ارالاساتىن باۋىرىمىز شاڭىراق كٶتەرٸپ ٷيلەنۋ تويىنا باردىم. ادال اسىن ۇسىندى, جاقسى تٸلەكتەر ايتىلدى.
تويدىڭ سوڭىندا ەلگٸ ٸنٸمٸزدٸڭ تۋعاندارى, ەكٸ جاسقا باقىت تٸلەپ,بالالاردىڭ ٷلكەنٸ اتا-انالارىنا ريزاشىلىقتارىن بٸلدٸرٸپ, ەل الدىندا انالارىن ٷلكەن قاجىلىققا جٸبەرەتٸنٸن جەتكٸزدٸ. بارلىق بالاسى اناسىن قۇشاقتاپ, جينالعان جۇرتشىلىق تاڭدانا قول سوقتى.
ريياسىز قۋانىشتىڭ ٸشٸنەن ەكەنٸڭ جانارى جەۋتەڭدەپ, جەتٸمسٸرەپ, شەتتە قالىپ قالعانىن, كٶبٸ بايقاماي دا قالدى. كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن سول سەت, ونىڭ ايانىشتى حالٸ كٶز الدىمنان كەتەر ەمەس.
يە, سوڭعى كەزدەرٸ ەل الدىندا جٷرگەن ٶنەر ادامدارى, تانىمال جاندار دا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە انالارىن قالاي قۇرمەت تۇتاتىنىن كٶرسەتٸپ, ٶز ماحابباتتارىن بٸلدٸرٸپ جاتۋىن جيٸ بايقاپ قالىپ جاتامىز. ٶتە دۇرىس. بٸراق بٸز انالارعا قۇرمەت كٶرسەتەمٸز دەپ, اسقار تاۋ ەكەلەردٸ ۇمىت قالدىرىپ, ٶز دەڭگەيٸندە قۇرمەت كٶرسەتە الماي جاتقان جوقپىز با? بٸرٸن جوعارى كٶتەرٸپ, بٸرٸن تٶمەن ساناۋ قانشالىقتى دۇرىس? ەكەۋٸنە بٸردەي قامقور بول دەمەپ پە ەدٸ قاسيەتتٸ قۇراندا.
«ەكەگە باعىنۋ -اللاعا باعىنۋ, ەكەگە قارسى شىعۋ- اللاعا قارسى شىعۋ» ( حاديس).
جاز مەزگٸلٸ ەدٸ. اۋا تەمپەراتۋراسى +35 گرادۋستىڭ مٶلشەرٸن كٶرسەتٸپ تۇر. شىجىعان ىستىقتان تىنىس الۋدىڭ ٶزٸ قيىنداپ بارادى. مۇنداي كەزدە شٶلٸڭدٸ باساتىن سۋىق سۋسىننىڭدا كٶمەگٸ شامالى. سوناۋ قيىردان كٶرٸنگەن الاتاۋدىڭ سامال لەبٸن اڭساپ, سول جاققا قاراي بەت الۋدى ويلادىم.
ەكەمە قولقا سالىپ, ەكەۋمٸز تاۋ بٶكتەرٸنە بارىپ ەسەم تابيعاتتى تاماشالاۋعا بەل بۋدىق. جان-جاعىمدى قورشاعان وسىناۋ كەرەمەتتەن كٶز الماي, تاڭدانىپ كەلەمٸن. بەرٸنەندە كٶزدٸڭ جاۋىن الاتىن اسپانمەن تەڭەسكەن بيٸك شىڭدار, مەڭگٸ باسىن قار باسقان الىپ تاۋلار, ەتەگٸندە جايقالعان جاسىل جەلەكتٸ شىرشالار ٶزٸنە باۋراپ, مەن-مۇڭدالاپ تۇرعانداي.
الىستان الاسا بولىپ كٶرٸنگەن الاتاۋ جاقىن كەلە بيٸكتەي بەرٸپ, ٶزٸنٸڭ سيقىرلى بەينەسٸنە باۋراپ العانداي كٷي كەشتٸم. ەسەم تاۋدىڭ باۋرايىنا جاقىنداي بەرگەندە تابيعاتپەن ادامنىڭ ٷيلەسٸمدٸلٸك تاپقانىن بايقادىم. ەكەنٸڭ قاتۋلانعان قاباعى, اق باسقان سامايى, سىر بەرمەس مٸنەزٸ بارلىعى وسى جاراتۋشى يەمٸز جاراتقان مىنا الىپ تاۋعا ۇقساتىپ جاراتىلعانداي. ەكەنٸ اسقار تاۋعا تەڭەگەن قازاق, وسى اتالى سٶزدٸ تەگٸن ايتپاسا كەرەك-تٸ.
يە, قاشاندا قازاق حالقى اتا-اناسىن قۇرمەت تۇتىپ, ولارعا ەردايىم ٸلتيپاتپەن, سىپايىلىقپەن قاراعان. ەسٸرەسە وتباسىندا ەكەنٸڭ ورنى ەرەكشە رولگە يە بولاتىن. وتاعاسىسىز ٷيدە اسقا ەشكٸم قول سۇقپايتىن, سول كٸسٸنٸڭ ايتقانى بولىپ, بالالارى ەش ۋاقىتتا قارسى سٶز ايتپايتىن.
