قازاقستان ەكونوميكاسىندا كەدەيلەر سانىن كٷرت ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋشٸ ليبەرالدى رەفورمالار جٷرگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن بە? ال ول قانداي سيپاتقا يە? مۇنىمەن قارجىگەر-ساراپشى راسۋل رىسمامبەتوۆتىڭ جەلٸدەگٸ جازباسىنان قانىق بولىپ, ونى ٶزدەرٸڭٸزدە سول كٷيٸندە اۋدارىپ بەرۋدٸ جٶن كٶرٸپ وتىرمىز, دەپ جازادى Dalanews.kz.
"ارگەنتينا پرەزيدەنتٸ-حاۆەر ميلەيدٸ ايتامىن, قانداي تاماشا! دەلٸرەگٸندە, ونىڭ مٸنسٸز ەكونوميكالىق ساياساتى شە? مٸنسٸز دەيتٸنٸم, ەكونوميكا تۋرالى كلاسسيكالىق كٸتاپتاردىڭ بارلىعىنداعى دٷنيە قامتىلعان عوي, شٸركٸن. ەسٸرەسە, بٸزدەر شىرىلداپ, زار قاققالى قاي زامانعى ليبەرالدى رەفورمالار قولعا الىنعان ەكەن مۇندا. وندا دا بٸر-اق جىل بولىپتى. حاۆەر-ميلەيدٸڭ بيلٸككە كەلگەنٸنە. ول 2024 جىلى جەلتوقساندا پرەزيدەنت لاۋازىما كٸرٸسكەن. سودان كەلە سالىپ, ول, ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە مەملەكەتتٸك شىعىنداردى قىسقارتادى عوي, ەنە. ەلەكتر ەنەرگەتيياسى, گاز, كٶلٸك دەيسٸز بە, بارلىق مەملەكەتتٸك سۋبسيدييالاردى الىپ تاستايدى. ەرينە, سەيكەسٸنشە, باعالار كٶتەرٸلگەن.
ٷكٸمەتتٸ دە "شورت كەسكەن": سٶيتٸپ 18 مينيسترلٸكتەن توعىزى قالادى, وڭتايلاندىرعان, بٸرٸكتٸرگەن, تاعىسىن تاعى دەگەندەي.
سالىق جٷيەسٸن رەفورمالاعان: بۇرىنعى سالىق قىزمەتٸن تٷپ-تامىرىمەن قوپارىپ "جۇلىپ تاستاعان". ونىڭ ورنىنا ARCA دەگەن جاڭا ورگان قۇرادى. ونىڭ ماقساتى – سالىق جيىنى تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە بيۋروكراتييانى قىسقارتۋ.
ۇلتتىق ۆاليۋتا دەۆالۆاتسيياعا ۇشىرايدى: پەسو ەكسپورتتى قولداۋ جەنە ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋ ٷشٸن 50%-عا بٸر-اق قۇنسىزداندىرىلادى. ەرينە, تاۋارلار مەن قىزمەتتەر باعاسى كٷرت ٶسٸپ شىعا كەلدٸ.
ينفلياتسييامەن كٷرەس باستالادى: قاتاڭ فيسكالدى ساياسات پەن مەملەكەتتٸك شىعىنداردى قىسقارتۋدىڭ ارقاسىندا 2023 جىلى جەلتوقساندا 211,44% بولعان ينفلياتسييا 2024 جىلى قازاندا 2,7% بولدى.
ەكونوميكالىق شەشٸم تۇرعىسىندا سىرتتاي قىزىعاتىنداي بۇل ٶتە تاماشا جاعداي اگەنتينالىقتار ٷشٸن, ەرينە وڭاي بولماعانى انىق, بٸراق سايلاۋدىڭ ەدٸلدٸگٸنە سەنٸمدٸ ولار جاڭا پرەزيدەنتكە ارقا سٷيەپ, شىداپ باعىپ كەلەدٸ.
يە, جٷرگٸزٸلگەن بۇل رەفورمالار قاراشا تاراپىنان قولداۋ دا تاۋىپ, سونىمەن قاتار قاتاڭ سىنعا دا ۇشىراپ جاتقان جايى بار. بٸر جاعىنان, كەدەيشٸلٸك دەڭگەيٸ كٷرت ٶسسە (رەسمي تٷردە حالىقتىڭ 52+% كەدەي), بٸر جاعىنان, ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەر تۇراقتانا باستادى.
بۇل ارادا باستى مىنا ەكٸ جايتتى ەرەكشە اتاي كەتەيٸن:
- لەزدە ەسەرٸ بار ليبەرالدى رەفورمالار ماكروەكونوميكالىق شەڭبەردە جۇمىس ٸستەيدٸ جەنە ەگەر ولاردى بٸرشاما ۋاقىت ۇستاناتىن بولساڭىز, تەورييالىق تۇرعىدان كەدەي ٶمٸر سٷرۋدەن شارشاعان ادامداردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ ارتۋى تٷرٸندە نەتيجە شىعادى. سيرەك جاعدايلاردا جەنە كٶبٸنەسە ٷشٸنشٸ كٷشتەردٸڭ قولداۋىمەن مۇنداي رەفورمالار ەلەۋمەتتٸك شيەلەنٸستٸ قوزدىرۋعا تيەك بولا الادى جەنە ليبەرالدى رەفورمالاردان كەيٸن ٷكٸمەت مٷشەلەرٸ كٷن سايىن ەل الدىنا شىعىپ, بايلانىس ورناتىپ وتىرۋ قاجەت بولادى.
- ارگەنتينا بيلٸگٸندەگٸ ەڭ جوعارى ماندات پرەزيدەنتكە تيەسٸلٸ جەنە رەفورمالار ونىڭ اتىنان جٷرگٸزٸلٸپ, ونى جەكەلەي ٶزٸ ەل الدىنا شىعىپ جارييالايدى.
سوندىقتان, ەگەر قازاقستاندىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىق رەفورما جٷرگٸزۋگە شاقىرسا, ونى پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ جارييالاپ, جٷزەگە اسىرۋى تيٸس. مىسالى, الداعى كٶكتەمدە سٶيتسە بولادى.
ليبەرالدى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە تابيعي جولمەن جاعدايدى تٷزەتكەنگە دەيٸن كەدەيلەردٸڭ قاراسىنىڭ كٷرت كٶبەيۋٸنە دايىن بولۋ كەرەك. بٸراق جاعدايدىڭ تٷزەلۋٸ كٶپتەگەن فاكتورعا بايلانىستى ۇزارىپ تا كەتۋ قاۋپٸ بار", دەپ جازادى ساراپشى جەلٸدە.
