بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆكە قاراتا سالاداعى ساۋاتسىز رەفورمالاردى سىنعا العان ۇستاز: "رەفورما جاساردا مينيسترلٸك مۇعالٸمدەردٸڭ پٸكٸرٸن سۇراعان" جوق دەيدٸ.
"ەكٸنشٸدەن, عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەلٸپ, ساراپتالماعان وسى «رەفورمالاردى» جٷزەگە اسىرۋدا تەحنولوگييالىق مٷمكٸنشٸلٸكتەرٸمٸز ەسكەرٸلمەدٸ.
ٷشٸنشٸدەن, رەفورمانى جٷزەگە اسىراتىن ەڭ باستى تۇلعا مۇعالٸمنٸڭ دە, وقۋشىنىڭ دا ۇلتتىق مەنتاليتەتٸ مەن پسيحولوگييالىق ەرەكشەلٸكتەرٸ ەسكەرٸلمەدٸ.
تٶرتٸنشٸدەن, بۇل بٸلٸم رەفورمالارى وقۋشىعا بٸلٸم بەرۋ تۇرعىسىنان كەلگەندە قالىپتاسقان وقۋ جٷيەسٸنەن ەلدە قايدا تٶمەن ەدٸ. ال, رەفورمالار سول سالانى جاڭارتىپ,ٷزدٸك نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن جاسالادى ەمەس پە?!", – دەيدٸ ۇستاز.
ونىڭ ايتۋىنشا بٸلٸم سالاسى بيلٸكتٸڭ تەجٸريبە الاڭىنا اينالعان. بٸزدەگٸ بارلىق بٸلٸم رەفورمالارىنىڭ اۆتورى بٸرەۋ. ول – بيلٸك.
بۇل رەتتە پەداگوگ «جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى» اتتى سوڭعى بٸلٸم رەفورماسىنا قاتىستى كٶزقاراسىن ورتاعا سالىپتى.
«جاڭا وقۋ جىلىن ەلەمدٸك بٸلٸم ستاندارتىنا نەگٸزدەلٸپ جاسالىنعان «جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسىمەن باستايمىز»,– دەپ ۇرانداتىپ باستالعان جاڭا وقۋ جىلى مەن ٷشٸن سەرگەلدەڭمەن باستالدى.
سەرگەلدەڭ سەبەبٸ, «جاڭا وقۋ باعدارلاماسىنا» سەيكەس جاڭاشا وقۋدى بىلتىر بٸر جىل وقىعان 8-سىنىپ پەن «جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسىن» بيىل باستاعان 10-سىنىپتىڭ ماعان تاپسىرىلۋى ەدٸ.
بۇرىن ساباق بەرمەگەن سىنىبىنا مۇعالٸمنٸڭ سىناي قارايتىن ەدەتٸمەن, سىنىپتىڭ بٸلٸم دەڭگەيٸن تەكسەرۋ ماقساتىندا, مەن دە سىنىپتان تٷرلٸ پٸشٸمدە اۋىزشا جەنە جازباشا تٷردە سىناق الۋعا كٸرٸستٸم. بۇرىنعى وقۋ باعدارلاماسى بويىنشا, تٸل بٸلٸمٸنەن 5-سىنىپ «فونەتيكا», 6-سىنىپ «لەكسيكا», 7-سىنىپ «مورفولوگييا», 8-سىنىپ «سينتاكسيس» بٶلٸمدەرٸن وقيتىن. 5-7-سىنىپتاردا ٶتكەن تاقىرىپتاردى اۋىزشا سۇراي باستادىم. وقۋشىلاردىڭ جاۋابى مەن ويىن جەتكٸزٸپ سٶيلەي الماۋى كٶڭٸلٸمە قونبادى.
سودان سوڭ گراماتيكادان جازباشا سىناق الدىم. سىناق سۇراقتارى باستاۋىش سىنىپ پەن 5-6- سىنىپتارعا ارنالعان «ەرٸپ, دىبىس, دىبىستىڭ تٷرلەرٸ, بۋىن, تاسىمال دەگەنٸمٸز نە?» دەگەن سەكٸلدٸ ٶتە جەڭٸل سۇراقتار.
