بٸزدٸڭ بيلٸك جيىرما بەس جىل ٸشٸندە قازاقستاندا قازاق ۇلتىن قالىپتاستىرا الماعانى بىلاي تۇرسىن, ورىس پەن ٶزگەلەرگە جالتاقتايمىن دەپ, ەلدٸ نە ورىستىڭ, نە قازاقتىڭ, نە باسقانىڭ مەملەكەتٸ ەكەنٸن انىقتاي الماعان ساياسات جٷرگٸزدٸ. سودان كەلٸپ, جيىرما بەس جىل ٸشٸندە وسىنداي جالتاق ساياساتتىڭ كەسٸرٸنەن بٸزدە دٷبەرالار مەملەكەتٸ قۇرىلدى. سٶيتٸپ, ەۋ باستان-اق كەمەل بولاشاقتى قازاق ۇلتىمەن ۇشتاسىرا المايتىن, بايلانىستىرعىسى كەلمەيتٸن بٸزدٸڭ بيلٸكتەگٸلەردٸڭ ۇشقىر قييالى ٷنەمٸ كٶكتە ۇشىپ جٷردٸ, باق پەن جارقىن كەلەشەكتٸ ىلعي كٶكتەن ٸزدەپ جٷردٸ. ەلٸ دە كٶكتەن تٷسپەي ٸزدەپ جٷر. ال قارا حالىق سولار ۇشقان كٶككە كٶز قاداپ, بٸرەۋلەرٸ ەرٸ-سەرٸ كٷي كەشٸپ, بٸرەۋلەرٸ بٸر كٷنگٸ تاماعىنىڭ توقتىعىنا مەز بولىپ, ەندٸ بٸرەۋلەرٸ قازٸرگٸ تىنىشتىققا توقمەيٸلسٸپ, ەندٸ بازبٸرٸ بٸر كٷنگٸ تاماققا زار بولىپ جٷر.
بٸزدٸڭ بيلٸكتٸڭ تاعى بٸر كەمشٸلٸگٸ, جوعارى ساناتتى بايلار مەن ورتا بايلاردى مەملەكەتشٸل ەتٸپ تەربيەلەي المادى. وندايلار تەك دٷنيە تابۋدىڭ جولىمەن كەتتٸ دە, ەل, حالىق بولاشاعى جايلى مٷلدە ويلامايتىن بولدى. ٶيتكەنٸ بيلٸك ولارعا جەڭٸل اقشا تابۋدىڭ جولىن ٷيرەتٸپ, ەبدەن بايىتتى, ٶز ساياساتىنا قارسى كەلمەيتٸن جاعدايعا ەكەپ قويدى. كەرەك بولسا, ٶز ساياساتىنا قارسى شىققانداردى سونداي باي-باعلانداردى ايداپ سالاتىن بولدى. ال وندايلار ٶزدەرٸنە ساياساتى مايداي جاعاتىن جوعارىداعى قولپاشتاۋشىلارى مەن تٸرەۋشٸلەرٸنٸڭ سٶزدەرٸن قالاي تەرٸسكە شىعارسىن. اقشا تابۋعا اقىلى اسقان, بٸراق تەرەڭ ساياسات پەن ٸلٸم-بٸلٸمگە ٶرەلەرٸ جەتپەيتٸن, ەرتەڭگٸ مەسەلەردٸ پايىمداي المايتىن, تەك جوعارىنىڭ شەشٸمدەرٸن ماقۇل كٶرەتٸندەر بٷگٸندە دەپۋتات, حالىققا اقىل ٷيرەتكٸش كٶسەم. بيلٸكتٸڭ كٶزسٸز شەشٸمٸ – جەر ساتۋ مەن ٷشتٸلدٸلٸك باعدارلامانى جان-تەنٸمەن قورعاۋشىلار دا سولار. ەلدە قانداي دا بٸر ٶزگەرٸس جٷرەتٸن بولسا, ولار حالىققا «ەشتەڭەدەن ٷرەيلەنبەڭدەر! بەرٸ دە اتا زاڭىمىزدىڭ شەڭبەرٸندە جٷرەدٸ» دەپ ٷندەۋ تاستايدى.
