– جان اماني حانىم, سٸزدٸڭ بالالار ەدەبيەتٸندە قالام تەربەپ, كٸتاپتار شىعارىپ, ەلٸمٸزدەگٸ بٷلدٸرشٸندەر قۋانىش سىيلاپ جٷرگەن جان ەكەنٸڭٸزدٸ بٸلەمٸز. بالالار ەدەبيەتٸنە ارنالعان شىعارمالار جازۋىڭىزعا قانداي جاعداي تٷرتكٸ بولدى?
– يە, و باستا بالالار ەدەبيەتٸندە قالام تەربەگەن جازۋشى رەتٸندە كٶپكە تانىلماعان ەدٸم. بالالارعا ارناپ شىعارما جازۋ مەنٸڭ بالالارىما دەگەن ماحابباتىم تٷرتكٸ بولدى دەپ ەسەپتەيمٸن. مەن ٷش بالانىڭ اناسىمىن. جاستايىمنان كٸتاپ وقۋعا قۇمار بولدىم. وسى جايتتار مەنٸڭ قالام تەربەۋٸمە سەبەپكەر بولدى دەپ ويلايمىن.
جالپى العاندا مەنٸڭ بالالارعا ارناپ ەڭگٸمە, ەرتەگٸلەر جازىپ جٷرگەنٸمە 10-15 جىلدىڭ جٷزٸ بولدى. العاشقىدا جازعان دٷنيەلەرٸمدٸ جارييالاپ, ٷلكەن كٸتاپقا اينالدىرام دەگەن وي بولمادى. كەيٸن كەلە بۇل ٸس مەنٸ جاندٷنيەمدٸ باۋاراپ العان سوڭ, كٸتاپ شىعارۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنٸن تٷسٸندٸم. وسىلايشا "دانيالدىڭ عاجايىپ ەلەمٸ" دەگەن العاشقى كٸتاپ دٷنيەگە كەلدٸ. كەيبٸر كٸسٸلەر "بۇل – كەنجە ۇلىڭىز دانيالعا ارناعان, وتباسىلىق دٷنيە مە?" دەپ ساۋال قوياتىن سەتتەرٸ كٶپ بولدى. يە, العاشقى كٸتابىمدى ۇلىم دانيالعا ارنادىم. بٸراق بۇل وتباسىلىق دٷنيە ەمەس. بۇل – ەلٸمٸزدەگٸ بارشا بٷلدٸرشٸندەرگە ارنالعان كٸتاپ. ٶيتكەنٸ, مەن بۇل كٸتاپتا تەك قانا دانيالدىڭ ٸس-ەرەكەتٸن عانا بەينەلەگەن جوقپىن. ەرتەگٸنٸ جازۋ بارىسىندا بارلىق بالالاردىڭ قييال, ارماندارىمەن ۇشتاستىرۋعا تىرىستىم. ٶزٸڭٸز ويلاڭىزشى "دانيالدىڭ عاجايىپ ەلەمٸ" دەگەن ەرتەگٸ دە بالاقاي ٷيٸندەگٸ توڭازىتقىش ارقىلى ەرتەگٸلەر ەلەمەنٸ ساپار شەگەدٸ. دەل وسىنداي ارمان, قييال كەز كەلگەن بالانىڭ ويىندا بولۋى مٷمكٸن عوي.
تۋىندىم كٸتاپ بولىپ شىققاننان كەيٸن مەكتەپتەر مەن بالالار ٷيلەرٸندە تۇساۋ كەسەر رەسٸمدەرٸن ٶتكٸزٸپ, بٷلدٸرشٸندەرگە سىيعا تارتتىم. ٶز كەزەگٸندە مۇعالٸمدەر مەن تەربيەشٸلەر "دانيالدىڭ عاجايىپ ەلەمٸ" كٸتابىن قىزىعا وقىعانىن, شىعارما بالانى جاندٷنيەسٸنە جاقىن ەكەنٸن ايتىپ, جىلى پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸردٸ. وسىدان كەيٸن كٶپشٸلٸكتٸڭ وي-پٸكٸرٸ دە مەنٸڭ شابىتىمدى وياتىپ, بالالارعا ارنالعان تاعا بٸرنەشە شىعارماۋ جازۋىما قۋات بەردٸ.
