استرانومييالىق ٶلشەمدەگٸ ايىپپۇل
ٷستٸمٸزدەگٸ جىلى مامىر ايىندا استانا قالاسى كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ كەسٸپكەرلەردٸڭ قۇقىقىن قورعاۋ كەڭەسٸ ەلورداداعى مونوپوليستتەردٸڭ شامادان تىس ايىپپۇلدارى كەسٸپكەرلٸكتٸڭ دامۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ وتىرعانى تالقىلادى.
انىعاراق ايتساق, «استانا سۋ ارناسى» مەكەمەسٸ «ماردەن» بيزنەس ورتالىعىنا قىزمەت كٶرسەتٸپ جٷرگەن كومپانيياعا سۋدى 37 كٷن پلومباسىز پايدالانعانى ٷشٸن 28,4 ميلليون تەڭگە كٶلەمٸندە ايىپپۇل سالعانىن ەستٸگەندە شالقامىزدا تٷسە جازدادىق.
ال قىزمەت كٶرسەتۋشٸ شاعىن بيزنەس نىسانى اي سايىن سۋدى پايدالانعانى ٷشٸن «استانا سۋ ارناسى» مەكەمەسٸنە 200 مىڭ تەڭگە تٶلەپ كەلگەن. ال سۋ ەسەپتەگٸش قۇرىلعىداعى پلومبا بولماعانى (ابايسىزدا تٷسٸپ قالعان بولۋى كەرەك) ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ مونوپوليست ەش ويلانباستان (وبال, ساۋاپتى ەسكەرمەي) ونداعان ادامعا جۇمىس بەرٸپ, مەملەكەتكە ۋاقىتىندا سالىق تٶلەپ وتىرعان كەسٸپكەرگە 28 ملن. تەڭگە ايىپپۇل سالعانىن قالاي تٷسٸنۋگە بولادى?
بيزنەس ورتالىققا قىزمەت كٶرسەتۋشٸ كومپانيياعا بولماشى قاتەلٸك ٷشٸن 28 ملن. تەڭگە ايىپپۇل سالاۋ اقىلعا سيمايتىن-اق جايت. كەرەك دەسەڭٸز, قاراپايىم قىزمەت كٶرسەتۋشٸ كەسٸپكەردٸڭ جىلدىق تابىسىنىڭ ٶزٸ 28 ملن. تەڭگە بولماۋى مٷمكٸن عوي. وسى جاعىن «استانا سۋ ارناسى» مەكەمەسٸنٸڭ باسشىلارى ويلادى ما ەكەن?
بۇل وقيعادان جەرگٸلٸكتٸ مونوپوليست كومپانييانىڭ ەلٸمٸزدە بيزنەستٸڭ دامۋىنا قانشالىقتى "مٷددەلٸ" ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى. ولار بيزنەستٸڭ دامىتۋدىڭ ورنىنا, بيزنەستٸ تۇنشىقتىراتىن زاڭدارمەن جۇمىس ٸستەپ كەلگەن.
اي سايىن سۋ ٷشٸن 200 مىڭ تەڭگە تٶلەيتٸن كەسٸپكەرگە بولماشى مەسەلە ٷشٸن 28 ملن. ايىپپۇل سالاۋ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٶكٸلدەرٸن قولداۋ ەمەس, ولاردى قولمەن بۋىندىرىپ ٶلتٸرگەنمەن بٸردەي عوي.
جەمقورلىققا باستايتىن ايىپپۇلدار
ەلٸمٸزدٸڭ ورتالىعى, بيزنەس قولداۋ شارالارى جوعارى دەڭگەيدە دامىعان استانداعى كەسٸپكەرلەر دەل وسىنداي سوراقى جاعدايمەن بەتپە-بەت كەلٸپ جاتسا, الىس اۋداندارداعى كەسٸپكەرلەردٸڭ قانداي كٷيدە جۇمىس ٸستەپ جاتقانىن كٶز الدىڭىزعا ەلەستەتۋدٸڭ ٶزٸ قيىن.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە بيزنەسكە سالىناتىن ايىپپۇلداردىڭ كٶلەمٸن قايتا قاراۋ كەرەك.
ەگەر جاعداي وسىلاي كەتە بەرەتٸن بولسا, بٸر عانا ايىپپۇلدى ٶزٸ جىلدار بويى ەڭبەكتەنگەن كەسٸپكەردٸڭ ەڭبەگٸن بٸر كٷندە ەش, تۇزىن سور قىلاتىنى سٶزسٸز. سوندىقتان ايىپپۇلداردىڭ كٶلەمٸن مەيلٸنشە تٶمەندەتۋ قاجەت.