[caption id="attachment_16933" align="alignright" width="265"]
بٸزدٸڭ ەلدە بٸردٸ-بٸر جاڭاشىل رەفورما حالىق, ونىڭ ٸشٸندە قازاق تالابىنا ساي نەمەسە وڭدى تٷردە ٸسكە اسقان ەمەس. بۇل تۇرعىدا جٷرٸپ جاتقان پروتسەستەر سىرتى بٷتٸن, بٸراق موتورىنىڭ ٸشكٸ جاعى ەبدەن بٷلٸنسە دە, زورلىقپەن جٷرٸپ تۇرعان ماشينانى ەسكە تٷسٸرەدٸ. وعان قانشا جارقىن ەرٸ جاندى مىسال بار. كەرٸ كەتكەن قازاق تٸلٸنٸڭ مەسەلەسٸ, تۇڭعيىقتان شىعا المايتىن عىلىم-بٸلٸم رەفورماسى, دامىماعان شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸگٸ, ادال جولمەن جٷرمەيتٸن بيزنەس سالاسى, حالىقتىڭ رۋحاني جٷدەۋلٸگٸ, جەڭٸل اقشا تابۋدىڭ ٶرشٸپ كەتۋٸ, بٸردٸ-بٸر قازاقى نەمەسە قازاقستاندىق برەندتٸڭ جاسالىنباۋى... وي, تٸزە بەرسەڭ كٶپ. وعان كلاسسيكالىق دٷنيەلەردٸڭ بارلىعىن اياقاستى ەتٸپ, كٸلەڭ ارزانقول, جەڭٸل ٶنەرمەن, تٷرلٸ شوۋ بيزنەستەرمەن حالىقتىڭ ميىن اينالدىرىپ, كٶپشٸلٸكتٸ توبىرلىق مەدەنيەتكە باۋراپ جاتقانىن تاعى قوسىڭىز. بٸراق جاڭا استانا, كٶرٸك-كەلبەتٸندە بٸر قازاقىلىق نىشان جوق, كٶك تٷسپەن كٶمكەرٸلگەن زەۋلٸم ٷي-عيماراتتارى ەلدە ەۋروپانىڭ با, ەلدە امەريكانىڭ با, ودان قالسا, قىتايدىڭ با, ەيتەۋٸر, بٶگدە ەلدٸڭ ٷلگٸسٸنە ۇقساپ كەتكەن, بەيتەرەك ماڭىنداعى كٶگالدا قازاقتىڭ ويۋلارى مەن دومبىراسى جەردە جاتقان, ال وتىز-قىرىق قاباتتى ٷيلەردٸڭ ٷستٸندە اعىلشىنشا نەمەسە ورىسشا سٶزدەر قاپتاپ جازۋلى تۇرعان استانانى سالىپ, دامىپ جاتىرمىز. جيىپ ايتقاندا, بٸزدٸڭ جاس مەملەكەتتٸڭ تٸرلٸگٸ – جٷرەك-ٶكپەسٸندە اقاۋ بولسا دا ۇزاق ەرٸ كٶركەم جاساۋعا ٷمٸتٸ ٷزٸلمەيتٸن, اۋىرسا دا سىر بەرمەي قاتاردا جٷرەتٸن, تٸپتٸ, جاستاردان وزعىسى كەلەتٸن كەرٸ ادامنىڭ قىلىعى سيياقتى.
سوعان قاراماستان, بيلٸكتٸڭ ويىنشا, تەك دالالىق اڭقاۋ قازاق قانا بايقامايدى, ەيتپەسە, بٸر ادامنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندىق جۇرت بارلىق جاعىنان دامىپ, بٸلٸمٸ كەمەلدەنٸپ كەتٸپتٸ. وعان ەندٸ بٸر تٸل ازدىق ەتەدٸ ەكەن. ەندٸ بەس-التى جاستان اسقان اسقان بالا ٷش تٸلدە بٸلٸم الۋى, سٶيلەۋٸ شارت. سونىڭ ارقاسىندا بولاشاق ۇرپاق ٷش تٸلدە بٸردەي سٶيلەيتٸن, بٸراق ٷش تٸلدٸڭ سوڭعىسى قازاق تٸلٸ دەپ ەسەپتەيتٸن قازٸرگٸ رەفورماشى شەنەۋنٸكتەردٸڭ اتىمەن اتالاتىن جاڭا دٷبەرا ۇلتقا اينالا ما, قالاي, بەلگٸسٸز.
