– نۇرسۇلتان جەڭٸسۇلى, سٶز باسىندا دٸني ەكسترەميزم ۇعىمىنا انىقتاما بەرسەڭٸز?
– نەعۇرلىم جالپى ماعىناسىندا ايتاتىن بولساق, دٸني ەكسترەميزمدٸ دٸني قۇندىلىقتار مەسەلەسٸنە قاتىستى شەكتەن تىس كٶزقاراستارعا, سونداي-اق ەرەكەت ەتۋ مەن ىقپال ەتۋدٸڭ شەكتەن تىس ەدٸستەرٸنە بەرٸلگەندٸك رەتٸندە سيپاتتاۋعا بولادى. بۇل قوعامعا تەن دەستٷرلٸ نەگٸزدەردٸ جوققا شىعارۋ جەنە بٸر مەزگٸلدە مەنٸ بويىنشا قاراما-قارسى يدەيالار مەن تۇجىرىمدامالاردى ناسيحاتتاۋ دەگەنگە دە سايادى.
دٸني ەكسترەميزم جەكە ادامدارعا دا, تۇتاس ۇيىمدارعا دا تەرٸس جاعىنان ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.
– ال ەلٸمٸزدە دٸني ەكسترەميزمنٸڭ پايدا بولۋىنا نە سەبەپ بولدى?
– بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە دە, پوستكەڭەستٸك مەملەكەتتەردە دە دەسترۋكتيۆتٸ دٸني اعىمداردىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى دٸني ەكسترەميزمنٸڭ قوعامعا دەندەپ ەنۋٸ فاكتورلارىنىڭ ٷردٸسٸنە ەنٸپ كەتتٸك.
بٸرٸنشٸدەن, اتەيستٸك يدەولوگييانىڭ جەتپٸس جىلدىق بيلٸگٸنەن كەيٸن پوستكەڭەستٸك قوعامنىڭ باسىم بٶلٸگٸ «رۋحاني باعدارىنان ايىرىلدى» دەۋگە بولادى.
بۇل جالعان دٸني اعىمداردىڭ, وككۋلتيزم مەكتەپتەرٸنٸڭ, باسقا دا دٸني ۇيىمداردىڭ قارقىندى جەنە جاپپاي تارالۋىنا الىپ كەلدٸ. دەستٷرلٸ دٸني فورماتسييالار سونىڭ كٶلەڭكەسٸندە قالىپ قويدى.
ەكٸنشٸدەن, جات دەسترۋكتيۆتٸ يدەولوگييانىڭ تارالۋىنا ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك جەنە ساياسي داعدارىس وڭ ەسەرٸن تيگٸزدٸ. ياعني, بۇل پروتسەسس ٶزٸن-ٶزٸ قولعا الۋ سەزٸمٸن جوعالتتى, ەركٸمنٸڭ اينالاداعى ٶزگەرگەن ەلەمدە ٶزٸنٸڭ رٶلٸنە بەيٸمدەلۋدەگٸ قيىندىقتاردى تۋدىردى.
ادامدار ٶمٸردٸڭ بوستىعىن, رۋحاني ازىققا مۇقتاجدىعىن باسىنان ٶتكەردٸ. سونىڭ ورنىن جات پيعىلدى يدەولوگييا تولتىرا بەردٸ.
ٷشٸنشٸدەن, ٶمٸر سالتىن دٸني نورمالار مەن قۇندىلىقتارعا سەيكەس رەتتەي باستاعان ازاماتتاردىڭ دٸني سانا-سەزٸمٸنٸڭ ٶسۋٸ ارتىپ, كٶبٸنەسە مٷلدە بەيمەلٸم سەنٸمدەر مەن دٸني فورماتسييالارعا نەگٸزدەلگەن ٸلٸمدٸ ٸزدەۋگە بەت بۇرا باستادى.
وسىنىڭ بەرٸ بٸرٸگٸپ, قىزمەتٸ كٶبٸنەسە ەكسترەميستٸك جەنە دەسترۋكتيۆتٸ سيپاتتا بولعان دٸني ۇيىمداردىڭ پايدا بولۋىنا, تارالۋىنا جەنە دامۋىنا ىڭعايلى ورتا بولدى دەپ ايتا الامىز.
وسىلايشا, حح عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنىڭ باسىنان دەرلٸك قازاقستانعا ەرتٷرلٸ دٸني ٸلٸمدەر لەگٸ اعىلىپ كەلدٸ, ولاردىڭ تارالۋى ٸس جٷزٸندە, دۇرىسىن ايتقاندا مەملەكەت تاراپىنان باقىلانعان جوق. جاڭا دٸني اعىمدار 2011 جىلى «دٸن تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلدانعانعا دەيٸن ميسسيونەرلٸك قىزمەتپەن سەتتٸ اينالىستى.
– نۇرسۇلتان جەڭٸسۇلى, دەمەك, دٸن تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلدانعانعا دەيٸن دٸني ۇيىمدار, ونىڭ ٸشٸندە دەسترۋكتيۆتٸ ۇيىمدار ەش كەدەرگٸسٸز جۇمىس ٸستەدٸ عوي. ال سٸز ايتىپ وتىرعان زاڭ ناقتى نەنٸ ٶزگەرتتٸ?
– قولدانىستاعى «دٸني قىزمەت جەنە دٸني بٸرلەستٸكتەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى ەلٸمٸزدە دٸنگە قاتىستى ٸس-شارالاردىڭ تالاپقا قانشالىقتى سەيكەس جٷزەگە اسىرىلۋىنىڭ ناقتى شەڭبەرٸن ايقىنداپ بەردٸ.
سونداي-اق, دٸني بٸرلەستٸكتەردٸڭ ودان ەرٸ قىزمەتٸن رەتكە كەلتٸردٸ دەۋگە بولادى. ونىڭ ٷستٸنە, سول كەزدەگٸ تەرروريزم مەن ەكسترەميزم قاۋپٸنٸڭ كٷشەيۋٸنە بايلانىستى دەسترۋكتيۆتٸ دٸني اعىمدارعا قارسى تۇرۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىندادى. بۇل – قۇجات سول كەلەڭسٸزدٸككە تولىقتاي قارسى تۇردى.
مىسالى, زاڭنىڭ نەگٸزٸندە تەك رەسمي تٸركەلگەن دٸني بٸرلەستٸكتەردٸڭ قىزمەتٸنە رۇقسات ەتٸلدٸ. ال دٸني ۋاعىزدار تەك دٸني مەكەمەلەر مەن وسى ٷشٸن ارنايى بٶلٸنگەن ورىنداردا عانا تىڭدالاتىن بولدى.
سونىمەن قاتار زاڭعا سەيكەس, رەسپۋبليكا اۋماعىندا تٸركەلگەن دٸني بٸرلەستٸكتەردٸڭ رەسمي ٶكٸلٸ بولىپ تابىلاتىن جەنە ٶزدەرٸ ميسسيونەر رەتٸندە تٸركەلگەن ادامدار عانا ۋاعىز جٷرگٸزە الاتىن بولدى. ياعني, بەي-بەرەكەتتٸكتٸ جويدى, تەرتٸپ ورناتتى.
ال دٸني مازمۇنداعى ەدەبيەتتەر تۋرالى ايتاتىن بولساق, ونى تەك قاتاڭ بەلگٸلەنگەن ورىنداردا عانا, اتاپ ايتقاندا عيباداتحانالاردا, رۋحاني بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار بەلگٸلەگەن ٷي-جايلاردا عانا تاراتۋعا بولادى.
– دٸني ەكسترەميزمنٸڭ قاۋٸپتٸلٸگٸ قانداي, ناقتى سيپاتىن اتاپ بەرە الاسىز با?
– دٸني ەكسترەميزم ادامنىڭ تابيعي رۋحاني, پسيحيكالىق جەنە فيزيكالىق جاعدايىنا دەسترۋكتيۆتٸ مٸنەز-قۇلىقتى سٸڭٸرەدٸ, ول كٶبