www.turkystan.kz
دەۆالۆاتسييا تۋرالى كٷدٸكتٸڭ قايدان تۋعانى بەلگٸلٸ. جۋىردا دٷنيەجٷزٸلٸك بانك قازاقستان كٶرسەتكٸشٸن قايتا ٶزگەرتٸپ, مٷلدە باسقاشا باعالادى. جىل باسىنداعى جاقسى جاعداي بٸردەن قۇلدىراپ شىعا كەلدٸ. نەتيجەسٸندە ەلٸمٸزدٸڭ 2014 جىلعى جٸٶ-ٸ 5,8-6 پايىزدان 5,1 پايىزدىق كٶرسەتكٸشكە تٷسٸپ قالدى. "بٷگٸندە دەۆالۆاتسييا ەرتەڭ نەمەسە ارعىكٷنٸ بولادى دەگەن اقپارات جوق. سٸزدەرگە ايتايىن, دەۆالۆاتسييانىڭ بولۋى شامالانىپ وتىرعان جوق", - دەدٸ دوساەۆ قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسييالار قىزمەتٸندە ٶتكەن بريفينگتە.
[caption id="attachment_8187" align="alignleft" width="214"]
ال دەۆالۆاتسييا تۋرالى ەكونوميست ماگبات سپانوۆتان سۇراعانىمىزدا, سايلاۋعا دەيٸن تەڭگەنٸڭ قۇلدىرامايتىنىن ايتتى.
«بۇل مەسەلە سوڭعى كەزدەرٸ جيٸ كٶتەرٸلۋدە. دەگەنمەن,بۇل كەلەڭسٸزدٸك نەنٸ بٸلدٸرەدٸ? مەنٸڭ ويىمشا, حالىق ەلٸمٸزدٸڭ قارجىلىق ەلەۋەتٸنە, اتقارۋشى بيلٸككە سەنٸمسٸزدٸكپەن قارايتىن بولعان. 2014 جىلعى اقپان ايىنداعى دەۆالۆاتسييانىڭ كەرٸ ىقپالى كٶپ بولدى. اتاپ ايتساق, ٷكٸمەتتٸڭ الدىن-الا ايتقان ۋەدەلەرٸ ورىندالمادى. سونداي-اق نازار اۋداراتىن بٸر جايت, بۇل دەۆالۆاتسييا 2009 جىلعى دەۆالۆاتسيياعا ٶتە ۇقساس. بۇل جەردەن بەلگٸلٸ بٸر ديناميكانى انىق بايقاۋعا بولادى. مىسالى, 1999 جىلى رەسمي تٷردە دەۆالۆاتسييا جارييالانسا, ودان كەيٸن 2009 جىلى, كەيٸنگٸسٸ 2014 جىلى ورىن الدى. بايقاساق, اراقاشىقتىعى جىل ٶتكەن سايىن قىسقارىپ وتىر. ەكونوميكاعا, قارجى جٷيەسٸنە قىسىم كٶرسەتۋ ۇلعايعان. 90-جىلدارداعى رەفورمالار 2000 جىلداردىڭ باسىندا بەلگٸلٸ بٸر ەكونوميكالىق ٶسٸمگە قول جەتكٸزۋگە سەپتٸگٸن تيگٸزسە دە, قازٸر مٷلدە باسقا قىرىن تانىتىپ وتىر. ەرينە, وعان ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ دا ەسەرٸ بار. سونداي-اق كەدەندٸك وداقتىڭ بٸر بٶلٸگٸنە اينالدىق. قازاقستاننىڭ ساۋدا-ساتتىق بويىنشا نەگٸزگٸ سەرٸكتەسٸ. وسىنىڭ بارلىعى جەرگٸلٸكتٸ حالىق ساياسي ينستيتۋتتارعا دا, ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىنا دا سەنبەيتٸندٸگٸن كٶرسەتۋدە. نەتيجەسٸندە كاپيتال سىرتقا اعاتىن بولادى. جەكەشەلەندٸرۋ ورالىمسىز جٷزەگە اسىرىلاتىندىقتان, قاراجاتتىڭ ەلدەن جىراققا باعىتتالۋىنا ەكەپ سوقتىرۋدا", - دەدٸ ەكونوميست.
مينيستر دوساەۆ مىرزا بۇل تۇرعىدا رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ تٶل ۆاليۋتاسى مەن ەكونوميكالىق احۋالىن جٸتٸ قاداعالاپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ. "بيىل رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ ٶسٸمٸ 0,6 پايىز بولادى دەپ شامالاعانىن ەسكەرە وتىرىپ, بولجامدارىمىز ٶزگەردٸ, بٸراق سوڭعى ۋاقىتتا حالىقارالىق اگەنتتٸكتەر مەن تٷرلٸ قارجى ۇيىمدارى اناعۇرلىم تٶمەنگٸ ٶسٸم تۋرالى ايتىپ وتىر. ۇلتتىق بانك ٷكٸمەتپەن بٸرگە رەسەي رۋبلٸنٸڭ يا نىعاياتىنىن, يا ەلسٸرەيتٸنٸن بٸلۋ ٷشٸن الدىن الۋ شارالارى جٶنٸندە جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتىر», - دەدٸ ول.