ەندٸ سول بيلٸك قازاقتىڭ جەرٸن ساتۋعا كٶشكەن. ەگەر حالىقتىڭ دەر كەزٸندەگٸ دٷرلٸگۋٸ بولماعاندا بۇل ويلارىن ەلدەقاشان-اق ٸسكە اسىرىپ قويعان بولار ەدٸ. دەگەنمەن قاۋٸپ ەلٸ سەيٸلگەن جوق. جەر كودەكسٸنە بايلانىستى قۇرىلعان كوميسسييانىڭ جۇمىسى نەمەن تىنارى ەلٸ بەيمەلٸم. ەگەر بيلٸك جەردٸ ساتۋ نەمەسە جالعا بەرۋ جوسپارىن بٸرجولاتا دوعارعان بولسا, مۇنداي كوميسسييانى قۇرىپ ەۋرە بولماس ەدٸ عوي. دەمەك, تەرەڭنەن ويلايتىن بٸزدٸڭ كٶسەمدەر سۇمدىق ويلارىنان اينىماي وتىر. ٶيتكەنٸ حالىقتىڭ سەزۋٸنشە, نازارباەۆ-كەرٸموۆ ٷكٸمەتٸ ەلدەقانداي كٷشتٸ مەملەكەتپەن بۇل جايىندا ۋاعدالاسىپ قويعان تەرٸزدٸ. ال كوميسسييا دەگەن تەك كٶز الداۋ عانا. ونداي بولماعاننىڭ ٶزٸندە دە, بۇ كوميسسييا تٷپتٸڭ تٷبٸندە تٷرلٸ ايلى-شارعىمەن بٷگٸنگٸ بيلٸكتٸڭ جوسپارىن ورىنداپ شىعارى سٶزسٸز. سەبەبٸ قازٸرگٸ ٷكٸمەت بۇرىن دا حالىقتى تٷرلٸ ايلامەن تالاي الداعان.
جەر ساتۋ دەگەن پەلە ٶزٸ قايدان شىقتى ٶزٸ? سوندا قانداي جەردٸ, قاي ٶڭٸردەگٸ جەردٸ جەنە كٸمگە ساتپاق? ٷكٸمەت بۇلاردى دا اشىق ايتپاي, جاسىرىپ وتىر. ەلدٸڭ بٸلەتٸنٸ, قازاق جەرٸن ساتىپ الۋشى شەتەلدٸكتەردەن تەك قانا قىتاي تەرٸزدٸ. ال انىعى سولاي ما? ودان سوڭ قازاقستاندا شەتەلدٸكتەر ساتىپ الۋعا قۇمار قۇنارلى جەردٸڭ كٶلەمٸ قانشا جەنە ونداي جەرلەر قاي ٶڭٸرلەردە? ەلگٸ جەر كوميسسيياسىنىڭ وسى كٷنگە دەيٸن ەلدەنەشە وتىرىسى ٶتسە دە, نەگە وسى مەسەلە تۋرالى ەلٸ ەشكٸم سٶز كٶتەرمەيتٸنٸ تٷسٸنٸكسٸز.
جۋىردا جازۋشى ساپابەك ەسٸپتٸڭ 1998 جىلى «قازاقستان» باسپاسىنان شىققان «قاتەرلٸ دەرت, قالجىراعان حالىق» دەگەن جەر مەسەلەسٸن تەرەڭ قوزعاعان كٸتابىن وقىپ شىقتىم. ونداعى جازبالار كٷنٸ بٷگٸنگٸ كٶتەرٸلٸپ وتىرعان جەر مەسەلەسٸنە تٸكەلەي قاتىستى. سول كٸتاپتا مىناداي ماعلۇماتدى كەزدەستٸردٸم: 1989 جىلى قازاقستاندا ون جەتٸ وبلىس, 205 اۋدان بولعان. وسى 205 اۋداننىڭ سول كەزدە 71-ٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك دامۋ دەرەجەسٸ ٶتە تٶمەن, 30-ىنىڭ جايى مٷلدەم تٶزگٸسٸز جاعدايدا ەكەن. سول جىلى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسٸ وسى مەسەلە جايىندا ارنايى كەڭەس ٶتكٸزٸپ, ارتتا قالعان اۋداندارعا كٶمەك كٶرسەتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداپتى. بٸراق بۇل شەشٸمنەن وڭدى نەتيجە شىقپاعانى كٶزٸ قاراقتى قاۋىمنىڭ ەمبەسٸنە بەلگٸلٸ.