– قازٸرگٸ ۋاقىتتا بالالارعا ارناپ قانشا ەرتەگٸ جازدىڭىز?
– كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن تٶرت ەرتەگٸ كٸتابىم كٸتامقۇمار بٷلدٸرشٸندەرگە جول تارتتى. ويىمدا جٷرگەن تاعى دا بٸراز دٷنيەلەرٸم بار. سونىڭ بەرٸن قاعازعا تٷسٸرٸپ, كٸتاپ قىلىپ شىعارۋعا بار كٷش-جٸگٸرٸمدٸ جۇمساپ جٷرمٸن.
– بايقاپ وتىرمىن, ەرتەگٸلەرٸڭٸزدٸ تەك قازاق, ورىس تٸلدەرٸندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار اعىلشىن, يتاليان, فرانتسۋز, اراب, قىتاي تٸلدەرٸندە شىعارادى ەكەنسٸز. دٷنيەجٷزٸ بالالارىنا ارناپ قالاپ تەربەۋدٸ ماقسات تۇتاسىز با?
– مەنٸڭشە, جاقسى شىعارمالاردى وقۋدا تٸلدٸك بارەر بٷلدٸرشٸندەرگە كەدەرگٸ كەلتٸرمەۋٸ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. قازٸرگٸ تاڭدا استانا, الماتى سىندى ٸرٸ قالالاردا كٶپتەگەن ۇلت ٶكٸلدەرٸ تۇراتىنىن ٶزٸڭٸز دە بٸلەسٸز. ايتالىق, ەلٸمٸزگە ينۆەستيتسييا سالىپ جاتقان ٸرٸ كومپانييالاردىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ەلٸمٸزگە وتباسىمەن كٶشٸپ كەلٸپ, جۇمىس ٸستەپ جاتقانى كٶپشٸلٸككە مەلٸم. ولار بالالارى تەربيەلەۋدە قىزىقتى كٸتاپتار ٸزدەيتٸنٸن بايقادىم. وسىدان بٸرشاما ۋاقىت بۇرىن الماتىداعى حەيليبەري مەكتەبٸنە بارعانىمدا بٸر يتالياندىق تۇلىمشاعى جەلبٸرەگەن شىناشاقتاي قىز "قىزىل بەتٸڭكەنٸڭ باستان كەشەندەرٸ" دەگەن ەرتەگٸمدٸ يتاليان تٸلٸندە زۋىلداتىپ وقىعاندا قايران قالدىم. سودان كەيٸن ەرتەگٸلەرٸمدٸ مٷمكٸندٸگٸنشە كٶپ تٸلگە اۋدارۋ كەرەك ەكەنٸن تٷسٸندٸم.
سونىمەن قاتار مەن ٶز شىعارمالارىما قازاقى بويۋ مەن ۇلتتىق رەڭك بەرۋگە تىرىسامىن. مەنٸڭ كٸتابىمدى وقىپ شىققان ٶزگە ەلدٸڭ بٷلدٸرشٸندەرٸ قازاقستانمەن تانىسۋعا مٷمكٸندٸك الادى. بٷگٸندە شىعارمالارىم ارقىلى كەڭ بايتاق قازاقستانىمىزدى دٷنيەجٷزٸنە تانىتۋ دا ماڭىزدى ورىنعا شىعىپ وتىر دەسەم بولادى.
تاعى دا ايتا تٷسسەم, مەن سىرت ەلدەرگە جيٸ ساپارعا شىعىپ تۇرامىن. قاي ەلدە جٷرسەمدە ٶز كٸتاپتارىمنىڭ تانىستىرىمدارىن ۇيىمداستىرىپ, بالالارعا قازاقستان جايىندا مول ماعۇلمات بەرۋگە تىرىسىپ جٷرەمٸن. بٸرنەشە تٸلدە جارىق كٶرگەن كٸتاپتار ساتۋعا دا قولايلى.
– ساتۋ دەمەكشٸ, ەلٸمٸزدەگٸ كٸتاپ ساۋداسىنا كٶڭٸلٸڭٸز تولا ما?
