اعارتۋشىلىق ٸس – ابىرويلى ٸس
راۋشان اميردينقىزىنىڭ عىلىم جولىنا جاساعان العاشقى قادامى ەسكٸنٸڭ سوڭى, جاڭانىڭ باسى بولعان مىڭ توعىز جٷز توقسان بٸرٸنشٸ (1991) جىلدارمەن تۇسپا-تۇس كەلدٸ. ازۋى التى قارىس الىپ يمپەرييا اتانعان – كەڭەستٸك جٷيەنٸڭ كٶبەسٸ سٶگٸلٸپ, وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ بٸر-بٸرٸنەن ٸرگەسٸن الشاقتاتا باستاعان كەز ەدٸ. قوعامدىق ٷلكەن ٶزگەرٸستەر بولىپ, فورماتسييالار اۋىسىپ, جەتپٸس جىل قالىپتاسىپ, قانعا سٸڭٸپ, بويعا تاراپ كەتكەن يدەولوگييانىڭ تاس-تالقانى شىعىپ جاتقان ۋاقىت ەكونوميكادان باستاپ, عىلىم-بٸلٸم, ٶنەر مەن مەدەنيەت دەڭگەيٸندە دە ٷلكەن داعدارىستار تۋعىزىپ جاتتى. دەل وسىنداي بالاپان باسىمەن, تۇرىمتاي تۇسىمەن كەتٸپ جاتقان كەزەڭدە بولاشاعى بەلگٸسٸز, تۇماندى كٶرٸنگەن عىلىمنان قول ٷزبەي, اكادەميك ەمەن قايداروۆتىڭ عىلىمي جەتەكشٸلٸگٸمەن «10.02.02 – يازىكي نارودوۆ سسسر (ۇيعىر تٸلٸ)» ماماندىعى بويىنشا «سەمانتيكو-مورفولوگيچەسكايا حاراكتەريستيكا گلاگولنىح فرازەولوگيزموۆ سوۆرەمەننوگو ۋيگۋرسكوگو يازىكا» اتتى كانديداتتىق ديسسەرتاتسيياسىن سەتتٸ قورعاپ شىقتى.
1991 جىلدىڭ جەلتوقسانىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تەۋەلسٸز مەملەكەت رەتٸندە جارييالاۋىمەن جاس مەملەكەتتٸڭ جاڭا دامۋ جولى باستالسا, دەل وسى جىلى جاڭادان عانا فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اتانعان اۆاكوۆا راۋشانگٷل اميردينقىزىنىڭ تەۋەلسٸز, دەربەس, ازات قازاقستانداعى عىلىمي جاڭا دەۋٸرٸ مەن ٶمٸرٸ باستالدى.
جىلدارعا جىلدار قوسىلىپ, كٷن ارتقان سايىن ەجەلگٸ كٶشپەندٸلەر دالاسىن تٷركٸلٸك رۋحتى وياتاتىن «مەڭگٸلٸك ەل» سارىنى تەربەتە باستادى. سارىارقانىڭ دالاسى نۇرسۇلتانداي نەن قالاعا اينالدى. ٶز اتازاڭى مەن شەكاراسى بار, بارلىق اتريبۋتتىق سيمۆولدارى مەن مەملەكەتتٸك تٸلٸ بار ازات ەلدٸڭ العاشقى قادامدارى وڭاي بولماعانى بەلگٸلٸ. بٸلٸم مەن عىلىم – ەربٸر مەملەكەتتٸڭ جٷرەگٸ ەكەنٸن ەسكەرسەك, جاڭا تۋعان نەرەستە-ەلدٸڭ جٷرەك سوعىسىن قالىپقا كەلتٸرۋ دە, بٸرٸزدٸلٸككە تٷسٸرۋ دە جەڭٸلدٸكپەن كەلمەيتٸنٸ تٷسٸنٸكتٸ. تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن اعارتۋشىلىق جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتكەن, وتاندىق تٸل بٸلٸمٸ عىلىمى مەن جوعارعى مەكتەپ سالاسىندا توقتاۋسىز قىزمەت جاساعان عالىمدار لەگٸنٸڭ الدىڭعى تولقىنىندا تۇرعانداردىڭ بٸرٸ دە, بٸرەگەيٸ دە – راۋشانگٷل اميردينقىزى اۆاكوۆا جەنە ونىڭ زامانداس ەرٸپتەستەرٸ بولدى. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى كٷندەرٸنەن باستاپ ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ فيلولوگييا فاكۋلتەتٸنٸڭ جالپى تٸل بٸلٸمٸ كافەدراسىنىڭ دوتسەنتٸ, 2004 جىلدان پروفەسسورلىق قىزمەتٸن اتقاردى.