اتالعان كٸتاپتا «پاۆلودار وبلىسىندا 1963-64 جىلدارى 1,6 ملن. گا ەگٸستٸك جەر زيياندانىپ, ٸستەن شىعىپ قالعانى, ال تەرٸسكەيدەگٸ بەس وبلىس بويىنشا 1965 جىلعا دەيٸن 5 ملن. استام گا ەگٸستٸك جەر شاڭدى بورانننىڭ استىندا قالىپ, جارامسىز كٷيگە تٷسكەن» دەگەن دەرەك تاعى بار. ال سودان بەرٸ قانشا جىل ٶتتٸ, اتالعان جەرلەر قايتا ٶڭدەۋدەن ٶتٸپ, جارامدى قالپىنا كەلدٸ مە? ەلبەتتە, جوق. قايتا جارامدى جەرلەر جىلدار ٶتكەن سايىن قۇنارسىزدانا بەرگەنٸ حاق.
جوعارىدا اتالعان كٸتاپتىڭ اۆتورى بەلگٸلٸ بٸر ٶڭٸرلەردٸڭ عانا جايىن سٶز ەتكەن. سودان بەرٸ ەلٸمٸزدە قانشا ملن. گا جەر جارامسىز كٷيگە تٷستٸ, ەسەپتەگەن ادام بار ما? بٸر انىق نەرسە, نە ٸستەيمٸن دەسە دە, قۇدٸرەتٸ جەتەتٸن كەڭەس ٷكٸمەتٸ جەر ٶڭدەۋ مەسەلەسٸن كەيٸنگە ىسىرىپ تاستاعاندا, ارتىق اقشا شاشۋدان الدارىنا جان سالمايتىن جەنە ولاردىڭ بٸر بٶلٸگٸن قالتالارىنا باسۋدىڭ ەبٸن جاقسى بٸلەتٸن كەيٸنگٸ ەگەمەن قازاقستاننىڭ باسشىلارى بٸردەڭە ٸستەي الدى دەيسٸز بە. قازٸر جارامسىز جەر, سورتاڭ باسقان ٶڭٸر, قاراۋسىز كٷيدە شٶل مەن شٶلەيتكە اينالعان ايماق قاي وبلىستا جوق دەيسٸز. الماتىنىڭ, جامبىل مەن وڭتٷستٸك قازاقستاننىڭ تەرٸسكەي اۋداندارى, قىزىلوردا مەن جەزقازعاننىڭ تۇتاس ايماعى, اقتٶبە مەن اتىراۋدىڭ, اقتاۋدىڭ قۇمدى دا سۋسىز دالالارى بٷگٸندە ەگٸن ەگۋگە دە, مال جايىلۋعا دا جارامسىز بولىپ بارادى. ال ٷكٸمەت جەر ساتامىز دەيدٸ... سوندا قاي جەردٸ ساتپاق? شەتەلدٸكتەرگە ەر وبلىستىڭ جەرلەرٸنٸڭ جارامدى دەگەن ەر تۇسىن ويىپ-ويىپ ساتپاق پا?
بەرٸنە بەلگٸلٸ, سولتٷستٸك وبلىستارداعى ەگٸس ەگٸلەتٸن ميلليونداعان گەكتەر كەلەتٸن داليعان جەرلەردٸ ەسەپكە الماساڭ, قازاقستاننىڭ ٶمٸر سٷرۋگە لايىقتى ٶڭٸرلەرٸنٸڭ بەرٸندە ەل بار. شارتتى تٷردە وڭتٷستٸك دەپ اتالاتىن شىمكەنت, جامبىل, الماتى تٶڭٸرەگٸندە حالىق تىعىز. مۇندا بوس جەر بولسا, سوندا تۇراتىن حالىقتىڭ ىرزىعى. تابيعاتى كەلٸستٸ شىعىس قازاقستاندا حالىق تىعىز بولماعاندىعىنان يگەرٸلمەي جاتقان جەرلەر كٶپ شىعار, بٸراق ولاردى مٸندەتتٸ تٷردە بٶگدەگە ساتۋ كەرەك پە. ساتقان كٷندە دە ولاردان قانداي پايدا بار? قىتاي مەن ورىس كەلسە, مەنٸڭ قويمامدى ازىققا تولتىرىپ, ەزۋٸمنەن كٶكٶنٸس كەتٸرمەي قوياما?
