ەسكٸ جارانىڭ بەتٸ قايتا اشىلىپ, كەيدە ۋاقىتشا جازىلعانداي بولادى. بٸراق اراعا ۋاقىت سالىپ, باياعى جەر داۋى قايتا ٶرشيدٸ.
اقپارات رەتٸندە ايتا كەتسەك, ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى سوعىستىڭ سالدارىنان ەزٸربايجان تاراپىنىڭ 40 مىڭداي ازاماتى قايتىس بولىپ, 1 ميلليوننان استام ادام باسقا ەلگە قونىس اۋدارعان.
ەسٸرەسە, 2016 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە بولعان تٶرت كٷندٸك قاقتىعىستى ەشكٸم ۇمىتا قويعان جوق. سول كەزدە ەكٸ جاقتان 16 ادام قازا تاپتى. ال 2020 جىلى ادام شىعىنىن ەكەلگەن قىرىق كٷندٸك سوعىستان كەيٸن ەزٸربايجان تاۋلى قاراباحتى تولىقتاي ٶزٸنە قايتارماسا دا, ەكٸ ەل اتىستى توقتاتۋ جٶنٸندە كەلٸسٸمگە كەلگەن. نەتيجەسٸندە ارميان تاراپى تاۋلى قاراباح ماڭىنداعى زانگيلان, اگدام, كەلبادجار, لاچين ايماعىن جەنە شۋشا قالاسىن قايتارىلدى.
13-14 قىركٷيەكتە مويىندالماعان تاۋلى قاراباح ٷشٸن قاقتىعىس تاعى تٸركەلدٸ. مۇندا دا ەكٸ مەملەكەت بٸر-بٸرٸن «بٸتٸم شارتىن بۇزدى» دەپ ايىپتاپ شىقتى. ارمەنييا «ەزٸربايجان ەسكەرلەرٸ شەكاراداعى قالالارعا وق جاۋدىردى» دەسە, ەزٸربايجان «بٸزدٸ ارمەنييا ارانداتىپ, ديۆەرسييا جاسادى» دەدٸ.
اتىس كەزٸندە ارمەنييا جاقتان 105-تەن استام, ەزٸربايجاننان 79 ەسكەردٸڭ قازا تاپقانى تۋرالى ايتىلدى. بۇل مەلٸمەت ەزٸرگە ناقتى ەمەس. بۇدان كەيٸن ارمەنييا پرەمەر-مينيسترٸ نيكول پاشينيان بۇۇ-نىڭ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنە جٷگٸنٸپ, ۇقشۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەردەن ەسكەر تارتۋ بويىنشا كٶمەك سۇرادى.
ەدەتتەگٸدەي پاشينيان رەسەيگە جالتاقتاۋمەن بولدى. دەسە دە, ۇقشۇ ەكٸ ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى بٸتپەس جانجالعا ارالاسپايتىنىن جەنە مەسەلەنٸ ديپلوماتييا جولىمەن عانا شەشۋگە بولاتىنىن مەلٸمدەدٸ.
بۇعان دەيٸنگٸ قاقتىعىس كەزٸندە دە قازاقستان سىرتقى ساياساتتا بٸتٸمگەرلٸك كٶزقاراستى ۇستاناتىنىن ايتىپ, قاقتىعىستى بەيبٸت جولمەن شەشۋدٸڭ جولىن تابۋعا بارىنشا كٶمەكتەسەتٸنٸن جەتكٸزگەن. بۇل جولى دا وسى ۇستانىمنان اينىعان جوق. سەبەبٸ, مۇنداي جاعدايدا بەيتاراپ بولعان دۇرىس.
سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ مۇحتار تٸلەۋبەردٸنٸڭ ايتۋىنشا, ەزٸربايجان مەن ارمەنييا اراسىنداعى شەكارا بەلگٸلەنبەگەندٸكتەن, ونى بۇزۋ تۋرالى ايتۋ قيىن. «سوندىقتان الدىمەن ەزٸربايجان-ارميان شەكاراسىن دەليميتاتسييالاۋ جەنە دەماركاتسييالاۋ جٶنٸندەگٸ بٸرلەسكەن كوميسسييانىڭ جۇمىسىن قايتا باستاۋ كەرەك. بۇل جاعىنان قازاقستان ٶز تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸسۋگە دايىن», – دەدٸ مينيستر.
مينيستر ٶز پٸكٸرٸندە رەسەيدەن باسقا بارلىق ەلمەن شەكارانى دەماركاتسييالاۋ اياقتالعانىن جەنە بۇل پروتسەسس ەلٸ 2-3 جىلعا سوزىلاتىنىن جەتكٸزدٸ.