جازباشا جازىلعان گرامماتيكالىق سىناق جۇمىسىنىڭ نەتيجەسٸندە سىناق جازعان 22 وقۋشىدان ەكٸ وقۋشى «4», التى وقۋشى «3», ون تٶرت وقۋشى «2» دەگەن باعا الدى. «5» جوق. بۇل نەتيجە مەنٸ ەسەڭگٸرەتٸپ جٸبەردٸ.
شيرەك عاسىرعا جۋىق پەدوگوگيكالىق جۇمىس ٶتٸلٸم بارىسىندا تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ سىنىپتاردان سىناق الىپ جٷرمٸز عوي. بٸراق, سىنىپتىڭ تەڭ جارتىسىنان استامى ەكٸ دەگەن باعا الۋى مٷمكٸن ەمەس جاعداي. ٶز كٶزٸمە ٶزٸم سەنبەدٸم. كەلەسٸ ساباقتا دەل وسى سەگٸزٸنشٸ سىنىپتان جازباشا ديكتانت الدىم. جەڭٸل تٷردە, جەڭٸل تاقىرىپتان الايىن دەپ شەشتٸم. ديكتانت التىنشى سىنىپقا ارنالعان. جازىپ وتىرعان - سەگٸزٸنشٸ سىنىپ. ديكتانتتار جيناعىنىڭ اۆتورى - ا.ەسەنقۇلوۆا. وڭتٷستٸك قازاقستان پەداگوگ كادرلارىنىڭ بٸلٸم جەتٸلدٸرۋ ينستيتۋتتارى ۇسىنعان. ديكتانت جازعان وقۋشىلار سانى 21. ونىڭ ٸشٸندە ەكٸ وقۋشى «4», بەس وقۋشى «3», ون تٶرت وقۋشى «2» دەگەن باعا الدى. «5» جوق.
بايقاعان ادامعا گرامماتيكادان جازعان جازباشا جۇمىستىڭ نەتيجەسٸ قايتالانىپ تۇر. ۇزاق جىلعا سوزىلعان پەداگوگيكالىق جۇمىس بارىسىندا تٷرلٸ جاعدايلاردى كٶرگەن مەنٸ بٸر نەرسەمەن تاڭقالدىرۋ قيىن. بٸراق, دەل وسى جاعدايدىڭ مەنٸ تاڭقالدىرعانى سونشالىق, اشىق كٷندە تٶبەمنەن جاي تٷسكەندەي بولدى.
بٸر سىنىپتاعى 20-25 وقۋشىنىڭ ارى كەتكەندە بەس-التاۋى ٷلگەرمەۋشٸ بولۋى مٷمكٸن. ال بٸر سىنىپتاعى 21 وقۋشىنىڭ جارتىسىنان استام 14 وقۋشىسى ٷلگەرمەۋشٸ بولۋى مٷمكٸن ەمەس. سوندا بۇعان كٸم كٸنەلٸ?
بەرٸنەن بۇرىن وقۋشىلاردى, سول وقۋشى بالالاردىڭ ەرتەڭٸنەن ٷمٸت كٷتٸپ وتىرعان اتا-انانى ايادىم. سونشا ساۋاتسىز بولىپ قارعىسقا ۇشىرايتىنداي (مىنا «جاھاندانۋ» زامانىندا ساۋاتسىز ھەم بٸلٸمسٸز بولۋدى مەن قارعىسقا ۇشىراۋ دەپ ەسەپتەيمٸن) پەرٸشتەدەي پەك بٷلدٸرشٸندەردٸڭ كٷنەسٸ نە ەدٸ? ولاردىڭ وبالى كٸمگە?
بۇلار نەگە سونشا ساۋاتسىز? دەپ بۇرىنعى پەن مۇعالٸمٸنەن سۇراسام ول: «وقۋشى ساۋاتسىز بولماعاندا قايتەدٸ, قازٸرگٸ جاڭا وقۋ باعدارلاماسى بويىنشا قازاق تٸلٸ پەنٸنەن گرامماتيكانى باستى ورىنعا شىعارىپ, گرامماتيكالىق زاڭدىلىقتارلى تەرەڭدەتە وقۋ دەگەن جوق.