بيلٸكتٸڭ سٶزٸن سٶيلەگٸش كەيبٸر كٶسەمدەر ەۋروپا مەن امەريكادا جەردەن ٶندٸرٸلەتٸن ٶنٸمنٸڭ كٶلەمٸنەن مەملەكەتتەر 60-65 پايىزداي پايدا كٶرەدٸ ەكەن دەپ سوعادى. (بٸراق ول ەلدەردە جەرمەن تەك ٶز ازاماتتارى عانا شۇعىلداناتىنىن ەسكە المايدى). بٸزدە جەر يەسٸز, يگەرٸلمەي جاتىر دەيدٸ. سول ٷشٸن بٸرەۋگە بەرۋ كەرەك دەيدٸ. ال مەيلٸ, بەرە قوي. سوندا بٸزگە كەلگەن قىتاي مەن ورىس, تاعى باسقالارى بٸزدٸڭ جەردەن تاپقان پايدالارىمەن بٸزدٸ جارىلقاي قويار ما ەكەن. جارىلقاسا, مۇناي مەن باسقا كەسٸپورىندارعا يە بولىپ وتىرعان ولار نەگە ەلٸمٸزدٸ بايىتىپ تاستامايدى? ودان سوڭ بٸراز جىلدان كەيٸن بٸزدەن جەردٸ ساتىپ العان نەمەسە جالعا العان شەتەلدٸكتەردٸڭ ويىنا نە كەلەتٸنٸن كٸم بٸلسٸن. ارادا بٸراز جىل ٶتكەندە ولار جەرگٸلٸكتٸ قازاقتارمەن ەدەيٸ قاقتىعىس تۋدىرىپ, ٶز ەلدەرٸنەن ەسكەري كٶمەك سۇراپ تۇرسا, قايتپەكپٸز? قارۋى ەسكٸ-قۇسقى, ەسكەري كٷش-ەلەۋەتٸ الىپ ەلدەرمەن تەڭ كەلمەيتٸن قازاقستان تاراپى سوندا نە ٸستەمەك? جەر ساتۋعا قۇمبىلدىق تانىتقاندار نەگە وسى جايىن ويلامايدى?.. قالتالارىنا جەر بايلىعى مەن كەڭدٸگٸنٸڭ ارقاسىندا شەتەلدٸكتەردەن تەگٸن تٷسكەن اقشاعا ەبدەن قۇنىققان, سودان كٶزدەرٸنە دٷنيەدەن باسقا ەشتەڭە كٶرٸنبەي كەتكەن, تەك جەكە باسىنىڭ ابىرويى مەن قامىن كٷيتتەگەن بيلٸكتەگٸلەر تۇتاس حالىقتىڭ كەلەشەگٸن ويلاۋدى مٷلدە دوعارعانداي ما, قالاي...
ەيتپەسە, جەر يەسٸز جاتىر دەگەن پەتۋاسىز سٶزدٸ اۋىزدارىنا الا ما? وۋ, قاشاننان مەملەكەت قاراۋىنداعى جەر يەسسٸز بولعان? بۇنداي سٶزدٸ ەلەمدە تەك بٸزدٸڭ ەلدٸڭ بٸلەرمەن باسشىلارى جەنە ولاردىڭ قوسشىلارى عانا ايتادى. ونداي جەرلەردٸ يەسٸز دەپ ساناسا, قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العاندا بەلگٸلٸ بٸر اۋماققا نەگە شەكارا سىزىپ ەۋرە بولعان? سو كەزدە-اق ٶزدەرٸ يەسٸز دەپ سانايتىن جەرلەردٸ بٸرەۋلەرگە بەرە سالماي ما?