[caption id="attachment_8188" align="alignright" width="206"]
رۋبل 10 پايىزعا تٶمەندەسە, تەڭگەنٸ دە 10 پايىزعا ەلسٸرەتۋ كەرەك دەگەندٸ ايتىپ جٷر.[/caption]
رۋبلدٸڭ قۇلدىراۋى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانكٸنٸڭ قازٸرگٸ ساياساتىنىڭ ٶزگەرۋٸنە ەكەلمەيدٸ. وسى ورايدا ەكونوميست, ەكونوميستەر اسسوتسياتسيياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ولجاس قۇدايبەرگەنوۆكە وسى ساۋالمەن ارنايى حابارلاسقان ەدٸك.
- نەگٸزٸ رەسەي رۋبلدٸ ەركٸن اينالىمعا جٸبەرۋدٸڭ از-اق الدىندا. قازاقستاننىڭ ەكشەلگەن كۋرسىنا قاراعاندا رەسەيدەگٸ ۆاليۋتا كۋرسى ٷنەمٸ ٶزگەرٸپ تۇرادى, مەسەلەن بٸردە قۇلدىراسا, بٸردە بەكي تٷسەدٸ. سوندىقتان ايتارلىقتاي ٶزگەرٸس بولمايدى. ساراپشىلاردىڭ ەسەپتەۋٸنشە, رۋبلدٸڭ دوللارعا قاتىستى ناعىز كۋرسى 36-37 دەڭگەيٸندە, ال ٷستٸندەگٸسٸ گەوساياسي پرەمييا. باسقاشا ايتقاندا, رۋبلدٸڭ ەلسٸرەۋٸنٸڭ سەبەبٸ ۋكراينا جاعدايى مەن سوعان بايلانىستى تۋىنداعان سانكتسييالار سالدارىنان. ەگەر دە بەيبٸتشٸلٸككە قولجەتكٸزٸپ, سانكتسييالار كٷشٸن جويا باستاسا, رۋبل بٸردەن بەكيدٸ. مٸنە, وسى كەزدە تەڭگەنٸڭ رۋبلگە قاتىستى كۋرسى تۇراقتالادى. سەبەبٸ ەلٸمٸزدە دەۆالۆاتسييا ارتىعىمەن جاسالعان, ەگەر رۋبلدٸڭ قۇلدىراۋىنا نەگٸزدەلگەن پسيحولوگييالىق فاكتورلار جويىلسا, نارىق تەڭگەنٸڭ كٷشەيۋٸنە ەسەر ەتە باستايدى. ەگەر جاعداي بۇدان دا ناشارلاسا, رۋبلدٸڭ دە جاعدايى ناشارلاي بەرەدٸ.
كەيبٸر ساراپشىلار رۋبل كۋرسىنىڭ ٶزگەرۋٸن تىم جاقىن قابىلدايدى. سوندىقتان كۋرستى تٸكەلەي بايلانىستا ٶزگەرتٸپ وتىرۋ كەرەك دەگەندٸ ۇسىنادى. ياعني رۋبل 10 پايىزعا تٶمەندەسە, تەڭگەنٸ دە 10 پايىزعا ەلسٸرەتۋ كەرەك دەگەندٸ ايتىپ جٷر. بۇل بٸر عانا دەرەككە سٷيەنگەن بٸرجاقتى تالداۋ. سەبەبٸ مۇنداي مەسەلەلەر جان-جاقتى تالداۋدى تالاپ ەتەدٸ. ولاي بولسا مۇنداي تٸكەلەي بايلانىستى جاساماۋعا بٸرنەشە سەبەپ بار ەكەنٸن ايتا كەتكەن جٶن. رەسەيلٸك رۋبلدٸڭ قۇلدىراۋى رەسەيدٸڭ ٸشكٸ نارىعىنداعى باعالارىنىڭ ٶسٸمٸنە ەكەلەدٸ. بۇل رەسەيلٸك تاۋاردىڭ ارزانداۋىن جويادى, ەندەشە قازاقستانعا جٸبەرٸلەتٸن يمپورتتى دا ازايتادى. جوعارىدا اتالعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, رۋبلدٸڭ ديناميكاسى تەڭگەگە ەسەر ەتپەيدٸ دەپ ايتۋعا بولادى, - دەدٸ قۇدايبەرگەنوۆ مىرزا.
اقنيەت وسپانباي