قازاق تٸلٸ پەنٸنٸڭ ورنىنا گەوگرافييا ما, ەلدە بيولوگييا ما, باسقا پەندٸ وقىتىپ وتىرعان سەكٸلدٸسٸڭ. ديكتانت جازۋ دەگەن اتىمەن جوق. بالاعا ەكٸ قويۋ بىلاي تۇرسىن, مىناۋىڭ قاتە دەپ, قاتەسٸن تٷزەپ ايتۋعا دا بولمايدى»,دەپ سونى دا بٸلمەيسٸز بە, ارتتا قالىپ كەتٸپسٸز عوي, دەگەندەي جاقتىرماعان كٶزبەن قارادى.
بٸلٸم مينيسترلٸگٸ ورتا بٸلٸمنٸڭ باستى ماقساتىنان بەيحابار
«جاڭارتىلعان بٸلٸم باعدارلاماسىن» جاتىرقاپ, قابىلداي الماي تۇرعانى كٶزٸنەن كٶرٸنٸپ تۇر. سوندا, قازاق تٸلٸ پەنٸندە ديكتانت جازدىرمايتىن, قازاق تٸل گرامماتيكاسىن تەرەڭدەتٸپ وقىتپايتىن بۇل قانداي «جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى?» دەپ اڭ-تاڭ بولدىم", – دەپ ويىنداعاسىن بٷكپەي جەتكٸزگەن ۇستاز بٸلٸم مينيسترلٸگٸ ورتا بٸلٸمنٸڭ باستى ماقساتىن بٸلمەيدٸ دەيدٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا ورتا مەكتاپ باعدارلاماسىنداعى قازاق تٸلٸنٸڭ ەڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ – وقۋشىنى سٶيلەۋ مەدەنيەتٸنە ٷيرەتە وتىرىپ, ويىن ساۋاتتى تٷردە, جازباشا جەتكٸزە الۋى ٷشٸن قازاق تٸلٸ گرامماتيكاسىن وقۋشىعا تەرەڭنەن مەڭگەرتۋ.
جاڭا وقۋ باعدارلاماسى بويىنشا 8-سىنىپقا ارنالعان قازاق تٸلٸ وقۋلىعىن سٷزگٸدەن ٶتكٸزگەن ۇستاز كٸتاپتاعى قاتەلٸكتەن اياق الىپ جٷرە الماپتى.
"وسىنداي ابىرويلى دا اسا جاۋاپتى مٸندەتتٸ «جاڭا وقۋ باعدارلاماسى» قالاي ورىندادى ەكەن? دەل وسىنداي ويمەن جاڭا وقۋ باعدارلاماسى بويىنشا 8-سىنىپقا ارنالعان قازاق تٸلٸ وقۋلىعىن قولىمىزعا الدىق.
256 بەتتەن تۇراتىن ٷلكەن سارى كٸتاپ ەكەن. بٸرٸنشٸ بەتتەگٸ باستى پاراعىندا (تيتۋلنىي ليست) قازاق تٸلٸ: جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتٸڭ 8-سىنىبىنا ارنالعان وقۋلىق. / ەرمەكوۆا ت.ن., ەرحوجينا ش.ل, توقباەۆا ا.ە. - استانا: «ارمان-پۆ» باسپاسى, 2018 - دەگەن جازۋى بار.
ماماندىعىمىز بولعاندىقتان قازاق تٸلٸنٸڭ گرامماتيكاسىن بٸر كٸسٸدەي بٸلەمٸز دەپ ويلاۋشى ەدٸك. بٸراق, مىنا كٸتاپتىڭ باستى پاراعىنداعى «قازاق تٸلٸ» دەگەن سٶزدەن كەيٸنگٸ قوس نٷكتە مەن اۆتورلىق ۇجىمنىڭ الدىنا قويىلعان جاقشا بولماسا جانتايا ورنالاسقان سىزىقشا مەن «استانا» دەگەن سٶزدٸڭ الدىنان قويىلعان سىزىقشا جەنە سوڭىنان قويىلعان قوس نٷكتەنٸ – اۆتورلىق ۇجىم قازاق تٸلٸنٸڭ قانداي گرامماتيكالىق زاڭدىلىقتارىنا سەيكەس قويعانىنا ەش تٷسٸنبەدٸك.
