اتا زاڭدى ٶزگەرتكٸسٸ كەلەتٸندەر اتا زاڭىمىزدىڭ 7-بابىنىڭ 2- تارماعىن بٸلمەيتٸن سيياقتى. بٸلسە دە سوڭعى كەزدە ۇمىتىپ كەتكەن سيياقتى. بٸلگەن بولسا, ٶزگە ەلدٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلٸن قازاق تٸلٸمەن قاتار قويعان «مەملەكەتتiك ۇيىمداردا جەنە جەرگiلiكتi ٶزiن-ٶزi باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس تiلi رەسمي تٷردە قازاق تiلiمەن تەڭ قولدانىلادى» دەگەن باپتى ەلدەقاشان الىپ تاستاعان بولار ەدٸ عوي. ەشتەن كەش جاقسى دەگەن, ەستەرٸندە جوق بولسا ەندٸ ەسٸنە سالايىق. اتا زاڭعا ٶزگەرٸستەر ەنەر بولسا, وسى باپتى دا الىپ تاستاۋدى تالاپ ەتەيٸك. دەل وسى باپ الىنباي, قازاق تٸلٸنٸڭ كٶسەگەسٸ كٶگەرۋٸ مٷمكٸن ەمەس. دەل وسى باپ بادىرايىپ تۇرعان سوڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتكە مەملەكەتتٸك تٸلدەن بٸر اۋىز سٶز بٸلمەيتٸن ادام كەلەدٸ. وسى باپ تۇرعاندىقتان ەلدەگٸ بٷكٸل ٸس-قاعازدارى مەملەكەتتٸك تٸلگە كٶشۋگە اسىقپايدى.
قازاق تٸلٸنٸڭ ەمشٸسٸ ۋاقىت دەيدٸ. ۋاقىت ٶتە بەرٸ ٶز ورىنىنا كەلەدٸ دەيدٸ. ول ۋاقىت سوندا قاي ۋاقىت? ورىس تٸلٸن ۇمىتىپ, بەرٸمٸز اعىلشىن تٸلٸنە كٶشكەن كەزدە مە? ٶتكەندە بٸر جوعارعى وقۋ ورنىنىڭ باسشىلىق قىزمەتتەرٸندە ۇزاق جىلدان بەرٸ جٷرگەن كٸسٸنٸڭ «89 جىلى 2 قازاق توبىن اشقاندا بٶركٸمٸزدٸ اسپانعا لاقتىرعانبىز. قازٸر بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ 92 پايىزى قازاق, قازاق توبىندا وقيتىندار 75 %. بەرٸن ۋاقىت ٶز رەتٸندە سالدى» دەگەنٸن ەستٸدٸم. بٸراق, ول كٸسٸ قازاق تٸلدٸ مۇعالٸمدەرٸ مەن ستۋدەنتتەرٸ كٶبەيگەنٸمەن, 25 جىلدا ٸس-قاعازدارىن قاي تٸلدە جٷرگٸزٸپ كەلە جاتقاندارىن ويلامعان ەدٸ.
اتالعان باپقا بايلانىستى ايتار بولساق, دەپۋتاتتارىمىزدان باستاپ قاتارداعى كەيبٸر ازاماتتارىمىزعا دەيٸن «ەلٸ بۇنىڭ ۋاقىتى كەلگەن جوق» دەپ قۇتىلادى. 26 جىل ٸشٸندە قازاقتاردىڭ ەلٸمٸزدەگٸ ٷلەس سالماعى ەكٸ ەسەگە جۋىق ٶسكەنٸ بەلگٸلٸ. سولتٷستٸكتەگٸ بٸر-ەكٸ وبلىستان باسقا وبلىستىڭ بەرٸندە قازاقتىڭ سانى 50 پايىزدان جوعارى. ەگەمەندٸك جىلدارداعى 6,5 ميلليون قازاق قازٸر 11 ميلليوننان اسىپ, جالپى حالىقتىڭ 70 پايىزىنان اسسا, 6 ميلليوننان 3 ميلليونعا دەيٸن ازايعان ورىس حالقى 20 پايىزعا جەتەر جەتپەس, قالعان 10 پايىزى ازساندى ۇلت ٶكٸلدەرٸ (باسىم بٶلگٸ تٷرٸك تەكتەس ۇلتتار). ونىڭ ٷستٸنە سول بٷكٸل حالىق بٸر اۋىزدان «بٸر ەل - بٸر تاعدىر» دەپ ۇراندايدى عوي. سوندىقتان, دا سولتٷستٸك وبلىستارمەن ٶزٸمٸزدٸ ٶزٸمٸز قورقىتا بەرەتٸن كەزدەن ٶتٸپ كەتتٸك دەۋٸمٸزگە تولىق نەگٸز بار.
