مەملەكەتتٸك قىزمەتتە ەڭبەك ەتٸپ كەلە جاتقانىما 20 جىلدان استى. ەرتٷرلٸ قىزمەتتەردە جۇمىس ٸستەپ, كٶپ نەرسەنٸ كٶردٸم, ٷيرەندٸم, جاقسى تەجٸريبە جينادىم. بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ اۋىل ەكٸمدەرٸ – جان-جاقتى بٸلٸمدٸ, مەملەكەتكە, حالىققا قىزمەت ەتۋ تيٸس. ولار ٶزدەرٸنٸڭ جٷرٸس-تۇرىسىمەن, سٶيلەۋ مەنەرٸمەن, كيٸم ٷلگٸسٸمەن, اتقارعان ٸستەرٸمەن, جاساعان جاقسىلىقتارىمەن, ەدٸلدٸگٸمەنەن, قاراپايىمدىلىعىمەن, تەرتٸبٸمەن, مەدەنيەتتٸلٸگٸمەنەن, سٶزگە شەشەن, شىنشىل, جومارت, اۋىلىنىڭ پاتريوتى بولىپ قانا ەلٸنە, حالىقتىڭ كٶڭٸلٸنەن شىعاجى. ناعىز ەلجاندى اۋىل ەكٸمٸنٸڭ بولىمىسى وسىنداي بولۋى شارت.
بٸرٸنشٸدەن, اۋىلدىڭ ەكٸمٸ ساليقالى, ٶتە بايسالدى ادام بولۋى كەرەك. مەنٸڭ ويىمشا كادرلىق رەزەرۆتە مورالدٸ-پسيحولوگييالىق تۇرعىدان قاراعاندا ٶتە سالماقتى, ۇستامدى, تەربيەلٸ ماماندار بولۋى تيٸس. ٶيتكەنٸ, اۋىلدى باسقارىپ وتىرعان ادام ونداي بولماسا حالىقپەن جۇمىس ٸستەي المايدى.
ادام بالاسى قانداي فورماتسييادا, قاي جەردە بولسا دا, جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن ەڭ الدىمەن سالاۋاتتى بولۋى كەرەك. ٶز باسىم جاڭا قازاقستاندا سالاۋاتتى ۇلت بۇل – ترەندكە اينالعانىن قالايمىن. وسى دەڭگەيگە كٶتەرٸلسەك, بٸز دەموگرافييامىزدى دا, ەكونوميكامىزدى دا دامىتىپ, جوعارى نەتيجەگە قول جەتكٸزەمٸز.
ەكٸنشٸدەن, اۋىل ەكٸمٸ قاراپايىم بولۋى شارت. حالىقتا: «ەكٸم بولساڭ حالقىڭا جاقىن بول!» دەگەن سٶزدٸڭ استارى ٶتە تەرەڭدە جاتىر. اۋىل باسشىسى نەعۇرلىم قاراپايىم بولسا, سوعۇرلىم حالىقتىڭ اراسىندا سىيلى بولادى. حالىق ونداي ەكٸمدەردٸ سىيلاپ, قۇرمەتتەيدٸ. العاش اۋىلعا ەكٸم بولىپ تاعايىندالعاندا اۋىلدىڭ تۇرعىندارىمەن قالاي تانىسسام ەكەن دەگەن وي كەلدٸ. بٸردەن ويىما اۋىلدى ارالاۋ تٷستٸ. اۋىل ەكٸمدٸگٸنٸڭ بٸر مامانىن الىپ, اۋىلدىڭ ەر ٷيٸنە كٸرٸپ, سەلەم بەرٸپ, تانىستىم. وسىلايشا ەر كٶشەنٸڭ, ەر ٷيدٸڭ تۇرعىندارىمەن تانىسىپ شىقتىم. قىسقا عانا ۋاقىتتا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىمەن حاباردار بولدىم. وسىنىڭ ارقاسىندا بٸزدٸڭ اۋىلدىق وكرۋگتە كەز كەلگەن مەسەلەنٸ اۋىلدىڭ قوعامداستىق مٷشەلەرٸمەن اقىلداسىپ, شەشٸم قابىلدايتىن دەستٷر قالىپتاستى.