بٸز بٸلەتٸن گرامماتيكالىق زاڭدىلىقتا, كٸتاپتىڭ باستى بەتٸندە كٸتاپتىڭ شىققان جىلى جازىلىپ ٷتٸر قويىلادى, باسپا اتاۋى تىرناقشاعا الىنىپ, سودان سوڭ كٸتاپتىڭ شىققان جىلى جازىلادى. ەشقانداي جاقشا, سىزىقشا, قوس نٷكتە قويىلۋعا تيٸستٸ ەمەس.
باستى پاراعىنان باستاپ قاتەسٸ بار ول قانداي وقۋلىقتار? كٸم سەنەدٸ مۇنداي وقۋلىققا? ەلدە, قازاق تٸلٸ گرامماتيكا زاڭدىلىقتارىنا ٶزگەرٸس ەندٸ مە?
ەگەر, تٸل بٸلٸمٸنٸڭ گرامماتيكالىق زاڭدىلىقتارىنا ٶزگەرتۋلەر ەنسە, ونى ەڭ الدىمەن بٸزگە, مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸنە تٷسٸندٸرۋ كەرەك ەمەس پە?
سەبەبٸ ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى جاس ۇرپاققا قازاق تٸلٸنٸڭ گرامماتيكاسى مەن اۋىزشا دۇرىس سٶيلەي بٸلۋدٸ وقىتىپ, ٷيرەتٸپ جاتقان مىنا بٸز, قاراپايىم مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ.
مٸنە, وسى مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ ٶزدەرٸنٸڭ ماماندىعىنا بايلانىستى بولىپ جاتقان ٶزگەرٸستەر تۋرالى ەش نەرسە بٸلمەيدٸ. ولارمەن ەشكٸم اقىلداسىپ, ساناسپايدى دا. مۇعالٸمدەرمەن اقىلداسپاي جاسالىنعان بٸلٸم سالاسىنداعى تٷرلٸ «رەفورمالار» سونىڭ ايقىن دەلەلٸ.
وسى «رەفورمالار» مىسالىنان-اق, مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸنە جوعارىداعىلاردىڭ مەنسٸنبەي, استامشىلىقپەن قارايتىن ٶكتەم كٶزقاراسى ايقىن سەزٸلٸپ تۇر", – دەيدٸ پەداگوگ.
"جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسىنىڭ" 5 كەمشٸلٸگٸ
وسى ورايدا ۇستاز «جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى» بويىنشا 5-10-سىنىپ ارالىعىنداعى "قازاق تٸلٸ" وقۋلىعىنىڭ ولقى تۇستارىن تٸزٸپ شىققان ەكەن.
1. 5-10-سىنىپ ارالىعىنداعى قازاق تٸلٸ وقۋلىعىندا تٸل بٸلٸمٸنٸڭ گرامماتيكاسىن بار دەپ تە, جوق دەپ تە ايتا المايسىز. سەبەبٸ, «جاڭارتىلعان باعدارلاما» بويىنشا جازىلعان قازاق تٸلٸ وقۋلىقتارىندا بەلگٸلٸ عىلىمي جٷيە جوق. مىسالى: قازاق تٸلٸنٸڭ «فونەتيكا», «لەكسيكا» بٶلٸمدەرٸ 5-سىنىپتا دا, 8-سىنىپتا دا بەرٸلگەن. 5-سىنىپتىڭ قازاق تٸلٸ وقۋلىعىندا تٸل بٸلٸمٸنٸڭ سالالارى «فونەتيكانىڭ» دا, «لەكسيكانىڭ» دا, «مورفولوگييانىڭ» دا باسىن بٸر جەرگە قوسىپ, قويىرتپاق بىلامىق جاساپ جٸبەرگەن. تٸل بٸلٸمٸنٸڭ كٷردەلٸ ٷش سالاسىن 5-سىنىپ وقۋشىلارى قالاي بٸردەن مەڭگەرمەك?
2. وقۋلىقتار عىلىمي نەگٸزدە جازىلماعان. مەكتەپ وقۋشىلارى تٸل بٸلٸمٸنٸڭ «فونەتيكا», «لەكسيكا», «مورفولوگييا», «سينتاكسيس», «ستيليستيكا» سەكٸلدٸ سالالارىن جەكە-جەكە بٸر-بٸرٸمەن ارالاستىرماي, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ جاس ەرەكشەلٸگٸ مەن ولاردىڭ جەكە تۇلعا رەتٸندە قالىپتاسۋ پسيحولوگيياسىن ەسكەرە وتىرىپ, جەڭٸلدەن كٷردەلٸگە قاراي كەزەگٸن بۇزباي وقىتۋ كەرەك.
3. قازاق تٸلٸ وقۋلىقتارىنداعى گرامماتيكالىق ەرەجەلەر مەن انىقتامالار عىلىمي تٸلدە جازىلماعان. مىسالى: باستاۋىش اتاۋ سەپتٸگٸندە تۇرىپ, ٸس-وقيعانىڭ يەسٸن بٸلدٸرەدٸ. كٸم? نە? كٸمدەر? نەلەر? كٸمٸم? نەم? دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەدٸ, دەپ, ٶتە قارابايىر تٸلدە جازىلعان (8-سىنىپ. قازاق تٸلٸ,124-بەت) مىسال ٷشٸن: سٶيلەمدە اتاۋ سەپتٸگٸندە تۇرىپ, ويدىڭ كٸم, نە جايىندا ەكەنٸن بٸلدٸرٸپ, باستاۋىشپەن قيىسا بايلانىساتىن تۇرلاۋلى مٷشەنٸ باستاۋىش دەپ اتايمىز. سۇراقتارى: كٸم? نە? كٸمدەر? نەلەر? كٸمٸ? نەسٸ?, دەپ جازسا, عىلىمي تٸلدە جازىلعان گرامماتيكالىق ەرەجە, وقۋشىعا ەلدەقايدا تٷسٸنٸكتٸ بولار ەدٸ. بٸز وقۋشىلارعا عىلىمي تۇجىرىم مەن عىلىمي تٸلدە سٶيلەۋدٸ مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ ٷيرەتۋٸمٸز كەرەك.
4. وقۋلىق جازۋدا وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلٸكتەرٸ ەسكەرٸلمەگەن. مىسال ٷشٸن: جوعارعى سىنىپ وقۋشىلارىنا ٶتە اۋىر «اۆتور سٶزٸ, تٶل سٶز, تٶلەۋ سٶز جەنە ولاردىڭ تىنىس بەلگٸلەرٸ», سەكٸلدٸ كٷردەلٸ تاقىرىپتار 5-سىنىپ وقۋ باعدارلاماسىنا كٸرٸكتٸرٸلگەن. بۇل تاقىرىپ 5-سىنىپ وقۋشىسى ٷشٸن ٶتە اۋىر. دەل وسى تاقىرىپتى 8-9-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ٶزٸ ٷلكەن قيىنشىلىقپەن مەڭگەرەدٸ.
5. قازاق تٸلٸن جەنە ونىڭ گرامماتيكاسىن باسقا عىلىم تٷرلەرٸمەن بٸرگە مەڭگەرتەمٸز, دەگەن وي ۇستانىمدا بولعان اۆتورلىق ۇجىم, وقۋلىققا باسقا پەندەردٸڭ تاقىرىپتارىن ەنگٸزۋ ارقىلى وقۋشىلار ويىن نەگٸزگٸ قازاق تٸلٸ پەنٸنەن مٷلدەم باسقا جاققا بۇرىپ جٸبەرگەن. نەتيجەسٸندە سىنىپ وقۋشىلارىنا قازاق تٸلٸ گرامماتيكاسى ەكٸنشٸ, ٷشٸنشٸ كەزەكتەگٸ مەسەلە سەكٸلدٸ بولىپ كٶرٸنٸپ قالعان.
