بٸراز جىلدان بەرٸ اۋىز بەكٸتٸپ جٷرگەنٸمدٸ ايتىپ ەم, ول كٸسٸ كٶمەكشٸلەرٸن شاقىرىپ: «مىنا جٸگٸتكە تالون بەرٸڭدەر. كەشكە بٸزدەن كەلٸپ اۋىز اشسىن», – دەدٸ. ەيەلٸم الماتىعا كەتٸپ, تاڭعى سەرەسٸ مەن كەشكٸ اۋىزاشارعا اس دايىنداۋ شىنىمەن دە قيىن بوپ جٷرگەن. قالا تٸرشٸلٸگٸنە ارنالعان گازەتتٸڭ وتىمەن كٸرٸپ, كٷلٸمەن شىعىپ, كەشكە جالدامالى پەتەرٸمە كەلگەندە سٸلەلەپ قۇلايتىنمىن. يمامنىڭ ۇسىنىسىنا بٸردەن كەلٸسە كەتتٸم. جٸگٸتتەر بەرگەن تالوندى قالتاما باسىپ, جۇمىسقا تايدىم. گازەتتٸڭ جۇمىسى ونىمەن بٸتسٸن بە, ماياكوۆسكييدٸڭ «مەجٸلٸسقورلارىنداعىداي» جينالىس جاساعىش مەكەمەلەردٸڭ بٸر-ەكەۋٸنە باس سۇعىپ, تٸلٸم سالاقتاپ كەلٸپ تۇرعان بەتٸم وسى.
مەشٸتكە جينالعان جاماعاتپەن اقشام نامازىن ٶتەپ, اۋىزاشارعا بەرٸلەتٸن اسقا جۇرتپەن بٸرگە ۇزىن-سونار كەزەككە تۇردىم. وقىرعا ٷيمەلەگەن جەمقور تابىنداي بٸر-بٸرٸمٸزدٸ ىعىستىرىپ, ەيتەۋٸر ٶلدٸم-تالدىم دەگەندە مەن دە اس ٷلەستٸرٸپ تۇرعان ەيەلدەردٸڭ جانىنا تايادىم. الدىمداعى جٸگٸت بٸرنەشە ويىعى بار تەمٸر تەرەلكەسٸن ەيەلدەرگە ۇسىندى. «تالونىڭىز قايدا? تالونسىز تاماق بەرٸلمەيدٸ», – دەدٸ ونىڭ تەرەلكەسٸن كەرٸ قايتارعان اس ٷلەستٸرۋشٸ. «جۇمىستان كەلگەن بەتٸم وسى ەدٸ. تالون الۋعا ٷلگەرمەدٸم, بٸتٸپ قالىپتى», – دەدٸ جاس جٸگٸت جارىلعان ەرنٸن جالاپ. كٷنگە كٷيگەن ٶڭٸ تاتارىپ, ەبدەن قالجىراعانى تٷرٸنەن كٶرٸنٸپ تۇر. «بەرە سالساڭىزشى ەندٸ, باعانادان بەرٸ كەزەكتە تۇرمىن عوي», – دەدٸ جاس جٸگٸت جالبارىنىپ. «سەن نە, قازاقشا تٷسٸنبەيسٸڭ بە? ايتتىم عوي, تالونىڭىز بولماسا, تاماق بەرٸلمەيدٸ. الدىمەن تالونى بارلار الىپ السىن, تاماق اسىپ جاتسا سوسىن كٶرەمٸز», – دەدٸ ەيەل جٸگٸتتٸ اسا جاقتىرماي. ارت جاقتا كەزەكتە تۇرعاندار اسىقتىرىپ, كٷبٸر-سىبىر كٷشەيە باستادى. سول ارالىقتا كەزەكشٸ ميليتسييا دا كەلٸپ قالدى. جاس جٸگٸت وعان دا ٶتٸنٸشٸن ايتىپ ەدٸ, «باۋىرىم, تەرتٸپ ساقتايىق. تالونى بارلار تاماعىن الىپ بولسىن, سوسىن كٶرەسٸڭ», – دەدٸ ول دا ەيەلدٸڭ سٶزٸن قايتالاپ. «بەيشارانىڭ قارنى اشىپ, قاتالاپ تۇرعان شىعار. شىجىعان ىستىقتا قارا جۇمىس ٸستەپ جٷرٸپ (قارا جۇمىستان كەلگەنٸ كٶرٸنٸپ تۇر) نەسٸنە اۋىز بەكٸتەدٸ ەكەن. تالونىمدى وسىعان بەرە سالسام با?» دەگەن بٸر وي باسىما ساپ ەتە قالىپ ەدٸ, تاماقتىڭ قوش يٸسٸ مەن ٸشٸمنٸڭ قايتا-قايتا شۇرىلداعانى ول ويىمنان ٸلەزدە اينىتتى. «مٷمكٸن سوڭىن الا نەپاقاسى بۇيىرار» دەدٸم دە تەمٸر تەرەلكەمدٸ اس قۇيۋشىعا ۇسىندىم. ميليتسييا دا جٸگٸتتٸ قولىنان جەتەلەپ, شەتكە قاراي شىعاردى.