ٷشٸنشٸدەن, اۋىل ەكٸمدەرٸ جومارت جٷرەكتٸ بولۋ كەرەك. اۋىلداعى ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرٸنە نازار اۋدارماعان ەكٸم – ول ەكٸم ەمەس! مەسەلەن, كٶپبالالى انانىڭ وتباسىندا شەي-تۇزى (ازىق-تٷلٸك) بٸتٸپ, الۋعا جاعدايى بولماسا, ەرقاشان ٶز باسىم كٶمەك بەرٸپ تۇرامىن. كٷنٸ كەشە عانا كٶپبالالى وتباسى جالداپ وتىرعان ٷيٸنٸڭ بٸر بٶلمەسٸندە 5-6 بالاسىمەن «دٸردەكتەپ», توڭىپ وتىرعانىن ەستٸدٸم. ەلگٸ ٷيگە بارساق, كٶكتەمدە بۇزىپ تاستاعان پەشٸ قالانباعان ەكەن. اۋىل ازاماتتارىمەن بٸرگە بٸر كٷننٸڭ ٸشٸندە پەشٸن تازالاپ, ورناتىپ, قايتادان قۇرىپ بەردٸك. سول كٷنٸ كەشكە جىلىنعان ٷيدەگٸ بالالاردىڭ ەزۋٸندەگٸ كٷلكٸلەرٸن كٶرٸپ, بەرٸمٸز مارقايىپ قالدىق. بالالاردىڭ اناسىنىڭ العىسىن جاۋدىرىپ, ريزاشىلعىن بٸلدٸردٸ. اۋىلدا ەكٸم بولىپ, ەلدٸڭ العىسىن الىپ جٷرۋدٸڭ ٶزٸ بٸر باقىت. حالىققا ۇدايى جاقسىلىق جاساپ جٷرگەن ەكٸمدەر اۋىل ٸشٸندە بەدەلدٸ بولادى. سونىمەن قاتار جاساعان جاقسىلىۇ الداعى تالاي يگٸ ٸستەرگە موتۆاتسييا بولاتىنىن بايقادىم. اتا-بالالارىمىز «قارعىس الما – العىس ال!» دەپ بەكەر ايتپاعان عوي.
تٶرتٸنشٸدەن, ەكٸمدەر مەدەنيەتتٸ جەنە پاراساتتى بولۋى كەرەك. اۋىل ەكٸمدەرٸنٸڭ كابينەتٸنە جەكە قابىلداۋىنا كٶپتەگەن ازاماتتار كەلەدٸ. ولاردىڭ ەرتٷرلٸ ادامدار بولادى. ٶز قابىلداۋعا كەلگەن ازاماتتاردى ورنىمنان تۇرىپ, الدىنا شىعىپ, امانداسىپ, سەلەم بەرٸپ قارسى الامىن. وسى ەرەكەتتٸڭ ٶزٸ كەلگەن كٸسٸلەرگە كەرەمەت ەسەر بەرٸپ, ارداعى كٸسٸلٸك بايلانىستى ارتتىراتىنا تالاي رەت كٶزٸم جەتتٸ. كەيدە تۇرمىستى تاۋقىمەتٸنە شىداماي, اشۋلانىپ كەلگەن ەيەلدەر كابينەتتٸڭ ەسٸگٸن سىندىرا جازداپ, ايقايلاپ كەلگەندە الدىنان شىعىپ, جىلىشىراي تانىتىپ, سەلەم بەرٸپ قارسى الساڭ, مۇنداي كٸسٸلەر ساباسىنا تٷسٸپ, اشۋىن بٸردەن تەجەيدٸ. بٷگٸندە مٸنەز كٸمدە جوق دەيسٸز. بەرٸمٸز ايقايعا باسساق نە بولادى? اۋىل ەكٸمٸ جىلى امانداسىپ, «حوش كەلدٸڭٸز» ٸزەت تانىتىپ, حال-احۋالىن سۇراپ جاتسا, ونداي ادامداردىڭ اشۋى بٸردەن تارقاپ, بٸراز ەڭگٸمەدەن كەيٸن تىعىرىقتان شىعار جول پايدا بولا كەتەتٸنە تالاي رەت كٶزٸم جەتتٸ.