قوعام قازٸر كەڭەستٸك جٷيەدەگٸ قايسىبٸر قۇبىلىستىڭ كەلەڭسٸز جاقتارى تۋرالى اقپارات تاراتۋعا بەيٸمدەلٸپ العان سيياقتى. شىنتۋايتىندا, سول كەڭەستٸك دەۋٸر عىلىم ٷشٸن دە, عالىم ٷشٸن دە زييالىلىق پەن زايىرلىلىقتىڭ, ينتەلليگەنتسييا مەن ينتەللەكتۋالدى تانىمنىڭ فۋندامەنتالدى كەشەنٸن شەگەلەپ تۇرىپ قالىپتاستىرىپ كەتتٸ. ناعىز عالىمنىڭ كٸسٸلٸك كەلبەتٸ قانداي, اكادەمييالىق دەڭگەي دەگەن نە, عالىم ادامدى ٶزگەدەن ەرەكشەلەپ تۇراتىن تيتۋلدىق ستاندارتتار قانداي دەگەندە كٶزٸمٸز كٶرگەن, دەرٸسٸن تىڭداعان پروفەسسورلار زەينوللا قابدولوۆ, التاي امانجولوۆ, تۇرسىنبەك كەكٸشەۆ اعالارىمىزدى ەسكە تٷسٸرەمٸز. ٶكٸنٸشكە وراي, بٷگٸنگٸ عىلىمي ورتا سول نورماتيۆتەردٸ ەسكەرە بەرمەيدٸ, قازٸرگٸ عىلىمعا كەلٸپ جاتقان جاس بۋىنعا, جالپى قوعامعا ناعىز عالىمنىڭ ابىروي-بەدەلٸنٸڭ تۇتاس بٸر مودەلٸن ۇسىناتىن ادام ٸزدەگەندە سٶزسٸز راۋشان اۆاكوۆا اميردينقىزى سيياقتى عالىمدى العا تارتامىز. ول كٸسٸنٸڭ بويىنداعى سول زييالىلىقتى, اكادەمييالىق مەدەنيەتتٸ, قارىم-قاتىناس ەتيكەتٸنەن باستاپ ٶزٸنٸڭ عىلىمداعى ميسسيياسىن مورالدىق تۇرعىدان مەيلٸنشە تازا ورىنداۋعا تىرىساتىن قاسيەتٸ تامساندىرادى.
راۋشان اميردينقىزىن عىلىمي ورتا, زيياتكەر كٶپشٸلٸك نەگٸزٸنەن فرازەولوگ, تٷركٸتانۋشى رەتٸندە ٶتە جاقسى تانيدى. بٷگٸنگٸ وتاندىق لينگۆيستيكالىق ورتادا تٸل مەسەلەلەرٸنٸڭ ەرتٷرلٸ تاقىرىپتارىمەن كەشەندٸ تٷردە اينالىساتىن شەكٸرتتەرٸنەن تۇراتىن ٶز مەكتەبٸ بار, شىعارماشىل كەسٸبي مامانداردان جاساقتالعان جۇمىس توبى بار, عىلىمي-زەرتتەۋ دەرٸسحاناسى بار عالىم. پروفەسسور اۆاكوۆا اميردينقىزى 2003 جىلى «قازاق فرازەولوگيزمدەرٸنٸڭ سەمانتيكاسى» تاقىرىبىندا 10.02.02 – قازاق تٸلٸ ماماندىعى بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسييا قورعاپ, تٷركٸ, قازاق فرازەوسەمانتيكا سەگمەنتٸندەگٸ ٸرٸ عىلىمي مەكتەپتەرگە نەگٸز بولاتىن باعىتتىڭ ٸرگەتاسىن قالاپ بەردٸ.
