قالاداعى سونداي بازارلاردىڭ بٸرٸنەن مەكتەپتە وقيتىن نۇربولات ەسٸمدٸ جاسٶسپٸرٸمدٸ كەزدەستٸردٸك. نۇربولاتتا ٶز جاسىنداعى بالالار سىندى ويىن ويناپ, جازعى دەمالىستا قىدىرىپ, ونى قىزىقتى ٶتكٸزگٸسٸ كەلەدi. بiراق امال نەشٸك, ونىن قاراپايىم بالالاردان بٸر عانا ايىرماشىلىعى ول جۇمىس – iستەيدi. نۇربولاتتىن جۇمىسى ساتۋشى. بار بولعانى 11 جاسىندا ەڭبەكتٸڭ نانىنىڭ تەتتٸ دەمٸن سەزگەن بٷلدٸرشٸن بولاشاعىن كەسٸپكەرلٸك پەن بايلانىستىرادى.
– قازٸر انامنىڭ كٶتەرمە بازاردان الىپ كەلگەن كيٸم-كەشەكتەرٸن ساتىپ, كٶمەكتەسٸپ جٷرمٸن. باستاپقىدا قىزدارعا, اپايلارعا كيٸمدەردٸ كٶرسەتٸپ, كيگٸزٸپ, ٶلشەتٸپ تاعى باسقالارىن ايتاتىن كەزدە قاتتى ۇيالاتىنمىن. قازٸر ٷيرەنٸپ الدىم. كەلگەن ادامنىڭ دەنە بٸتٸمٸنە قاراپ, قاي كٶلەمدەگٸ كيٸم كيەتٸنٸن بٸلەم, ٷستٸندەگٸ ٶزٸنٸڭ كيگەن كيٸمٸنە قاراپ قالتاسىنىڭ قالىڭدىعىن تٷسٸنەمٸن. ەندi قازٸر وسىندا تۇرعانىما بiر جىلداي بولىپ قالدى. مۇندا دوستارىم دا كٶپ. بٸراق ارتىمداعى ٸنٸم مەن قارىنداسىمنىڭ مەن سيياقتى بازارعا شىققانىن كالامايمىن. ٶيتكەنٸ ولاردىڭ بالالىق شاعىنىڭ ويىن-كٷلكٸسٸنەن ايىرعىم كەلمەيدٸ. ٸنٸم 8 جاستا, قارىنداسىم 5 جاستا. سوندىقتان كەلەشەكتە بينەسمەن بولعىم كەلەدٸ, – دەيدٸ نۇربولات.
بٷگندە بالالاردىڭ ەڭبەككە ەرتە ارالاسۋى ەلiمiزدە تولىق قاداعالانبايدى. سونىمەن قاتار, زاڭ جٷزiندە بۇل رۇقسات ەتiلمەگەن جۇمىسقا جەگۋ بولىپ تابىلادى. ايتا كەتەتٸن جايت, جاستاردىڭ فيزيولوگيياسىنا جەنە جاس مٶلشەرٸنە بايلانىستى اۋىرلىقتى كٶتەرۋگە قاتىستى بەلگiلi بiر iشكi نورمالارى بولادى.
الايدا بازاردى جاسارتىپ جٷرگەن بالالاردىڭ جەنە ولارعا جۇمىس بەرۋشٸلەر بۇل تالاپتاردى ساقتاي بەرمەيدٸ. وسىنىڭ سالدارىنان ارزان ەڭبەك كٷشiنە اينالعان جاستارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىنا ايتارلىقتاي زييان كەلەدٸ.
كر «بالا قۇقىقتارى تۋرالى» زانىنىن 19-بابىندا «ەربٸر بالا ٶزiنiڭ جاسىنا, دەنساۋلىعىنا جەنە قاجەتتەرiنە قاراي دەمالۋعا جەنە بوس ۋاقىتىن پايدالانۋعا قىلى» دەپ كٶرسەتٸلگەن.
دەگەنمەن بازار جاعالاپ, ونىڭ كٷندەلiكتi قاربالاس تiرشiلiگiمەن بٸتە قايناسىپ جٷرگەن بالالاردىڭ بارلىعى ونداي مٷمكiندiكتepگe يە ەمەس. قازٸر ٶزٸ اتا-انالاردىڭ بالا ەڭبەگiنە دەگەن كٶزقاراسى دا ەرتٷرلٸ. بiرi ەڭبەك – بالانىن دەنساۋلىعىنا كەرٸ ەسەر ەتەدi دەسە, ەكiنشiلەرi بالا ەرتەرەك ەڭبەك ەتiپ ٷيرەنسە, بولاشاقتا ٶز كٷنiن ٶزi كٶرە الاتىنداي پىسىق بولادى دەپ ويلاۋى مۋمكٸن.
ەڭ باستىسى, اتا-انالار بٷگiنگi جاستار ەرتەڭگi ەل تۇتقاسىن ۇستايتىن ازاماتتار ەكەنٸن ۇمىتپاعاندارى ابزال. ال سول ەل تۇتقاسىن بەرiك ۇستايتىن بiلiمدi دە, بiلiكتi, دەندەرi ساۋ, رۋحاني ادامگەرشiلiگi جوعارى تۇلگالار بازاردا ەمەس, وقۋ ورنى پارتاسىندا تەربيەلەنەرi بارشامىزعا مەلٸم.
مەسەلەن, جۇمىستىڭ تٷرٸنە قاراي 16-18 جاس ارالىعىنداعى بالالارعا 16,4 كەلٸگە دەيٸن سالماقتاعى جٷك كٶتەرۋٸنە رۇقسات ەتٸلەدٸ. دەل وسى جاس ارالىعىنداعى قىز بالاسى ٷشٸن كٶتەرەتٸن زات سالماعى 10,25 كەلٸدەن اسپاۋى كەرەك.
ايتار وي:
رايا اپا, جەمٸس-جيدەك ساتۋشى:
– 90-جىلدارى بازاردا قىز-كەلٸنشەكتەر كٶپ بولاتىن. بەرi وتباسىن اسىراۋ ٷشiن ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىساتىن. ەندi مiنە, بازار جاسارىپ بارادى. بالالاردىڭ بازارلاردا ساۋدا جاساپ, جٷك تاسۋشى بولىپ, تيىن تاۋىپ جٷرگەنٸ ويلاندىرماي قويمايدى. ٶزٸمنٸڭ دە بالالارىم بار. مەن ولاردى مۇندا الىپ كەلمەيمٸن. ولار – جاستار, بازاردا جٷرمەۋٸ كەرەك قوي. ولار بٸلٸم الىپ, ەلٸمٸزدٸ دامىتۋعا اتسالىسۋى كەرەك. بiراق بارلىعىن سٶزبەن ايتۋ وڭاي. ەركٸمنٸڭ تاعدىرى ەرتٷرلi. بiرi اتا-اناسىنا كٶمەكتەسەدi, كەلەسiلەرiنiڭ ونداي ەكە-شەشەلەرi دە جوق. نە دە بولسا مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ مەكتەپ پارتاسىندا وتىرعاندارى دۇرىس. ونى جاقىندارى قاداعالاۋى كەرەك شىعار.