شەتەلدٸكتەرگە جەر ساتۋ مەن جالعا بەرۋ – قازاقتىڭ كەلەشەگٸنە بالتا شابۋ. تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە 25 جىل بولسا دا, قاي جاعىنان دا ٶز ەركٸ ٶزٸنە تيمەگەن قازاق ونداي جاعداي بولا قالسا, انىق قۇردىمعا كەتەدٸ. ٸلگەرٸدەگٸ كەڭەس ٷكٸمەتٸنٸڭ ساياساتىن قانشا جامان دەسەك تە, دەل قازٸرگٸ بٸزدٸڭ بيلٸك كەي تاراپتا سول كەڭەستٸڭ بٸراز جٷيەسٸن ساقتاپ قالعاندا, انىق ٸلگەرٸلەۋشٸلٸككە قول جەتكٸزٸر ەدٸ. مەسەلەن, كەڭەستٸك جٷيەدەگٸ كولحوزدار مەن سوۆحوزداردى ساقتاپ قالعاندا. ەرينە, دەل سونداي جٷيەنٸ اينىتپاي ساقتاپ قالۋ كەرەك ەدٸ دەپ ەشكٸم ايتپاس, بٸراق قازٸرگٸ زامانعا لايىقتالعان سونداي قۇرىلىمدار بٸزگە زور پايدا ەكەلەر ەدٸ. سول جٷيەنٸ ساقتاپ وتىرعان بەلورۋسييا مەن ٶزبەكستان اۋىلشارۋاشىلىعى مەسەلەسٸندە بٸرەۋلەردەن وزباسا, ەشكٸمنەن كەيٸن قالعان جوق. تاعى بٸر مىسال ايتساق, باياعى كەڭەس كەزٸندەگٸ بٸر كولحوزدىڭ مەملەكەتكە بەرەتٸن ٶنٸمٸن قازٸرگٸ قازاقستاننىڭ بٸر اۋدانىنداعى تٶرت-بەس مىڭ كٸشٸ شارۋاشىلىقتار بەرە المايدى ەكەن. ەگەر بٸزدٸڭ بيلٸك حالىقتىڭ نامىسىنا تيٸپ, نالاسىنا قالاتىن قييالي جوسپارلاردى تٷزە بەرگەنشە, سانداعان ادامدى تالاستىرىپ, سەندەلٸسكە تٷسٸرگەن الدامشى جەر كوميسسيياسىن قۇرعانشا, قازٸر ەر اۋداندا بۇرىنعى كولحوز, سوۆحوزعا تەڭەسەتٸن ۇجىمدىق شارۋاشىلىقتاردى قۇرۋدى ويعا السا, جەرگە قارايتىن, ودان ٶنٸم بەرەتٸن, سونىمەن بٸرگە مەملەكەتكە قىرۋار كٶمەك تيگٸزەتٸن داپ-دايىن شارۋاشىلىقتار پايدا بولار ەدٸ. سوندا جەردٸ جالعا بەرۋ, جەردٸ ساتۋ دەگەن مەسەلە ٶز-ٶزٸنەن قولدانىستان شىعار ەدٸ.
بەلكٸم قازٸرگٸ ٷكٸمەت قازاقستانداعى ۇلان-عايىر جەردٸ ٶڭدەۋگە, يگەرٸپ كەتۋگە ەلدەگٸ اۋىلشارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ادامداردىڭ سانى جەتپەيدٸ دەپ ويلايتىن شىعار. مۇنداي وي دا قيسىنسىز. قازٸر قازاقستاندا كەڭەس كەزٸندەگٸدەن كٶپ حالىق تۇرادى. تەك ساپالى مامانداردى دايىنداۋعا, ۇجىمدىق شارۋاشىلىقتارعا مەملەكەتتەن قاجەتتٸ قارجى بٶلٸنسە بولعانى. ەكٸ-ٷش جىلدا ەلگٸ شارۋاشىلىقتار ٶز-ٶزدەرٸن قارجىلاندىراتىن جەنە اسىرايتىن جاعدايعا جەتەدٸ.