راۋشان اميردينقىزى اۆاكوۆاعا جوعارى كەسٸبي دايىندىعىن, عىلىمي دەرەجەسٸن, جۇمىستاعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸن جەنە باسشىلىق قىزمەتتەگٸ قاعيداشىلدىعىن, ديپلوماتييالىق ساۋاتتىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, باسشىلىق تاراپىنان عالىمعا ەر جىلداردا ماڭىزدى تاپسىرمالار ۇسىنىلدى. عالىم 2005-2007 جج. حالىقارالىق جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ كەلٸسٸمٸ بويىنشا مەسكەۋ لينگۆيستيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە «قازاق تٸلٸ ورتالىعىنا» جەتەكشٸلٸك ەتٸپ, ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورى رەتٸندە مەسكەۋ ستۋدەنتتەرٸنە قازاق تٸلٸنەن ساباق بەردٸ. مەسكەۋلٸك ورىس ۇلتىنان تۇراتىن ستۋدەنتتەرٸن ۇلى ابايدىڭ تٸلٸندە سٶيلەتە الدى.
سونىمەن قاتار, پروفەسسور ر.ا.اۆاكوۆا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەيدەگٸ ەلشٸلٸگٸمەن بٸرلەستٸكتە بٸرقاتار ديپلوماتييالىق مەدەني-اعارتۋشىلىق ٸس-شارالاردىڭ كٶشباسشىسى بولدى. سول تۇستاعى ەڭبەكتەرٸ رەسەي, تمد, قازاقستاندىق باق پورتالدارىنداعى كٶپتەگەنت سۇحباتتارىمەن ەستە قالدى. ر.ا.اۆاكوۆا مملۋ-عا «سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ ٷشٸن» (2018) دەگەن تٶسبەلگٸمەن ماراپاتتالدى. 2007 جىلى عالىم «قر ٷزدٸك وقىتۋشىسى» گرانتىنىڭ جەڭٸمپازى اتاندى.
2008-2013 جج. ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دا تۇڭعىش رەت تٷركٸتانۋ كافەدراسىن اشىپ, ٷلكەن ۇجىمعا جەتەكشٸلٸك ەتتٸ, كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ بولدى. تٷركٸتانۋ سالاسىنداعى العاشقى كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸ بار مامانداردى وقىتىپ شىعاردى.
اۆاكوۆا راۋشان اميردينقىزى تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸنگٸ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭ ٸرٸ جوبالارىنىڭ بٸرٸ بولعان حالىقارالىق «بولاشاك» ستيپەنديياسىنىڭ يەگەرٸ بولۋ ٷلەسٸن دە بٶلٸستٸ. 2013-2014 ج.