ارعى جاققا ەل قونىپ, جاي كٷندەرٸ قادٸرٸن بٸلمەيتٸن قارا سۋدى قانىپ ٸشكەن سوڭ جاس جٸگٸت قايتا ەسٸمە تٷستٸ. «نە بولدى ەكەن? تاماق ٸشە الدى ما? تالونىمدى نەگە سوعان بەرە سالمادىم? سۋ ٸشسەم دە بٸردەڭە قىپ امالداۋعا بولار ەدٸ عوي» دەپ ويلاعان سايىن بەرەكەم قاشىپ, مازام كەتتٸ. جۇرت اسىن ٸشٸپ, جان-جاققا تاراپ كەتتٸ. قۇتپاننىڭ ازانى شاقىرىلعاندا بارىپ, تاپجىلماي وتىرعان ورنىمنان تۇردىم. اياعىم زٸلدەي بولىپ, ادىمىم اشتىرمايدى...
ازاپتى ويدى بٸراز ۋاقىت ارقالاپ جٷرٸپ, اقىرى ودان دا ارىلعانمىن. استاناسى دا جايىندا قالىپ, بٸر-اق كٷندە «الماتىم, قايداسىڭ?» دەپ تارتىپ كەتكەم. ارادا بەس-التى اي ٶتكەندە باتىستى بەتكە الىپ, جٷيتكٸگەن پويىز, سولق ەتٸپ شىمكەنت شاھارىنا توقتاعاندا سول جٸگٸت توسىننان قايتا ەسٸمە تٷستٸ...
***
– ۋاعالايكۋماسسالام. قوش كٶردٸك.
شىمكەنت ۆوكزالىندا جولىققان جاس جٸگٸت ساپارلاسىمنىڭ بۇرىننان تانىسى بولسا كەرەك, ەكەۋٸ تٶس قاعىستىرىپ امانداسىپ جاتىر.
– وي, سەن حابارسىز كەتتٸڭ عوي. قالاي جاعدايىڭ?
– شٷكٸر, اعا. وسى شىمكەنتتە تۇرىپ جاتىرمىز. اقتٶبەدەن قوناقتار كەلٸپ ەدٸ, سولاردى شىعارىپ سالىپ تۇرعان بەتٸم. قىزىق بولدى عوي سٸزدٸ جولىقتىرعانىم.
– يە, «تاۋ مەن تاۋ كەزدەسپەيدٸ, ادام مەن ادام كەزدەسەدٸ» دەگەن وسى. قانشا ۋاقىت بولدى, باۋىرىم, سەنٸ كٶرمەگەلٸ. تانىسىپ قوي, مىنا جٸگٸت قۇتتىبەك. جۋرناليست, اقىن.
جاس جٸگٸتپەن قايتا قول الىستىم. ساپارلاسىم ەڭگٸمەنٸ ارى قاراي جالعادى.
– ٷيلەندٸڭ بە? قانشا بالا-شاعاڭ بار?
– ٷيلەنگەلٸ بەس-التى جىل بولدى. بٸر بالا.
– نەگە بٸر-اق بالا? جاس ەمەسسٸڭدەر مە, سەندەرگە توپىرلاتۋ كەرەك قوي.
– وي, اعا! دەنساۋلىق بولسا, توپىرلاتار ەدٸك قوي.
– دەنساۋلىققا نە بوپ قالدى?
– اعام اۋىردى. ەكٸ بٷيرەگٸ بٸردەي ٸستەن شىقتى. قاراپ وتىرىپ ٶلتٸرەتٸن ەمەس, بٸر بٷيرەگٸمدٸ بەردٸم.
جاس جٸگٸتتٸڭ بەتٸنە جالت قارادىم. سابىرلى كەيپٸنەن جازبايدى. ٸشٸمدٸ الاي-دٷلەي وت شارپىپ ٶتكەندەي بولدى. ساپارلاسىم:
– ۆيكتور فرانكل دەگەن كٸسٸ: «ٶمٸردٸڭ مەنٸ – ٶزگەگە قۋانىش سىيلاۋ. ٶمٸر جولىندا ساعان سەرٸك بولعان ادامدى قۋانتۋ. ونىڭ كٶڭٸل كٷيٸن شاتتىق سەزٸمگە تولتىرۋ. ادامدارعا ريياسىز قىزمەت ەتۋ ارقىلى ٶزٸڭدٸ دە, ونى دا شاتتىققا بٶلەۋ», – دەيدٸ ەكەن. قالاي, قازٸر ٶزٸڭدٸ جەپ-جەڭٸل جەر باسىپ جٷرگەندەي سەزٸنەتٸن شىعارسىڭ, – دەدٸ.
– يە. قۇدايعا شٷكٸر, قازٸر اعامنىڭ دا جاعدايى جامان ەمەس. سوعان قۋانامىن, – دەپ جاس جٸگٸت سەل جىميدى...
سول ارالىقتا بٸزدٸ كٷتٸپ الۋعا كەلگەن كٸسٸمٸز دە كەلدٸ. اۋىر باسىپ, ۆوكزالدان شىقتىم...
ىرىسبەك دەبەي