الايدا ۋاقىت ٶتە كەلە قايماعى بۇزىلماعان اتالعان ادامي قۇندىلىقتار قازاقتىڭ اۋىلىنان الىستاي باستاعانداي. جٷرەگٸندە يمانى جوق ۇل-قىزدارىمىز ەكەگە قارسى سٶز ايتپاق تۇرماق, بەتٸنەن الىپ, جاعا جىرتىسۋعا دەيٸن بارىپ جٷرگەندەردە بار.
مۇندايدا دانا حالقىمىز: «ٷمٸت كٷتكەن ۇل وڭباعان بوپ كەتسە-ەكە سورلى» دەيدٸ ەمەس پە.
ال اريستوتەل: «ەكەسٸ بالاسىنا قايىرىمدى بولۋى مٸندەتتٸ ەمەس, ٶيتكەنٸ ول ونىڭ مەنشٸگٸ بولىپ ەسەپتەلەدٸ. ال بالانىڭ ەكەگە قايىرىمدى بولۋى مٸندەتتٸ, سەبەبٸ ەكەسٸز بالا دٷنيەگە كەلمەيدٸ» - دەگەن.
ەكەنٸڭ بالاعا قايىرىمدى نەمەسە مەيٸرٸمدٸ بولماۋى, ونىڭ بالاسىنا دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸنٸڭ جوق ەكەنٸن بٸلدٸرمەيدٸ. كەرٸسٸنشە جاقسى ەكە ەردايىم ٶزٸنٸڭ ۇل-قىزىنا ٶمٸردٸڭ سان قىرلى سوقپاعىنا تٶزە بٸلۋٸ ٷشٸن, وسىنداي مٸنەزٸمەن ٷلگٸ بولىپ, دارالانىپ تۇرارى انىق. سوندىقتان دا ەكەنٸڭ شەشەگە قاراعاندا قاتال بولۋى زاڭدىلىق. ەكەنٸڭ ماحاباتى, سٷيٸسپەنشٸلٸگٸ سىرتتاي ەمەس, ٸشتەي سەزٸلٸپ, كەز-كەلگەن ۋاقىتتا بالاسى ٷشٸن وتقا دا سۋعا تٷسۋگە, كەرەك دەسەڭٸز جۇدىرىقتاي جٷرەگٸن سەن ٷشٸن بٶلٸپ بەرۋگە دايار جان.
ال بالاسىنىڭ ەكەگە قايىرىمدى, مەيٸرٸمدٸ جالپى اتا-اناعا وسىنداي جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋى شارت. ول تٸكەلەي جاراتۋشى يەمٸزدٸڭ بۇيرىعى.
پايعامبارىمىز مۇحاممەد (م.س.ع.س) ەكەگە قۇرمەت كٶرسەتۋ جايلى ٶزٸنٸڭ حاديستەرٸندە بىلاي دەيدٸ:
«ەكەنiڭ ماحابباتىن ساقتاڭىز. ەگەر ەكەگە دەگەن سٷيiسپەنشiلiگiڭiزدi جوعالتساڭىز قارا نيەت بولعانىڭىز. ەر تٷرلi يگiلiكتەردەن قۇر قالاسىز. ەكەگە باعىنۋ - اللاعا باعىنۋ. ەكەگە قارسى شىعۋ - اللاعا قارسى شىعۋمەن بiردەي» دەگەن.
مٸنە ەكەگە قارسى شىققان ادامدى پايعامبارىمىزدا (م.س.ع.س) قاتاڭ سٶككەن. ونداي تەكسٸزدەرگە اللاھ تاالا جەننەتتٸ حارام ەتكەن.
دەمەك ەكەسٸنە قارسى شىققان ادام بالا-شاعاسىنىڭ قىزىعىن كٶرە المايدى, مۇراتىنا جەتە المايدى, وتباسىمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولا المايدى, ٷيٸنٸڭ دەم-تۇزى, قىزىعى بولمايدى. ال ەكەسٸنە جاقسى كٶزقاراستا بولعان ادام بۇنداي جامانشىلىقتان ادا بولادى.
تٸپتٸ ەكەسٸ ولارعا جەتكٸلٸكتٸ دەرەجەدە كٶڭٸل بٶلٸپ, قاراي الماعان بولسا دا بالالارى وعان جاقسى قاراۋعا مٸندەتتٸ. الايدا كەيبٸر جاندار «بٸزگە تٷك پايداسى جوق ەكەنٸڭ كەرەگٸ شامالى» دەپ تۋعان ادامىنان باس تارتىپ جاتادى. كەيدە ونىڭ ارتى قارتتار ٷيٸنە ەكەسٸن تاپسىرۋمەن اياقتالىپ جاتادى.