ج. امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى ۆيسكونسين-ماديسون ۋنيۆەرسيتەتٸندە عىلىمي تاعلىمدامادان ٶتتٸ. وسى تۇستا ەرەكشە اتاپ ٶتەر مەسەلە – عالىم ٶزٸ تاعىلىمدامادان ٶتە جٷرٸپ, تەڭٸزدٸڭ ارعى جاعىندا تۇڭعىش رەت قازاق تٸلٸندەگٸ حالىقارالىق كونفەرەنتسييا ۇيىمداستىرىپ, امەريكا قۇرلىعىنداعى عىلىمي ەليتاعا قازاق تٸلٸندەگٸ باياندامالاردى تىڭداتتى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا عالىم «تٷركٸتانۋ جەنە تٸل تەوريياسى» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ رەتٸندە مىڭداعان تٸل تەورەتيكتەرٸ مەن تٷركٸتانۋشىلارعا كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸك بەرٸپ, ەلەمدٸك نارىقتا بەسەكەگە لايىقتى مامان ەتٸپ شىعارۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋدە. اۆاكوۆا راۋشانگٷل اميردينقىزى 500-دەن اسا عىلىمي ەڭبەكتەردٸڭ اۆتورى, اتاپ كٶرسەتسەك: 5 –مونوگرافييا, 4- وقۋلىق; 7 – وقۋ قۇرالى , 3–وقۋ–ەدٸستەمەلٸك نۇسقاۋ, 2– سٶزدٸك, 30 –اسا جالپى تٸل بٸلٸمٸ, تٷركٸتانۋ ماماندىقتارى پەنٸ بويىنشا فۋندامەنتالدى تيپتٸك باعدارلامالاردىڭ اۆتورى. عالىمنىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن 13 عىلىم كانديداتتارى 10.02.02 – قازاق تٸلٸ; 10.02.19 – تٸل تەوريياسى; 10.02.20 – سالىستىرمالى-تاريحي, تيپولوگييالىق جەنە سالعاستىرمالى تٸل بٸلٸمٸ ماماندىقتارى بويىنشا, 2 - PhD دوكتورى دايىندالدى. اۆاكوۆا راۋشانگٷل اميردينقىزى مەملەكەتتٸك ٸرگەلٸ 5 عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالاردىڭ جەتەكشٸسٸ بولدى.
بٸر باسىندا تەكتٸلٸكتٸ, ٸرٸلٸك پەن ٸسكەرلٸكتٸ اسقاقتاتار سان قاسيەتتەر توعىسقان, سونىسىمەن دە ەلٸنٸڭ ارداقتى بٸر ازاماتى بولىپ, ەسٸمٸ جاقسىلار مەن جايساڭداردىڭ قاتارىندا اتالىپ جٷرگەن اۆاكوۆا راۋشان اميردينقىزىنىڭ شىعارماشىلىق, عالىمدىق كەلبەتٸ تۋرالى ارنايى ەڭبەكتەر دە جازىلار. عالىمنىڭ عىلىمي پوتەنتسيالى تۋرالى ايتقاندا ەڭ الدىمەن ونىڭ عىلىمي ورتاداعى كٸسٸلٸك كەلبەتٸن اتىپ كەتكەن ورىندى. راۋشان اۆاكوۆا اميردينقىزىنىڭ بويىندا بٸر ادامنىڭ باسىندا كەزدەسە بەرمەيتٸن ەكٸ تٷرلٸ تانىم بار. بٸرٸ - عىلىمي قابىلداۋىنا جاۋاپ بەرەتٸن راتسيونالدى ويلاۋ قابٸلەتٸ بولسا, ەكٸنشٸسٸ شىعارماشىلىققا تەن عىلىمي تٷيسٸك, شىعارماشىلىق تانىم, مەسەلەنٸڭ سوڭعى تٷيٸنٸن كٶرە بٸلۋ قابٸلەتٸ, عىلىمدا "تۆورچەسكوە وزارەنيە" دەپ ايتاتىن يرراتسيونالدى ويلاۋ قابٸلەتٸ.
