ەسٸرەسە, رەسەيشٸل, ورىسشىل ساراپشىلار مەن ساياساتتانۋشىلاردىڭ ەكٸ سٶزٸنٸڭ بٸرٸ: «بەرٸن بٷلدٸرگەن جەنە بەرٸنە كٸنەلٸ – اقش, باتىس». ايىپتاۋ, انىعى.
جارايدى, امەريكامەن تەرەزەسٸ تەڭ بولۋعا تىراشتانىپ جٷرگەن رەسەيدٸڭ جٶنٸ بٸر باسقا... ال بٸزگە نە جورىق? اقش بٸزگە نە جازدى?
بولماسا بٸز دەل بٷگٸنگٸ رەسەيدەن قانداي ٷلگٸ الامىز, ايتا الا ما ەلگٸ مەسكەۋدٸڭ سويىلىن سوعاتىندار?
انىعىندا, ەزٸر بٸزدەر ٷشٸن امەريكانى دەرٸپتەيتٸندەردەن گٶرٸ, كرەملگە جۇمىس ٸستەيتٸندەر, مەسكەۋدٸڭ سٶزٸن سٶيلەيتٸندەر قاۋٸپتٸرەك. سەبەبٸ, ولاردىڭ ويلاعان, كٶزدەگەن ماقساتى كٷمەندٸ, بٸز ٷشٸن.
«ەۋرازييالىق وداق: ونىڭ جالاۋى مەن ەنۇرانى, ورتاق ۆاليۋتاسى, ورتاق پارلامەنتٸ بولۋى كەرەك» دەيدٸ ەلگٸندەيلەر.
ولار بٸزدٸڭ ارامىزدا جٷر, ونىڭ ٷستٸنە.
بٸزگە دەل بٷگٸنگٸ كەيٸپتەگٸ رەسەي قاۋٸپتٸ, قالاي ويلاساڭىز دا.
146 ملن حالىق بوريس نەمتسوۆتىڭ (ورىستىڭ جان دەگەندەگٸ جالعىز وپپوزيتسيونەرٸ) قازاسىنا قايعىرعان جوق. ورىس ۇلتى وپپوزيتسييانى ٶز قولىمەن ٶلتٸردٸ.
ولار «ورىس ەلەمٸن» بٸرٸكتٸرۋدٸ كٶزدەيتٸن دۋگيننٸڭ (بٸر كەزگٸ وداقتاس ەلدەردٸ رەسەيمەن قايتا بٸرٸگۋگە, وسىلايشا ەۋرازييالىق دەرجاۆا قۇرۋعا ٷندەپ جٷرگەن ورىس فيلوسوفى) ۋاعىزىمەن ۋلانعان. تۇتاس ۇلت...
ٶكٸنٸشتٸسٸ, وسى «ورىس ەلەمٸنە» بٸزدە كٸرەمٸز, كٸرگٸزٸپ قويعان. بٸزدەن سۇراماعان دا.
ورىستىڭ بٸزدەن سىرت اينالۋى بٸر-اق سەت, نەگٸزٸندە. ول ٷشٸن بٸز ۋكرايندىقتارعا اينالۋىمىز كەرەك. تاباندى, تالاپشىل بولساق. تٸلگە, دٸلگە كەلگەندە... سول كەزدە تانيمىز, ولاردى.
ەزٸرگە, رەسەي «بٸز باۋىرلاس ەلدەرمٸز» دەيدٸ. بۇل باۋىرلاستىق بٸزگە كٷشپەن تاڭىلعان جوق پا, وسى?
ەيتپەسە, ٶتكەن تاريحتى ەسكە العاندا بٸز كٷرسٸنبەس, كٷڭٸرەنبەس ەدٸك قوي.
ٶتكەن تاريح بٸزدٸڭ باۋىرلاس ەمەسٸمٸزدٸڭ كۋەسٸ.
تٸلدەگٸ, تٷردەگٸ الشاقتىق تاعى بار. ٷلكەن الشاقتىق.
تازا قازاقشا سٶيلەيتٸن, ورتاسى دا, وتباسى دا قازاقشا تٷسٸنٸسەتٸن قازاقتىڭ ورىس دوسى از نەمەسە مٷلدەم جوق. بولمىس بٶلەك, ٶيتكەنٸ.
ەزٸرگە, رەسەي «بٸز باۋىرلاس ەلدەرمٸز» دەيدٸ. بۇل باۋىرلاستىق بٸزگە كٷشپەن تاڭىلعان جوق پا, وسى? ەيتپەسە, ٶتكەن تاريحتى ەسكە العاندا بٸز كٷرسٸنبەس, كٷڭٸرەنبەس ەدٸك قوي. ٶتكەن تاريح بٸزدٸڭ باۋىرلاس ەمەسٸمٸزدٸڭ كۋەسٸ.
دەل بٷگٸنگٸ رەسەي اقش-تان اسىپ تٷسەمٸن دەپ ويلاسا, الجاسقانى. اقش-تىڭ ارتىنان ٸلەسەتٸن ەلدەر كٶپ. ودان ٷيرەنگەندەر, ونىڭ جولىمەن جٷرگٸسٸ كەلەتٸندەر...
بٷگٸنگٸ دامىعان, باقۋاتتى ەلدەردٸڭ بارلىعى دا امەريكانىڭ جولىمەن جٷرگەن.
بٸرٸنشٸ كەزەكتە, ەۋروپانىڭ ٶزٸ.
ەيتپەسە, توكۆيل (اتاقتى فرانتسۋز ويشىلى, فرانتسييا سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ) تەنتٸرەپ «امەريكاداعى دەموكراتييانىڭ» كٸلتٸ مەن قۇلپىن ٸزدەستٸرەر مە ەدٸ?