پرەزيدەنت بيلىعى جولداۋىندا «اتاپ ايتقاندا, ٷش تٸلدٸ وقۋعا كەزەڭ-كەزەڭمەن كٶشۋ مەسەلەسٸ بويىنشا ۇسىنىستار ەزٸرلەنسٸن. قازاق تٸلٸنٸڭ باسىمدىعى ساقتالادى. ونىڭ ەرٸ قاراي دامۋىنا زور كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ. سونىمەن قاتار, بٷگٸندە اعىلشىن تٸلٸ – جاڭا تەحنولوگييا, جاڭا يندۋسترييا, جاڭا ەكونوميكا تٸلٸ. قازٸرگٸ كەزدە 90% اقپارات اعىلشىن تٸلٸندە جارييالانادى. ەربٸر ەكٸ جىل سايىن ولاردىڭ كٶلەمٸ 2 ەسە ۇلعايىپ وتىرادى. اعىلشىن تٸلٸن مەڭگەرمەي, قازاقستان جالپى ۇلتتىق پروگرەسكە جەتە المايدى.» دەپ ادامي كاپيتالدى دامىتۋ باعىتى بويىنشا ايتىپ ٶتٸپتٸ. مەنٸڭ ويىمشا, جوعارىداعى اتالعان باپ تۇرعان كەزدە, قازاق تٸلٸنٸڭ باسىمدىلىعى ساقتالا قويماسى انىق. ول باپ الىنىپ قانا قويماي, مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ مەرتەبەسٸ اتا زاڭدا ناقتى بەلگٸلەنٸپ, ٶزگە دە زاڭداردا باسىمدىلىق بەرٸلمەسە, ورىس تٸلٸنٸڭ ورىنىن اعىلشىن تٸلٸ باسادى دەپ ويلايمىن.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي, اعىلشىن تٸلٸن مەڭگەرمەي زامانعا ٸلەسۋٸمٸز دە مٷمكٸن ەمەس. سوندىقتان اعىلشان تٸلٸن مەڭگەرۋمەن بٸرگە, تٸلٸمٸزدٸ ساقتاپ قالۋعا حاراكەت جاساۋىمىز كەرەك. ول ٷشٸن اتا زاڭنىڭ 7- بابىنىڭ 2- تارماعىن «مەملەكەتتiك ۇيىمداردا جەنە جەرگiلiكتi ٶزiن-ٶزi باسقارۋ ورگاندارىندا ٸس-قاعازدارى قازاق تٸلٸندە جٷرەدٸ. مەملەكەتتٸك قىزمەتكەر مەملەكەتتٸك تٸلدٸ بٸلۋگە مٸندەتتٸ» دەپ ٶزگەرتۋدٸ ۇسىنامىن.
سونىمەن بٸرگە, قازاق تٸلٸن بٸلٸم مەن عىلىم تٸلٸنە اينالدىرا بٸلۋٸمٸز كەرەك. ول ٷشٸن:
- مەملەكەتتٸك بٸلٸم گرانتىنا ٷمٸتكەرلەر مٸندەتتٸ تٷردە قازاق تٸلٸنەن ەمتيحان تاپسىرۋى شارت.
- عىلىمعا كەلەتٸن ٷمٸتكەرلەرگە دە, اتاپ ايتقاندا ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرا دەرەجەسٸن الۋعا ٷمٸتكەرلەر اعىلشىن تٸلٸ مەن بٸرگە مەملەكەتتٸك تٸل - قازاق تٸلٸنەن ەمتيحان تاپسىرۋى كەرەك.
- عالىمدارىمىزعا شەتەلدٸك باسىلىمدارعا عىلىمي ماقالا جازۋدى تالاپ ەتۋمەن بٸرگە, جىلىندا بٸرنەشە عىلىمي ماقالاسىن قازاق تٸلٸندە جازۋدى مٸندەتتەۋ كەرەك.
مٸنە, وسى اتالعان تالاپتاردى قويعان كەزدە عانا ەركٸمدٸ ٶزٸ ٷشٸن مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ٷيرەنۋگە جەتەلەيمٸز. بٸز ٷشٸن ەشكٸم قازاق تٸلٸن ٷيرەنبەيدٸ. ٶزٸ ٷشٸن اعىلشىن تٸلٸن ٷيرەنسە, قازاق تٸلٸن دە ٶزٸ ٷشٸن ٷيرەنەتٸندەي جاعداي تۋعىزاتىن ۋاقىت كەلدٸ. جەنە بۇل تالاپ دەل وسى كەزدەن باستالۋعا تيٸس. ەيتپەسە ورىس تٸلٸنەن قۇتىلعانمەن, اعىلشىن تٸلٸنە تۇتىلامىز.
تۇردىبەك قۇرمەتحان