جەر ٷشٸن سوعىس قاشان بٸتەدٸ?
وتىز جىلدان بەرٸ ساعىزداي سوزىلعان تاۋلى قاراباح مەسەلەسٸ شەشٸمٸن تابا ما? بۇل قارۋلى قاقتىعىستىڭ كٶرشٸ مەملەكەتتەرگە ەسەرٸ قانداي? قازاقستان ٷشٸن بٸرٸ وداقتاس, ەندٸ بٸرٸ كٶرشٸ جاتقان ەلدٸڭ قايسىسى جاقىن? ەلەمدٸك قاۋىمداستىق قاي ەلدٸڭ ۇستانىمىن قۇپتايدى?
ساياساتتانۋشى دوس كٶشٸمنٸڭ پٸكٸرٸنشە, ەگەر قازاقستان ەرەۆاننىڭ ۇسىنىسىن قولداپ, ەسكەرٸن جٸبەرسە, كەشٸرٸلمەيتٸن قاتەلٸك بولادى. «سەبەبٸ, ەزٸربايجان بار بولعانى سوناۋ 1992 جىلى ايرىلىپ قالعان زاڭدى جەرٸن قايتارىپ الماقشى. ال ەزٸربايجان ارمەنييانىڭ شەكاراسىنا باسىپ-جانشىپ كٸرسە, پاشينيان سول كەزدە عانا بٸزدەن ەسكەر سۇراۋىنا بولادى. وسى تۇرعىدان العاندا ەزٸربايجاندى بٸز عانا ەمەس, كەشە دە, بٷگٸن دە بٷكٸل ەلەمدٸك قاۋىمداستىق قولدادى, قولداي بەرەدٸ. بٸراق قازاقستان قاي ەلدٸڭ ەرەكەتٸ دۇرىس نە بۇرىس ەكەنٸن اشىق ايتۋى كەرەك» دەگەندٸ قاپەرگە سالىپتى.
شىن مەنٸندە, ارمەنييا تاۋلى قاراباق قاقتىعىسى بويىنشا ەسكەر سۇراي المايدى. سەبەبٸن جوعارىدا ايتتىق. ەندٸ تەك ەكٸ ەل باسشىسىنا بٸر ٷستەلدٸڭ باسىندا وتىرىپ, ٶزارا كەلٸسٸمگە كەلۋ عانا قالدى.
«قازٸر قازاقستانعا قاي مەملەكەت جاقىن?» دەگەن ساۋالدى قوياتىن ۋاقىت ەمەس. بٸز ەكٸ مەملەكەتپەن دە بەيتاراپ بولۋىمىز كەرەك. سوندىقتان قازاقستان ەكٸ ەلدٸڭ باسشىسىنا كەلٸسٸم الاڭىن ۇسىنۋدى قاراستىرعانى جٶن», – دەيدٸ ساياساتتانۋشى ەدٸل كەۋكەنوۆ.
قازاقستاننىڭ قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى باۋىرجان سەرٸكباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل مەسەلەنٸ تەك كەلٸسسٶز ارقىلى شەشۋ كەرەك.
باۋىرجان سەرٸكباەۆ, قازاقستاننىڭ قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ (كەاق) ساراپشىسى:
– ارمەنييا ۇقشۇ اياسىندا كٶمەك سۇرادى. قازاقستان تاراپى بۇل مەسەلە دٶڭگەلەك ٷستەل باسىنداعى بەيبٸت كەلٸسسٶز بارىسىندا شەشٸلۋٸ كەرەك دەپ ٶز ۇستانىمىن بٸلدٸردٸ.
ياعني, قازاقستان وسى قاقتىعىس باستالعالى بەرٸ بۇۇ زاڭدارى مەن نورمالارى شەڭبەرٸندە شەشٸلۋٸ قاجەت دەگەن كٶزقاراستا.
بٸزدٸڭ ارمەنييامەن دە قارىم-قاتىناسىمىز جاقسى. ەزٸربايجانمەن دە بۇرىننان ەكونوميكالىق, ساۋدا-ساتتىق بايلانىسىمىز بار. سوندىقتان قازاقستان ٷشٸن ەكٸ مەملەكەتتٸڭ بەيبٸت ماقساتتا, كەلٸسسٶز دەڭگەيٸندە شەشكەنٸ تيٸمدٸ.
ەلەمدە قانداي كيكٸلجٸڭ بولماسىن, گەوساياسي الماعايىپ زاماندا مەسەلە بۇۇ جيىنىنىڭ جارلىعىمەن بەكٸتٸلگەن ٶزارا كەلٸسٸم اياسىندا شەشٸمٸن تابۋى قاجەت.