بەسٸنشٸدەن, اۋىل ەكٸمٸ سالماقتى جەنە تارتىمدى مٸنەزگە يە بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. اۋىل باسشىسى جاقسى مٸنەزدٸ بولسا, بەدەلٸ كٶتەرٸلٸپ, اۋىلداستارى الدىندا سىيى ارتادى. كەيبٸر ەرٸپتەستەرٸمٸز الدارىنا كەلگەن قاراپايىم ادامدى تىڭداماي, دۇرىس سٶيلەمەي, زٸركٸلدەپ سٶيلەيتٸنٸن دە بٸلەمٸز. بۇل دۇرىس پوزيتسييا ەمەس. «يە, نە بولدى? ماعان نە دەيسٸڭ? ەندٸ مەن نە ٸستەيمٸن?» دەپ دٷرسە قويا بەرسەڭ, ەكٸمنٸڭ الدىنا كەلگەن ازاماتتىڭ تاۋى شاعىلىپ, رەنجيتٸنٸ انىق قوي. قىسىلعاندا ارقا سٷيەيتٸن مەملەكەتتٸك مەكەمەگە مۇڭىن شاعۋعا كەلگەن ادام ەكٸمنەن سٶز ەستٸپ شىقسا نە بولادى? ٶز باسىم مۇنداي وقيعالار اۋىل ەكٸمٸنٸڭ, جالپى مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ ابىرويىن تٷسٸرٸپ, حالىق الدىنداعى بەدەلٸن جوعالتاتىنى انىق. ٶزٸمٸڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتتە جٷرگەن تابانى كٷرەكتەي 20 جىلدىڭ ٸس-تەجٸريبەم سٷيەنٸپ ويىمدى ورتاعا سالسام, ٷستەلدٸ سوعىپ, ايقايلايتىن زامان ٶتتٸ. بٷگٸندە حالىقتىڭ كٶزٸ اشىق, ولارعا قاتتى سٶيلەپ, مەسەلەنٸڭ تٸگٸسٸن جاتقىزا المايسىڭ. كەرٸسٸنشە, سالماقتى, ەدەپتٸ بولساق, مەسەلە تەز شەشەلەدٸ.
التىنشىدان, اۋىل ەكٸمٸ بٸلٸمدٸ ەرٸ تەرتٸپتٸ بولۋى تيٸس. ەلٸمٸزدٸڭ ەر مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸسٸ, ولاردىڭ ٸشٸندە ەكٸمدەرٸ – ٶتە بٸلٸمدٸ, ٸسكەر بولماسا بولماسا جۇمىس العا باسپايدى. ٶيتكەنٸ ححٸ عاسىر – تسيفرلاندىرۋ عاسىرى. بٸزدەر تسيفرلانعان ەلەممەن قاتار جٷرٸمٸز كەرەك. دەل وسى رەتتە كونكۋرستىڭ كوميسسييا مٷشەلەرٸنە بٸر ۇسىنىس ايتقىم كەلەدٸ. اۋىل ەكٸمدەرٸن كەم دەگەندە جىلىنا بٸر رەت وقۋعا جٸبەرٸپ تۇرۋ كەرەك.
جەتٸنشٸدەن, اۋىل ەكٸمٸنٸڭ «قولى تازا» بولۋى كەرەك. ياعني, پاراقور بولماۋى شارت. ەكٸم پاراقور بولسا, اۋىلىدىڭ تٸرلٸگٸ العا باسپايدى. مۇنداي ەكٸمدەردٸڭ حالىق الدىندا كٶك تيىندىق قۇنى بولمايدى. اۋىل باسشىسى كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە كەزدەسەتٸن تٷرلٸ وقيعالار كەزٸندە دەرەۋ ەدٸل شەشٸم قابىلداۋعا داعدىلانۋى كەرەك.
سەگٸزٸنشٸدەن, اۋىل ەكٸمٸ ٶتٸرٸك ايتپاي, ۋەدەسٸندە بەرٸك بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. ەرٸپتەستەرٸ مەن حالىق الدىندا بولسىن, ٶتٸرٸك ايتۋ, ەكٸ سٶيلەپ جاقسى قاسيەت ەمەس. ٶتٸرٸك ايتقان ادامعا ەشكٸم سەنبەيدٸ. حالىق اراسىندا «قويشى, سول ٶتٸرٸكشٸگە بارمايمىن, كٶڭٸلٸم قالدى» دەگەن سٶزگە قالماۋى كەرەك. ەكٸم ۋەدە بەرسە – ورىنداۋ تيٸس. قازاقتا «ايتىلعان سٶز – اتىلعان وقپەن تەڭ!» دەپ بەكەر ايتپاعان.