– بۇل ٶتە قيىن سۇراق. كٸتاپ ساۋداسىنا مەنٸڭ كٶڭٸلٸمنٸڭ تولىپ, تولماۋى ماڭىزدى ەمەس شىعار. يە, قازاقستاندا كٸتاپ ساۋداسىنا قاتىستى بٸرقاتار قيىندىقتار بار. بٸراق قولىنا قالام الىپ, شىعارما جازۋعا تاس-تٷيٸن بەكٸنگەن ادامعا كٸتاپ ساۋداسىنىڭ دامىپ, دامىماعانى كەدەرگٸ بولمايدى دەپ ويلايمىن. ٶز باسىم جازۋمەن اينالىسقان ادام بۇل قيىنشىلىقتى ەڭسەرۋدٸڭ جولىن قاراستىرىپ, تىعىرىقتان شىعۋدى ويلاۋى كەرەك. ەگەر بٸز ەرەكەتتەنبەسەك, ٶزگە ەلدەن بٸرەۋلەر كەلٸپ, ەلٸمٸزدەگٸ كٸتاپ ساۋداسىن جولعا قويىپ بەرمەيدٸ عوي.
– جان اماني حانىم, سٸز بٸرنەشە كٸتاپ شىعاردىڭىز. قۇپييا بولماسا, كٸتاپ ساۋداسىن جٷرگٸزۋدەگٸ ٶز ٸس-تەجريبەڭٸزبەن بٶلٸسسەڭٸز.
– مۇنىڭ ەشقانداي قۇپيياسى جوق. ٶز باسىم بالالار ەدەبيەتٸندە قالام تەربەگەندٸكتەن وسى باعىت بويىنشا ويىمدى ايتسام. بٸرٸنشٸدەن, بالالار ارناپ كٸتاپ شىعارعان سوڭ, ونى يلليۋستراتسيياسىنا باسا كٶڭٸل بٶلگەن جٶن. كەيبٸر ەرٸپتەستەرٸمٸز بالالارعا ارنالعان كٸتاپتارىنا وقيعا جەلٸسٸنە قاتىسى جوق سۋرەتتەردٸ سالىپ شىعارا بەرەدٸ. مەنٸڭشە, بۇل دۇرىس ەمەس. كەز كەلگەن بالا ٶزٸ وقىپ وتىرعان شىعارماسىنداعى كەيٸپكەردٸڭ شىنايى بەينەسٸن كٸتاپ بەتٸنەن كٶرگٸسٸ كەلەدٸ. ەگەر شىعارما جەلٸسٸ مەن يلليۋستراتسييالىق سۋرەتتەر بٸر-بٸرمەن ٷيلەسٸم تاپسا, ول كەز كەلگەن بالانىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتادى. يە, جەكەلەگەن سۋرەتشٸ جالداپ, كٸتاپ شىعارۋ ٷلكەن شىعىندى قاجەت ەتەتٸن دٷنيە. بالار ەدەبيەتٸندە قالام تەربەپ جٷرگەن جازۋشىلار وسى جاعىنا باسا كٶڭٸل بٶلۋٸ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن.
مەنٸڭ بٸرنەشە كٸتابىمنىڭ سەتتٸ شىعىپ, بٷلدٸرشٸندەردٸڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتۋعا بەلگٸلٸ باسپاگەر مامان اناستاسييا تەۋەكەلقىزى كٶپ ەڭبەك سٸڭٸرگەنٸن اتاپ ايتۋىم كەرەك. مەنٸڭشە, وسى كٸسٸ سيياقتى بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ جۇمىس ٸستەۋٸنە مٷمكٸنشٸلٸك جاساۋىمىز قاجەت.
تاعى بٸر ايتا كەتەتٸن مەسەلە, بالالارعا ارنالعان كٸتاپتى يلليۋستراتسييالىق كٶركەمدەۋ كەزٸندە كەز كەلگەن سۋرتشٸنٸ ەمەس, كەسٸبي ماماندى تارتقان جٶن.