ەشبٸر ەل ٶز حالقىنا ٶز جەرٸن ساتپايدى. الايدا ٶز ازاماتتارىنا جالعا بەرۋٸ مٷمكٸن. دەگەنمەن شەتەلدٸكتەردەن بٸزدٸڭ حالىقتىڭ بٸر ايىرماشىلىعى بار. اۋىلداعى ەربٸر قازاق وتباسى ٶزدەرٸنە لايىقتى مال ۇستايدى. ەگەر جەر ٶز ازاماتتارىمىزعا ساتىلعان نەمەسە جالعا بەرٸلگەن جاعدايدا دا ٷلكەن پروبلەمالار تۋىنداۋى مٷمكٸن. نەگە دەسەڭٸز, 100, بولماسا 200 وتباسى تۇراتىن اۋىل ماڭايىنداعى جٷزدەگەن گا جەرلەردٸ سول اۋىلداردىن شىققان نە بەس, نە ون باقۋاتتى كٸسٸ-اق الىپ قويۋى كەدٸك. تٸپتٸ بٸر-اق كٸسٸنٸڭ يەلەنۋٸ دە عاجاپ ەمەس. ال جەر يەلەنۋشٸ ەپ-سەتتە ٶزٸنە قاراعان اۋماقتى قىزعىشتاي قورىپ شىعا كەلەرٸ حاق. سوندا قالعان وتباسىلار مالىن قاي جەرگە جايىپ, قاي جەردەن شٶپ ورماق? مٸنە, مەسەلەنٸڭ ۇشىعا تٷسەتٸن تۇسى وسى. تٸپتٸ قازٸردٸڭ ٶزٸندە بۇل مەسەلە تالاي اۋىلداردى ۋشىعىپ تۇر. ەندٸ قازاق ٷكٸمەتٸ سونداي ۇشىققان مەسەلەنٸ ودان ارى كٷردەلەندٸرمەۋدٸ ويلاسا, جالپى حالىقتىڭ كٶڭٸلٸنەن شىعاتىن شەشٸمدەردٸ ويلاستىرعانى ابزال.
قازٸر وسى مەسەلە جٶنٸندە كٸممەن سٶيلەسسەڭ دە, ٷكٸمەتتٸڭ اتالمىش شەشٸمٸنٸڭ دۇرىس ەمەستٸگٸن ايتادى. ولاردىڭ اراسىندا كەرٸ دە, جاستا تا, سٶزٸن باسقالار ەسٸتٸپ قويماسىن دەگەن نيەتپەن سىبىرلاپ ايتاتىن مەمقىزمەتكەر دە, تالاي جىل بيٸك لاۋىزىمداردى اتقارعان ارداگەر دە, قويشى مەن قولاڭ دا, تٸپتٸ, اۋىلداعى قاتىندار دا بار. ولار تاعى ايتادى: بٷگٸنگٸ بيلٸك نەگە ٶز حالقىنا ٶزٸ قىساستىق جاسايدى دەپ. كٷنٸ ەرتەڭ بٷگٸنگٸ بيلٸك باسىنداعىلاردىڭ اتىن جاقسى جاعىنان دا, جامان جاعىنان دا شىعاراتىن تەك قازاق قوي دەپ. جاقسى باسشى ٶمٸردەن ٶتسە جىلايتىن دا قازاق, كٶمەتٸن دە قازاق قوي دەپ. ەندەشە, قازاق تالابىن نەگە ولار اياقاستى قىلادى دەپ. ەگەر جەر شەتەلدٸكتەرگە ساتىلسا, سورلايتىن تەك قازاقتار, باسقا ۇلتتاردىڭ قىلشىعى دا قيسايمايدى, باسشىلار وسىنى نەگە ويلامايدى دەپ. يە, ولاردىڭ بەرٸنٸڭ ٸشتەرٸن وسىنداي قىنجىلىس جايلاسا دا, گازەتكە جابىلا ماقالا جازبايدى, دٷر ەتٸپ كٶتەرٸلٸپ, ۇرانداتا كٶشەگە شىقپايدى. سەبەبٸ بيلٸك اقىلعا كەلەر, قازاق جەرٸن شەتەلدٸكتەرگە دە, ٶز ازاماتتارىمىزعا دا ساتپايتىن, اۋىل ماڭىنداعى جەرلەردٸ دە ەشكٸمگە جالعا بەرمەيتٸن شىعار دەگەن ٷمٸتكە الدانىپ جٷر.
ەندەشە, ەل ٷمٸتٸن اياققا تاپتاما, ٷكٸمەت!
مومبەك ەبدەكٸمۇلى, جازۋشى.