"سوڭعى جازىلعان 5-10-سىنىپ ارالىعىنداعى وقۋلىقتاردى زەردەلەي وتىرىپ, قازٸرگٸ وقۋشىلاردىڭ بٸلٸمسٸز دە ساۋاتسىز بولۋىنا سەبەپكەردٸ تاپتىم. ول – «جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى» بويىنشا جازىلعان قازاق تٸلٸ وقۋلىقتارى!", – دەيدٸ پەداگوگ.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە «جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى» بويىنشا وقىتىلاتىن "قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ" دە حالٸ مٷشكٸل. اتالعان پەندەردٸ عىلىم رەتٸندە وقىتۋدى ماقسات تۇتپاعان اۆتورلىق ۇجىمنىڭ كەسٸرٸنەن قوس وقۋلىق تا تٷككە العىسىز, جارامسىز بولىپ قالعان.
"جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى" بويىنشا جازىلعان 5-10-سىنىپ ارالىعىنداعى قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ پەنٸنٸڭ وقۋلىقتارى,پەن مۇعالٸمدەرٸن بىلاي قويعاندا, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ قاراپايىم سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرە المايدى.
بٸز, مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ ەشكٸمنەن جاڭارتىلعان وقۋلىق سۇراعانىمىز جوق.
سوندىقتان دا مەملەكەت قارجىسىن بوستان-بوسقا شاشا بەرمەي, عىلىمي نەگٸزدە جازىلعان بۇرىنعى قازاق تٸلٸ مەن قازاق ەدەبيەتٸ وقۋلىعىن قايتارىپ بەرۋلەرٸڭٸزدٸ تالاپ ەتەمٸز!
بٸز سٶز باسىندا جاس ۇرپاقتىڭ ساۋاتسىز بولۋىنا ساپاسى تٶمەن قازاق تٸلٸ وقۋلىعى كٸنەلٸ دەسەك تە,شىن مەنٸندە وقۋشىلاردىڭ بٸلٸمسٸز دە ساۋاتسىز بولۋىنىڭ نەگٸزگٸ سەبەپكەرٸ بٸرەۋ, ول «جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى", – دەيدٸ مۇعالٸم.
"جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى" باستاۋىن قايدا الادى?
ۇستازدىڭ ايتۋىنشا بۇل قازاقستان مۇعالٸمدەرٸنە «كەمبريدجدٸك تەسٸل» دەگەن اتاۋمەن بەلگٸلٸ – «بلۋمم تاكسونوميياسى».
امەريكاندىق عالىم بلۋمنىڭ وقۋ جٷيەسٸ بويىنشا, ساباقتى مۇعالٸم ەمەس, وقۋشىلار ويىن تٷرٸندە بٸر-بٸرٸنە ٶزدەرٸ تٷسٸندٸرۋٸ كەرەك. ال, ەندٸ جاڭا ساباق ٶتكٸزگٸڭٸز كەلسە, جاقسى وقيتىن وقۋشىلارعا جاڭا ساباقتى الدىن الا تاپسىرما رەتٸندە ٷيگە بەرٸپ جٸبەرەسٸز. ساباقتى ٷيدە دايىنداپ كەلگەن وقۋشىلار, جاڭا ساباقتى دا ويىن تٷرٸندە بٸر-بٸرٸنە ٶزدەرٸ تٷسٸندٸرەدٸ. وقۋشىعا ەكٸ دەگەن باعا قويۋعا جەنە ونىڭ قاتەسٸن تٷزەۋگە بولمايدى. شىعارما, ديكتانت جازۋعا رۇقسات جوق. مۇعالٸم وقۋشىعا: «سەنٸكٸ دۇرىس» دەگەن سٶزدەن باستاپ, ٶز پٸكٸرٸن سودان سوڭ ايتۋعا قۇقىلى. وقۋشى ٶز بٸلٸمٸن ٶزٸ باعالايدى.
"شىعارما جەنە ديكتانت جازدىرمايتىن, وقۋشى ٶز بٸلٸمٸن ٶزٸ باعالاپ, جاڭا ساباقتى وقۋشىلار ويىن تٷرٸندە بٸر-بٸرٸنە ٶزدەرٸ تٷسٸندٸرسە, وندا مۇعالٸمنٸڭ كەرەگٸ نە?", – دەيدٸ ۇستاز.
