ەسكٸرگەن ارگۋمەنت...
اۆتوردىڭ پايىمداۋىنشا, ورىس تٸلٸ بٸزدە ورىس دياسپوراسىنىڭ عانا ەمەس, بيلٸكتٸڭ تٸلٸ. وسىنى مويىندايتىن ۋاقىتى جەتكەن. بٸراق, بيلٸك ەرنەنٸ سىلتاۋ ەتٸپ ورىس تٸلٸنٸڭ قاجەتتٸلٸگٸن ايتۋدان تانار ەمەس.
"توقسانىنشى جىلدارى پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ باستاپ: «ٷي ٶزٸمدٸكٸ دەمەگٸن, ٷي سىرتىندا كٸسٸ بار», «جاسى ۇلعايعان ادامدارعا تٸلدٸ قىستاپ ٷيرەتۋدٸڭ قاجەتٸ جوق», «ورىس تٸلٸ كٶپ ۇلتتى قازاقستاندا ۇلتارالىق تٸل قىزمەتٸن اتقارادى», ت.ب. دەگەندٸ ٷنەمٸ ەسكەرتٸپ وتىراتىن. بيلٸك ەلٸ دە سول سٶزٸن قايتالاۋدان جالىقپاي كەلەدٸ. الايدا بۇنىڭ بەرٸ وسى كٷنٸ ەسكٸرگەن ارگۋمەنت" دەيدٸ جۋرناليست.
نەگە?
يە, نەگە? ماقالا اۆتورى وسى سٶزٸنە دەلەل كەلتٸرۋگە تىرىسىپتى.
"ٶيتكەنٸ «ٷي سىرتىندا كٸسٸ بار» ەكەن دەپ جىلدار بويى ٷندەمەي وتىرا بەرۋ, سىپايىلاپ ايتساق – ۇيات. بۇل ٷنسٸزدٸك كٶرشٸنٸڭ قاس-قاباعىن باققان ٷنسٸزدٸكتەن گٶرٸ قورقاقتىقتى, قوسٷرەي بولىپ سورلاعان سورباقتىقتى بٸلدٸرەدٸ", – دەيدٸ ول.
جەنە ەكٸنشٸ سەبەبٸن دە دەل تاپقان سيياقتى.
"قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن جارييالاعاندا قازاق تٸلٸن ٷيرەنە المايتىن ٷلكەندەر: قارتتار, شال-كەمپٸرلەر قازٸر تاۋسىلىپ بٸتتٸ. قازٸر ولاردىڭ ورنىن مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ٷيرەنگٸسٸ كەلمەيتٸن نيگيليست بۋىن باستى. ولار – كەشەگٸ جاستار ەدٸ. ولار قازاق تٸلٸندە سٶيلەپ ٷيرەنۋدٸ كەشە باستاعاندا بٷگٸن سايراپ تۇرار ەدٸ.
جوق, قازاق بيلٸگٸ قازاق تٸلٸن ولارعا قاساقانا تٷردە ٷيرەتپۋگە تىرىستى, سٶيتٸپ ورىس تٸلٸن ٶز مٷددەلەرٸ ٷشٸن (بيلٸك پەن بايلىقتىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قاماتامسىز ەتۋ ٷشٸن) ساقتاپ قالدى" دەيدٸ ماقالا اۆتورى.
ورىس تٸلٸندە سٶيلەتٸن ورتا قالدى ما?
ەرينە, قالدى. ەرينە, بار. بٸراق, اياسى تارىلىپ كەلەدٸ. اۆتور وسىنى ايتپاق بولعان.
"ورىس تٸلٸنٸڭ نەگٸزگٸ يەسٸ – ورىس دياسپوراسى بٸزدٸڭ ەلدەگٸ حالىق سانىنىڭ 30 پايىزىن ەرەڭ قۇراپ وتىر. ٶزگەلەرٸ قازاققا قانى دا, تٸلٸ دە جاقىن تٷركٸ ەلدەرٸ. ولار ەشكٸمنٸڭ بۇيرىعىنسىز, پەرمەنٸنسٸز قازاق تٸلٸندە سٶيلەپ كەتتٸ. سوندا از عانا ساندى دياسپورانىڭ (30 پايىز ورىستىڭ) تٸلٸ قالايشا ۇلتارالىق تٸل بولىپ قالادى?" دەيدٸ ول.