سول توكۆيل بىلاي دەيدٸ:
«امەريكادا ماقساتىنا جەتۋدە ادامنىڭ كٷشٸ مەن قابٸلەتٸنە ەركٸندٸك بەرەدٸ. ال رەسەيدە بەرٸ بٸر ادامنىڭ قولىندا شوعىرلانعان...
امەريكانىڭ ەلدٸك پرينتسيپٸ – ەركٸندٸك, رەسەيدٸكٸ – قۇلدىق».
بۇل امەريكا مەن رەسەيگە وسىدان 200 جىل بۇرىن, حٸح عاسىردا بەرٸلگەن باعا. بٸراق, ەلٸ دە ٶزەكتٸ سيياقتى.
رەسەي ٶزگەرمەيدٸ, ٶزگەرمەگەن دە. ولار ٶتكەندٸ اڭسايدى. ٶتكەنمەن ٶمٸر سٷرەدٸ. «ٶلگەن يمپەرييانىڭ» جۇرتىندا قالعان جالعىز ۇلت...
كلينتون نە دەدٸ?
انىعىندا, ازييا قۇرلىعىنداعى جاپون پەن كورەيدٸڭ, گونكونگ سيياقتى قارجىلىق ورتالىقتاردىڭ دامۋىنا ەڭ ٷلكەن ىقپال ەتكەن امەريكاندىقتار.
بارلىق دامىعان, دەموكراتييالى ەلدەردٸڭ جٷرگەن جولدارى ۇقساس, بايقاساڭىز.
«قاي جەردە بولسىن نارىق پەن دەموكراتييا – زاڭدارى ماتەماتيكا مەن فيزيكا زاڭدارى سيياقتى بٸردەي, سەبەبٸ». (عالىمجان جاقييانوۆ وسىلاي دەپتٸ).
مىسالى, قىرعي-قاباق سوعىستا ەكٸگە بٶلٸنگەن كورەي تٷبەگٸ. كەڭەس ٷكٸمەتٸ قاناتىنىڭ استىنا العان سولتٷستٸك كورەياعا قاراڭىز, قازٸر? سٸز وسى ەلدە ٶمٸر سٷرگٸڭٸز كەلەر مە ەدٸ?
دەموكراتييالىق امەريكانىڭ جولىمەن جٷرگەن وڭتٷستٸككە قاراڭىز. ەكەۋٸنٸڭ اراسى جەر مەن كٶكتەي. قازٸرگٸ رەسەي مەن امەريكا دا دەل وسى ەكٸ كورەياعا ۇقسايتىنداي.
الىستاعى امەريكا كرەملدٸڭ كسرو-نى قايتا تٸرٸلتۋٸنە قارسى. 2016 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ باس ٷمٸتكەرٸ حيلاري كلينتون:
«كەدەن, ەۋرازييا وداعى ورىستىڭ يمپەرييالىق ينيتسيۆاتيۆاسى ەكەنٸن» باياعىدا-اق ايتقان. كرەملدٸڭ كٶپ ەرەكەتٸنەن كٷدٸكتەنەتٸن بٸز قالاي ويلايمىز? بٸز دە سولاي ويلايمىز عوي.
امەريكا – ازاتتىققا ەسكەرتكٸش ورناتقان ەل (سۋرەتتە). ال رەسەي شە? ولار ستاليندٸ دەرٸپتەيدٸ, لەنيندٸ ۇلىقتايدى.
رەسەي ۇلتشىلدىق پەن دەموكراتييانىڭ اراجٸگٸن اجىراتا المايتىن جاعدايعا جەتكەندەي.
ۋكراينا مىسال بۇعان.
كٶرشٸمٸزدٸڭ «كٶك جەشٸگٸ» سٶيلەدٸ, بٷي دەدٸ: «كيەۆتەگٸ «فاشيستەر» ورىستاردى ٶلتٸرٸپ جاتىر». «ۋكراينادا ۇلتشىلدىق اسقىنداپ بارادى», «فاشيستٸك» پارتييالار پارلامەنتكە ٶتەدٸ». سٶيتسە...
ۋكرايناداعى سايلاۋدا «وڭشىل سەكتور» دا («پراۆىي سەكتور»), «ەركٸندٸك» تە تىم قۇرىعاندا 5 پايىز داۋىس جيناي المادى.
ۋكراين ۇلتى ۇلتشىلدىقپەن ۋلانسا بۇل پارتييالار قازٸر بيلٸكتە وتىرار ما ەدٸ.
مايدان دا, بەرٸ دە ٶزگەرٸسكە (دەموكراتيياعا) ۇمتىلىستىڭ كٶرٸنٸسٸ بولاتىن, بەلگٸلٸسٸ. رەسەي بۇل ٶزگەرٸستٸ ۇلتشىلدىققا بالادى.
ەرتەڭ بٸز دە ٶزگەرەمٸز...
سوتسياليزم يدەولوگيياسىمەن ەبدەن ۋلانعان ورىس حالقى بۇل يدەولوگييادان بٸزدٸ دە الىستاتپايدى, سٸرە.
رەسەي ٶزگەرمەيدٸ, ٶزگەرمەگەن دە. ٶزگەنٸڭ, ٶزدەرٸ ايتپاقشى, «ورىس ەلەمٸنٸڭ» ٶزگەرگەنٸن قالامايدى.
P.S. ماقسات امەريكانى ماقتاۋ ەمەس. ماقسات – رەسەيدٸڭ نە جەنە ونىڭ پرەزيدەنتٸنٸڭ كٸم ەكەنٸن كٶرسەتۋ بولاتىن.
دۋمان بىقاي