كٸتاپ شىعىپ بولعاننان كەيٸن ونى تۇساۋ كەسەر رەسٸمٸن ٶتكٸزٸپ, كٶپشٸلٸك ورتادا كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋدىڭ دا ماڭىزى زور دەپ ەسەپتەيمٸن. قازٸر "الما پٸس, اۋزىما تٷس" دەپ جاتاتىن كەز ەمەس. ٶز باسىم ەلٸمٸزدٸڭ قاي جەرٸنە بارسام دا, مەكتەپتەرگە باس سۇعىپ, بالالارعا كٸتابىمدى سىيلاپ, ولاردىڭ شىعارمالارىمدى قالاي قابىلدايتىنا ٶز كٶزٸمەن كٶرۋگە تىرىسامىن. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدەگٸ بٷلدٸرشٸندەر "دانيالدىڭ عاجايىپ ەلەمٸ" ەرتەگٸسٸنٸڭ ەكٸنشٸ, ٷشٸنشٸ جالعاسىن اسىعا كٷتٸپ وتىر. وسىنىڭ بەرٸ قاجىرلى ەڭبەكتٸ نەتيجەسٸ دەپ بٸلەمٸن
– ەڭگٸمە اراسىندا سىرت ەلدەرگە جيٸ شىعىپ, كٸتاپتارىڭىزدى تانىستىراتىنىڭىزدى ايتتىڭىز. سول ساپارلارىڭىزدا ٶزگە ەلدٸڭ وزىق تەجٸريبەلەرٸن بايقاي الدىڭىز با?
– سۇراعىڭىز ٶتە ورىندى. دامىعان ەلدەردە بالالارعا ارنالعان شىعارمالاردى كوممەرتسيياعا اينالدىرىپ, مول پايدا تابۋدىڭ جولدارى ٶتە كٶپ. ايتالىق, ٶزگە ەلدٸڭ جازۋشىلارى بالالارعا ارنالعان شىعارمالارىن الدىمەن جاقسىلاپ كٸتاپ قىلىپ شىعارادى. سودان كەيٸن شىعارماداعى وقيعا جەلٸسٸ بويىنشا مۋلتفيلم تٷسٸرۋگە كٷش سالادى. ەگەر مۋلتفيلم دە سەتتٸ شىعىپ, بالالاردىڭ كٶڭٸلٸنەن شىقسا, نارىقتا سول شىعارماداعى كەيٸپكەرلەردٸڭ بەلگٸسٸ قويىلعان كيٸم ٷلگٸلەرٸ پايدا بولادى. وسىلايشا بٸر عانا شىعارما ەكونوميكانىڭ بٸر ماركەتينگتٸك جٷيەسٸنە اينالادى. بولاشاقتا "دانيالدىڭ عاجايىپ ەلەمٸ" ەرتەگٸسٸ جەلٸسٸ بويىنشا مۋلتفيلم تٷسٸرۋدٸ ارمانداپ جٷرگەن جايىم بار.
– قازاق ەرتەگٸلەرٸنٸڭ كەيٸپكەرلەرٸ مەن وقيعا جەلٸسٸن پايدالانىپ, زاماناۋي شىعارمالار جازۋ ويىڭىزدا بار ما?
– مەنٸڭ كٶكەيٸمدە جٷرگەن مەسەلەنٸڭ ٷستٸنەن تٷستٸڭٸز. قازٸرگٸ تاڭدا بٸزدٸڭ بالالارىمىز سىرت ەلدٸڭ ەرتەگٸلەرٸن وقىپ, مۋلتفيلمدەرٸن كٶرٸپ, سول ەلدەردٸڭ ۇلتتىق ەرتەگٸلەرٸمەن جاقىن تانىسۋدا. ال قازاق ەرتەگٸلەرٸندەگٸ كەيٸپكەرلەرٸ تاسادا قالىپ جاتىر. زامان سىنىنان سٷرٸنبەي وسى كٷنگە جەتكەن ەرتەگٸلەرٸمٸزدٸڭ وقيعا جەلٸسٸ بويىنشا مۋلتفيلم, فەنتيزي باعىتىنداعى بالالارعا ارنالعان فيلمدەر تٷسٸرٸپ, جاس ۇرپاقتى ٶز ەلٸن سٷيەتٸن پاتريوت ەتٸپ تەربيەلەۋدٸڭ مەنٸ زور دەپ ەسەپتەيمٸن. بولاشاقتا قازاق ەرتەگٸلەرٸمەن جۇمىس ٸستەپ, اتا-بابامىزدىڭ مول رۋحاني مۇراسىن ەلەمگە تانىتقىم كەلەدٸ. بۇل باعىتتا تىنىمسىز ەڭبەك ەتە بەرەتٸن بولامىن.
– راحمەت! وي-ارماندارىڭىز تولىق ورىندالسىن!
سۇحباتتاسقان نۇرلان جۇماحان.