كٶنە تٷركٸ تٸل بٸلٸمٸنٸڭ مەسەلەسٸن زەرتتەگەن ٸرٸ تۇلعالاردىڭ بٸرەگەيلەرٸ – عۇبايدوللا ايداروۆ, ەكٸنشٸسٸ باباش ەبٸلقاسىموۆ, ٷشٸنشٸسٸ قۇلمات ٶمٸراليەۆ, التاي امانجولوۆ ەكەنٸن بٸلەمٸز. كٶنە تٷركٸ تٸلٸنٸڭ تاريحى ەكٸنٸڭ بٸرٸ بارا بەرمەيتٸن كٷردەلٸ عىلىم ەكەندٸگٸن ەسكەرسەك, ولاردىڭ قالدىرعان, زەرتتەپ جاتقان ەڭبەكتەرٸ باعا جەتپەس قۇندىلىق ەكەنٸن مويىنداۋىمىز كەرەك. ۇلتجاندى ارىستارىمىزدىڭ ۇلى شوعىرىنان دەرٸس الىپ, حالقىمىزدىڭ يسٸ تٷركٸلٸك تاريحىنىڭ تامىرىنا تەرەڭدەي بويلاۋعا ۇمتىلعان جاس عالىمداردىڭ العى شەبٸندە اۆاكوۆا راۋشانگٷل اميردينقىزى تۇردى. ول ەل-فارابي (بۇرىنعى س.م.كيروۆ) اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ فيلولوگييا فاكۋلتەتٸنٸڭ ستۋدەنتٸ, اسپيرانتى بولىپ جٷرگەن كەزٸندە-اق تٷركٸ تٸلدەس حالىقتاردىڭ تٸل ەرەكشەلٸكتەرٸ مەن ۇقساستىقتارىن زەرتتەپ, العاشقى ەڭبەكتەرٸن جارييالاي باستادى. وسىلايشا تٷركٸ تٸلٸنٸڭ تەرەڭٸنە بويلاي تٷسۋٸنە بٸر جاعىنان بالالىق شاعىندا ساياسات سالعان سەرگەلدەڭدەر كەزٸندەگٸ تالاي ۇلتتىڭ ٶكٸلدەرٸمەن تاعدىرلاس, ەڭگٸمەلەس, سىرلاس بولىپ, تٸلدەرٸن بٸلۋٸ سەبەپ بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان, ٶزٸنٸڭ تۋا بٸتكەن تالانتى مەن ەڭبەكقورلىعى, ٸزدەنۋگە دەگەن بەيٸمدٸلٸگٸ سەبەپ بولدى.
جالپى تٸل بٸلٸمٸ جەنە تٷركٸتانۋ مەسەلەلەرٸ, لينگۆيستيكالىق مەدەنيەتتانۋ; ەتنولينگۆيستيكا, قازاق جەنە تٷركٸ تٸلدەرٸ فرازەولوگيياسى, سونىمەن قاتار لەكسيكوگورافييا تەوريياسى, قازاق تٸلٸن ەكٸنشٸ تٸل جەنە شەت تٸلٸ رەتٸندە وقىتۋ جەنە ت.ب. تٸل بٸلٸمٸنٸڭ كٶكەيكەستٸ مەسەلەلەرٸمەن اينالىسۋدا عالىم قازاقستاندىق عىلىمي مەكتەبٸنٸڭ دامۋىنا جاعداي جاساپ كەلەدٸ.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ تۋى جەلبٸرەپ, ازات ەلدٸڭ ازاماتتارى ٶزٸنٸڭ داڭعىل جولىمەن, ٶز تاريحىمەن, ٶزٸنٸڭ ۇلتتىق كودىمەن جاڭا دەۋٸردٸڭ شىمىلدىعىن سىپىرىپ, ٶزگەشە سالتاناتپەن بولاشاقتى بەتكە الىپ دامىپ كەلەدٸ. ەزٸرگە وتىز جىلدىق جاس تولقىن تەجٸريبەسٸ بار ەلٸمٸزدٸڭ باعىت-باعدارى ايقىندالىپ قالدى. وسى جولدا اۆاكوۆا راۋشانگٷل اميردينقىزى سىندى تابيعاتىنان عالىم بٸتٸمدٸ تۇلعالار ەلدٸڭ عىلىمي پوتەنتسيالىن كٶتەرەتٸن, ينتەللەكتۋالدىق مەكتەبٸن قالىپتاستىراتىن الدىڭعى قاتار كٶشباسشىلار بولماق.
ەل-فارابي ات.قازۇۋ فيلولوگييا فاكۋلتەتٸ تٷركٸتانۋ جەنە تٸل تەوريياسى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتٸ, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ج.ە. ەكٸمٸشەۆا,
ەل-فارابي ات.قازۇۋ فيلولوگييا فاكۋلتەتٸ تٷركٸتانۋ جەنە تٸل تەوريياسى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتٸ, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى س.ب. بەكتەمٸروۆا
,