ونىڭ ايتۋىنشا وقۋشىلار ٶزدەرٸن-ٶزدەرٸ وقىتاتىن بولسا, ولاردىڭ بەلگٸلٸ بٸر زات نەمەسە قۇبىلىس تۋرالى تەرەڭدەپ ويلانۋى, اينالاسى مەن قوعامى تۋرالى وي جيناقتاۋى, سٶيلەۋ قابٸلەتٸ دامىمايدى.
جاڭا ساباقتى دايىندالىپ كەلٸپ تٷسٸندٸرەتٸن وقۋشى قانشا جەردەن دارىندى بولسا دا, ول جوعارعى بٸلٸمدٸ, كٶزقاراسى قالىپتاسقان جەكە تۇلعا, كەسٸبي مامان ەمەس. سوندىقتان دا ويىن ەلەمەنتتەرٸ ارقىلى وقۋشىلاردىڭ جاڭا ساباقتى بٸر-بٸرٸنە ٶزدەرٸ تٷسٸندٸرۋٸ, ولاردىڭ جاڭا تاقىرىپتى تەرەڭ تٷسٸنۋٸنە مٷمكٸنشٸلٸك بەرمەيدٸ.
ۇمج جەنە قمج
"جاڭا وقۋ باعدارلاماسى» بويىنشا وقۋ جوسپارى ۇمج (ۇزاق مەرزٸمدٸ جوسپار) جەنە قمج (قىسقى مەرزٸمدٸ جوسپار) بولىپ ەكٸگە بٶلٸنگەن.
"مۇعالٸمدەر وقۋ مينيسترلٸگٸ بەكٸتكەن وقۋ ستاندارتىنا ساي ۇمج-نى ياعني ۇزاق مەرزٸمدٸ وقۋ جوسپارىن ساعات سانىنا ىڭعايلاپ, مۇعالٸمنٸڭ ٶزٸ تٷزگەنٸ – قۇپتارلىق ٸس.
ال, قمج-ى تۋرالى ايتسام مەن دە جىلايمىن, سٸز دە جىلايسىز, كٷللٸ مۇعالٸم جىلاپ, جىندى بولۋعا اينالدى.
ٶزٸم تانيتىن بٸرنەشە مۇعالٸمنٸڭ پسيحيكالىق داعدارىستان بۇرىنعى ناۋقاستارى قوزىپ, جەدەل تٷردە اۋرۋحاناعا تٷسكەندەرٸ دە بار.
قمج دەگەن قىسقا مەرزٸمدٸ وقۋ جوسپارى بولسا, بۇرىن دا ساباق جوسپارىن جازىپ جٷرگەن مۇعالٸمگە ونىڭ نەسٸ قيىن دەرسٸز. قيىندىعى سول, بۇل – بەلگٸلٸ فورمادا, ٶزٸندٸك فورمۋلامەن جازىلاتىن وقۋ جوسپارى.
ەۋەلٸ ساباق ماقساتى, ودان وقۋ ماقساتى, بەلسەندٸ وقىتۋ ەدٸستەرٸ, سارالاۋ ەدٸستەرٸ مەن كريتەريالدى باعالاۋ تٷرلەرٸ جەنە ساباقتىڭ ىقپالى تۋرالى قورىتىندىلار, قابٸلەتٸنە قاراي توپقا بٶلٸنگەن وقۋشىلار نە ٷيرەندٸ ت.س.س.
قىسقاسى قانداي قيمىل جاساپ, نە ٸستەدٸڭٸز – بەرٸن-بەرٸن حاتتاپ جازىپ وتىرۋىڭىز كەرەك.
جەنە بارلىعى دا ٶز كەزەگٸمەن. تۋرا بٸر كروسسۆورد شەشٸپ وتىرعانداي بولاسىز. وسىنداي جاعدايدا جازىلىپ, كومپيۋتەرگە باسىلعان قمج ٷش-تٶرت پاراق جازۋ بولادى. ون سەگٸز ساعاتى بار مۇعالٸم كٷنٸنە ٷش-تٶرت ساعات ساباق بەرەدٸ. ەر سىنىپتىڭ دەڭگەيٸ ەرتٷرلٸ. سوندىقتاندا ول ەر سىنىپقا جەكە-جەكە قمج جازۋ كەرەك. ويلانىپ, اقىل تەزٸنە سالىپ كٶرٸڭٸزدەرشٸ.