ايتۋىنشا, «ورىس تٸلٸ كٶپ ۇلتتى قازاقستاندا ۇلتارالىق تٸل قىزمەتٸن اتقارادى» دەيتٸن بيلٸكتٸڭ بۇرىنعى ارگۋمەنتٸ ەسكٸردٸ, ەشتەڭەگە جارامايتىن, ٸستەن شىققان ارگۋمەنتكە اينالدى.
"بٸراق, سوندا دا ورىس تٸلٸ تۇعىرىنان تايار ەمەس. ٶيتكەنٸ بۇل تٸلدە ەشكٸم بەتٸنەن قاقپايتىن, قارسى كەلمەيتٸن, كٶلدەنەڭ ۋەج ايتپايتىن بيلٸك سٶيلەپ وتىر.
ٶتكەندە بٸر توپ قازاق زييالىسى كونستيتۋتسييانىڭ 7 - بابىنىڭ 2 - تارماعىن الىپ تاستاۋدى تالاپ ەتتٸ .بۇل تالاپ وسىدان التى-جەتٸ جىل بۇرىن دا كٷن تەرتٸبٸنە قويىلعان بولاتىن. الايدا ونداي تالاپقا بيلٸكتٸڭ بٷيرەگٸ بٷلك ەتٸپ, سيراعى سىلق ەتكەن جوق. تٸپتٸ, ەلەڭ قىلىپ قويمادى دا. سەبەبٸ اق جاعالى ۇلىقتار, شەنەۋنٸكتەر ارميياسى «رەسمي تٸلدەن» ايىرىلعىسى كەلمەيدٸ", – دەيدٸ شەرٸپحان قايسار.
ٷرەي
اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, ورىس تٸلٸنەن ايىرىلسا, ولار (شەنەۋنٸكتەر) بيلٸكتەن دە ايرىلادى. ٶيتكەنٸ, بٷگٸنگٸ شەنەۋنٸكتەر, ەسٸرەسە, ٷكٸمەتتەگٸلەر, ەكٸم-قارالار قازاق تٸلدٸ ماماندارمەن بەسەكەلەسە المايدى. وسىنى جاقسى بٸلگەندٸكتەن بەرٸ جابىلىپ قازاق تٸلٸندە سٶيلەيتٸن ورتانى بيلٸكتٸڭ ماڭىنا جۋىتپاۋعا كٷش سالۋدا.
"سٶيتە تۇرا ەلدٸ الداپ, الدارقاتىپ قويۋدى دا ۇمىتپايدى. قايتٸپ دەيسٸز عوي? ورىندالۋى بەيمٷمكٸن باعدارلامالار ارقىلى. مەسەلەنكي, 2011 – 2013 جىلدارى ٸس-قاعازدارى مەملەكەتتٸك تٸلگە كٶشۋٸ كەرەك بولعان. بۇنى رەسمي بيلٸك 2009-2010 جىلدارى ايتتى. ايتتى دا قويدى.
ەندٸ 2020 جىلى قازاقستان حالقىنىڭ 90 پايىزى قازاق تٸلٸندە سٶيلەيدٸ دەپ جٷر. ونىسى ەندٸ راس. قازٸردٸڭ ٶزٸندە بۇل جوسپار ورىندالىپ ٷلگەردٸ. جٶن دەلٸك, حالىقتىڭ 90 پايىزى 2020 جىلى قازاق تٸلٸندە سٶيلەپ كەتسٸن, سول كەزدە بيلٸك, اناۋ ٸسكەر, تابىسكەر بيزنەسمەن جاستار سٶيلەي جٶنەلە مە? جوق. سٶيلەمەيدٸ..." دەيدٸ ول.
اۆتور ٶز ويىن بىلاي تٷيٸندەپتٸ: "مەملەكەتتٸك تٸل دەگەنٸمٸز – الدىمەن قازاق حالقى. ال, قازاق حالقى بيلٸكتٸڭ ٸسٸن باقىلاۋشى, باعالاۋشى, پەرمەن ەتۋشٸ كٷش بولۋى كەرەك. وسىنى ەسكەرتٸپ زييالى قاۋىم پرەزيدەنتتەن باستاپ بارلىق بيلٸك ٶكٸلدەرٸنە اشىق حات جازدى. اشىق حات, ەرينە, ەدەتتەگٸدەي جاۋاپسىز قالدى. دەمەك, بٷگٸنگٸ جٷيە, بٷگٸنگٸ بيلٸك تٷبەگەيلٸ ٶزگەرمەي قازاق تٸلٸنٸڭ باسىنداعى حەل دە ٶزگەرمەيدٸ".