مٸنە وسىنداي وپاسىز ۇرپاقتىڭ كەسٸرٸنەن قانشاما «قارا شالدارىمىز» ٶز ٷيٸن قارتتار ٷيٸمەن ايىرباستاۋعا مەجبٷر. ٶكٸنٸشتٸ-اق. اتالعان ٸسكە بارعان ادامدار-ٶز كەلەشەگٸنٸڭ باقىتسىز بولۋىنا قادام جاساعاندار. ولارعا لايىقتى دەڭگەيدە قۇرمەت كٶرسەتپەۋ-اللاھ تاالا عا قارسى كەلۋمەن بٸردەي كٷنە.
ال پايعامبارىمىز (م.س.ع.س) مىنا حاديسٸ وسىنداي ادامدارعا قاراتىلىپ ايتىلسا كەرەك: «ەكە-شەشەسٸ قولىندا قارتايىپ, جەننەتقا كٸرە الماعاننىڭ جاعدايى قانداي ٶكٸنٸشتٸ» دەيدٸ.
قاسيەتتٸ قۇران كەرٸمدە «سٸزدەرگە راببىڭىزدىڭ نەنٸ حارام ەتكەنٸن بٸلدٸرەيٸن. وعان (اللاھقا) ەش نەرسەنٸ سەرٸك قوسپاڭدار, اتا-اناعا جاقسىلىق جاساڭدار» (ەنعام سٷرەسٸ 151 ايات). مٸنە اتا-اناعا جاقسىلىق جاساۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى. ەرتەدە وسىنداي اللاھتىڭ بۇيرىعىن ورىنداۋ ٷشٸن بٸر كٸسٸ قاعبانى تاۋاف ەتەدٸ. حازرەتٸ حاسان باسري جٷك ارقالاعان ەلگٸ كٸسٸنٸ بايقاپ قالىپ: - نە ٷشٸن جٷگٸڭمەن تاۋاف ەتٸپ جٷرسٸڭ?-دەيدٸ.
-ارقامداعى جٷك ەمەس, مەنٸڭ ەكەم. ونى شامنان 7 مەرتە ارقالاپ ەكەلٸپ. تاۋاف ەتٸپ جٷرمٸن. سەبەبٸ ماعان دٸنٸمدٸ, يمانىمدى ٷيرەتتٸ. مەنٸ يسلامنىڭ كٶركەم مٸنەزٸمەن تەربيەلەدٸ.-دەپ جاۋاپ بەردٸ. سوندا حازرەتٸ حاسان باسري:
-ەكەڭدٸ قييامەتكە دەيٸن وسىلاي ارقالاپ ٶتسەڭ دە, بٸر رەت رەنجٸتەتٸن بولساڭ, بۇل جاقسىلىقتارىڭنىڭ بەرٸ بوسقا كەتەدٸ. ەگەر بٸر رەت قۋانتاتىن بولساڭ, وسىنشاما قىزمەتتەردٸڭ ساۋابىنا قاۋىشاسىڭ,-دەيدٸ. مىنا بٸر عيبراتتى مىسال كٶپشٸلٸگٸمٸزگە ٷلگٸ بولارلىقتاي.
بٸردە بٸر ساحابا كەلٸپ: «ييا, راسۋل! ەكەم كٶپتەن بەرٸ تٶسەك تارتىپ, سال اۋرۋمەن جاتىر ەدٸ. ٶزٸم كٶتەرٸپ وتىرعىزامىن, تۇرعىزامىن. تاماق بەرەمٸن, دەرەت الدىرامىن. مەن ول كٸسٸنٸڭ الدىندا ەكەلٸك پارىزىن ٶتەدٸم بە?»-دەپ سۇراعاندا, مۇحاممەد (م.س.ع.س): «پەلٸ, سەن بار بولعانى مىڭ بٶلٸك قارىزىنىڭ بٸر بٶلٸگٸنەن عانا قۇتىلدىڭ»,-دەگەن ەكەن. پايعامبارىمىزدىڭ (م.س.ع.س) مىنا حاديسٸندە: «ەكە- جەننەتتىڭ ورتاڭعى قاقپاسى. قالاساڭ, ونى تەرك ەت, قالاساڭ ساقتا» دەيدٸ.
مٸنە وسى ايتىلعانداردىڭ بارلىعى ەكەگە كٶرسەتٸلەتٸن ايرىقشا قۇرمەتتٸڭ بەلگٸسٸ ەمەس پە.
تٷيٸن ورنىنا
«اناڭ سەنٸ توعىز اي قۇرساعىندا كٶتەردٸ, ەكٸ جىل ەمٸزدٸ. سەنٸ ٷلكەيگەنگە دەيٸن قوينىندا جەتٸلدٸردٸ, قامقور بولدى. ەكەڭ دە سەنٸ ٶسٸرۋ ٷشٸن كٶپتەگەن قيىنشىلىقتارعا تٶزدٸ. سەنٸڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸڭدٸ قامتاماسىز ەتتٸ. ساعان دٸنٸڭدٸ, يمانىڭدى ٷيرەتتٸ. سەنٸ يسلام تەربيەسٸمەن ٶسٸردٸ. ەندٸ قالايشا ولار مەيٸرٸمسٸز بولادى? بۇدان اسقان مەيٸرٸم بولا ما?» (مۇحاممەد (س.ع.س)
قۋانىش راحمەتوللاۇلى
(سۋرەتتە اۆتور)