ون سەگٸز ساعاتى بار مۇعالٸم كٷنٸنە ٷش-تٶرت ساعات ساباق بەرٸپ, ەر ساباققا ٷش-تٶرت پاراق قمج جازسا, ول ورتا ەسەپپەن كٷنٸنە 10 پاراق, اپتاسىنا 50 پاراق, ايىنا 200 پاراق, بٸر وقۋ جىلىندا 1600 پاراق جازۋ جازادى ەكەن. 1600 «ا-4» پاراعىن ەكٸگە بٷكتەسەك 3200 بەت شىعادى. 3200 بەتتٸ 300 بەتتەن كٸتاپ ەتٸپ تٷپتەسەك, بٸر مۇعالٸم بٸر جىلدا ورتا ەسەپپەن 300 بەتتٸك 10 توم كٸتاپ جازادى!", – دەيدٸ اشىنعان ۇستاز.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە قازٸرگٸ مەكتەپتەگٸ قاعازباستىلىق بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا ميلليون ەسە ٶستٸ!
ال قازٸرگٸ تاڭداعى مۇعالٸمدەردٸڭ بٸلٸم جەتٸلدٸرۋ كۋرستارى مۇعالٸمدەرگە تەك قانا قمج, ۇمج, تجب, بجب-نى جازۋعا عانا ٷيرەتەدٸ. بٸر قمج جازۋعا بٸر ساعاتتاي ۋاقىت كەتەدٸ ەكەن.
"مۇعالٸم كٷنٸنە ٷش-تٶرت ساعات بويى تەك قانا قمج جازسا, سوندا ول قاي كەزدە قوسىمشا ەدەبيەتتەر وقىپ, كەسٸبي تۇرعىدا ٶزٸن-ٶزٸ جەتٸلدٸرەدٸ? قازٸرگٸ مۇعالٸمدەردٸ كٸتاپ وقىمايدى دەيمٸز. وعان ولاردىڭ ۋاقىتى جوق. مەكتەپ ەكٸمشٸلٸگٸ وقۋ ستاندارتىنا سەيكەس مۇعالٸمدەردەن ۇمج, قمج تالاپ ەتۋدە.
وسىنداي جاعدايدا مەكتەپ وقۋشىلارىنان قانداي ساپالى بٸلٸم كٷتۋگە بولادى?! قازٸرگٸ مەكتەپتە تٸرلٸگٸ تٷزۋ, جٷيكەسٸ بٷتٸن بٸر مۇعالٸم جوق. قمج جازۋ مۇعالٸمدەردٸ جٷيكە اۋرۋلارىنا شالدىقتىرىپ, جىندى ەتٸپ بٸتٸرەتٸن تٷرٸ بار", – دەيدٸ ۇستاز.
پەداگوگتىڭ پٸكٸرٸنشە قمج جازۋعا مەجبٷرلەۋ ۇستازدىڭ قۇقىق اياققا تاپتاۋ.
"توقسان اۋىز سٶزدٸڭ توبىقتاي تٷيٸنٸ قازٸرگٸ بٸلٸم سالاسىنداعى شەشٸمٸن تاپپاي تۇرعان ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بارلىعىنىڭ تٷپ-تامىرى – بٸتپەيتٸن بٸلٸم رەفورماسىندا جاتىر. وقۋشىعا ساپالى بٸلٸم بەرمەيتٸن, بٸلٸم سالاسىنا دا ەشقانداي پايداسى جوق «جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى» اتتى سوڭعى بٸلٸم رەفورماسى كٸمگە قاجەت بولدى?.., – دەيدٸ ۇستاز.
“قالا مەن دالا” گازەتٸنە جازىلۋ جٷرٸپ جاتىر.
گازەتتٸڭ جازىلۋ يندەكسٸ: 64 607
انىقتاما ٷشٸن: 8 (707) 403 12 60
ٶتٸرٸك سٶيلەمەيتٸن, ٶتكٸر جازاتىن باسىلىمنىڭ وقىرمانى بولىڭىز!