توعىزىنشىدان – ەكٸم سٶزگە شەشەن, كەرەمەت وراتور بولۋى شارت. ەكٸمنٸڭ سٶزٸنٸڭ باسىندا دا, اياعىندا دا تىڭدارمانداردىڭ ويلارىن سٶز باستاعان كەزدە مىقتى دەلەلمەن ارگۋمەنتپەن جەتكٸزۋٸ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. سونىمەن قاتار اۋىل ەكٸمدەرٸ زامان تالابىنا ساي ەكٸ تٸلدە دە (قازاق, ورىس) ەركٸن سٶيلەسە قۇبا-قۇپ. ال, اعىلشىنشا بٸلٸم جاتساڭىڭىز تٸپتٸ تاماشا.
سٶز سوڭىندا ايتارىم, ەل ەرتەڭٸن ويلايتىن ەكٸمدەردٸڭ كٶزدەرٸ اشىق, بٸلٸمدٸ, تەرەڭ ويلايتىن, ادال, پاتريوت, بٸلٸكتٸ مامان, مەدەنيەتتٸ, تەرتٸپتٸ, بايسالدى, وراتور, جومارت جٷرەكتٸ, قاراپايىم ازامات بولۋى شارت. بٸر سٶزبەن ايتقاندا بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ەكٸمدەرٸ «ەمبەباپ» مەنەدجەر بولىپ, حالىقتىڭ قىزمەتشٸسٸنە اينالۋى كەرەك.
حالىق اۋىل باسشىسىنا نە ايتسا دا, ونى دۇرىس قابىلداپ, ايتقان ەڭگٸمەنٸ وي سارابىنان ٶتكٸزٸپ, دۇرىس جاۋاپ بەرٸپ, ەدٸل شەشٸم قابىلداۋدىڭ ماڭىزى زور. مٸنەزٸ جٸبەكتەي, مەدەنيەتتٸ اۋىل باسشىلارى قاشان حالىقتىڭ كٶڭٸلٸنەن شىعىپ, جۇرتتىڭ قولداۋىنا يە بولادى. ەرٸپتەستەرٸ اراسىندا بەدەلٸ ٷستەم بولى, ەدٸلەتتٸ اۋىل ەكٸمدەرٸ بولاشاقتا تەك بيٸكتەن كٶرٸنەتٸنٸ انىق. وسىنداي ەكٸمدەرگە قاراپ, اينالاسىنداعى ەرٸپتەستەرٸ مەن حالىق بوي تٷزەيتٸن بولادى. وسىنداي ەكٸمدەر ەلٸمٸز ٷشٸن ٷلگٸ, ەتالون بولارى انىق. مۇنداي ەكٸمدەردٸڭ ٸسٸن ٶزگە مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەرگە ٷلگٸ رەتٸندە ۇسىنىپ, ماقتاپ, ماداقتاۋ كەرەك. باسپاسٶز بەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە مۇنداي ەكٸمدەرٸن ٷنەمٸ جارييالاپ تۇرعان جٶن. مۇنداي قولداۋلار ٶزگەلەرگە موتيۆاتسييا بولاتىنى سٶزسٸز.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا, بٸز اۋىل ەكٸمدەرٸ حالىق اراسىندا كەرٸ بايلانىس ورناتىپ, قىزمەت ساپاسىن ارتتىرىپ, جاعىمدى مٸنەزٸمٸزبەن ٶز ٷلەسٸمٸزدٸ قوسۋىمىز كەرەك! ەلگە قىزمەت ەتۋ – بٸزدٸڭ بٸرٸنشٸ پارىزىمىزعا اينالۋى تيٸس! ەلٸمٸزدٸڭ پاتريوتى رەتٸندە كٶك بايراعىمىزدى بيٸك جەلبٸرەتٸپ, ەل ٷشٸن, جەر ٷشٸن جانىمىزدى بەرۋگە دايىن بولۋىمىز كەرەك!
ەرمەك نۇراحمەتوۆ,
جەتٸسۋ وبلىسى, پانفيلوۆ اۋدانى, ٷلكەناعاش اۋىلدىق وكرۋگٸنٸڭ ەكٸمٸ.