كەسٸپكەر ميلليونداعان ايىپپۇلدى تٶلەي الماعان سوڭ, بۇل مەسەلەنٸ جەمقورلىق جولىمەن شەشۋدەن باسقا امالى قالمايتىنى انىق. وسىلايشا شامادان تىس ايىپپۇلدار مونوپوليستتەر مەن قاداعالاۋشى ورگانداردى كەسٸپكەردەن اقشا بوپسالاۋ ٷشٸن قاجەت بولىپ تۇرعانىن بايقاۋعا بولادى.
مييلونداعان ايىپپۇلدى تٶلەگەنشە, بيزنەسٸڭٸدٸ بانكروت قىلىپ, 28 ملن. تەڭگەنٸ باسقا بيزنەستٸ دامىتۋعا جۇمساعان جاقسى عوي. سوندىقتان مۇنداي قوماقتى ايىپپۇلداردى جەمقورلىقتىڭ قانات جايۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزۋشى فاكتور دەپ اتاعاننان باسقا امالىمىز جوق.
الپاۋىتتى نەسٸنە ايايمىز?
وتاندىق كەسٸپكەرگە ايىپپۇلدى ٶكٸرتٸپ تۇرىپ سالۋعا شەبەرمٸز. ال ەلٸمٸزدە مۇناي ٶندٸرٸپ, قازبا بايلىقتارىن سٷلٸكشە سورىپ, قورشاعان ورتاعا وراسان زور زالال كەلتٸرٸپ جاتقان الپاۋىتتارعا ايىپپۇل سالعاندا تىم جۇمساقپىز.
ەگەر بٸزدٸڭ قادعالاۋشى جەنە جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارى مىقتى بولسا, الدىمەن ازۋىن سول الپاۋىتتارعا كٶرسەتپەي مە?
قازٸرگٸ تاڭدا قورشاعان ورتانى لاستاپ, ەكولوگييالىق زاڭ تالاپتارىن ٶرەسكەل بۇزعان كومپانييالارعا كەلگەن بٸزدٸڭ زاڭىمىز دا, شەنەۋنٸگٸمٸزدە يٸ قانعان بىلعارىدا بىلق-سىلق ەتە قالادى. جەر قويناۋىن پايدالانۋشى ٸرٸ كومپانييالار ەكولوگييالىق مەسەلەلەرگە قىرۋار قارجى بٶلٸپ, قازاقستاننىڭ زاڭ تالاپتارىن ورىنداعانشا, سول زاڭدا كٶرسەتٸلگەن ايىپپۇلدى تٶلەپ, جۇمىسىن ارى قاراي جالعاستىرعاندى جٶن سانايدى. مۇنى ەندٸ بەس جاسار بالا دا بٸلەتٸن جايت قوي.
ەگەر الپاۋىت كومپانييالار قورشاعان ورتاعا زالال كەلتٸرسە, ولاردى تٸزگٸندەيتٸن زاڭىمىز بار. تٸپتٸ, بۇل زاڭىڭىز دامىعان باتىس ەلدەرٸندەگٸ زاڭداردان كەم تٷسپەيتٸنە بەس تٸگەم. تەك بٸر "ەتتەگەنايى" سول زاڭداردا كٶرسەتٸلگەن ايىپپۇل مٶلشەرلەرٸ ٶتە تٶمەن. سوندىقتان ٸرٸ كومپانييالار ەكولوگييالىق تالاپتاردى بۇزعاندا ايىپپۇل تٶلەپ قۇتىلىپ كەلەدٸ.
بۇدان نەنٸ اڭعارامىز? بٸرٸنشٸدەن, بٸزدٸڭ شەندٸلەردٸڭ ينۆەستورلاردىڭ الدىندا تىم جالتاق ەكەنٸن, بولماسا, ولارعا قاندايدا بٸر جولمەن "كٸرٸپتار" بولىپ قالعانىن پايىمداۋعا بولادى. شەندٸلەر الپاۋىت كومپانييالاردان تەۋەلسٸز بولسا, ولارعا مۇنشالىقتى جۇمساقتىق تانىتپاس ەدٸ عوي.
ەگەر وتاندىق جەنە شەتەلدٸك ٸرٸ كومپانييالاردى ەركٸنە جٸبەرٸپ, ال شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٶكٸلدەرٸنە اياماي ايىپپۇل سالۋدى توقتاتپاساق, بٸزدٸڭ ەكونوميكامىز قۇردىمعا كەتەتٸنٸ انىق. سوندىقتان بۇل مەسەلەنٸ قازٸردەن باستان شەشۋ كەرەك.
نۇرلان جۇماحان
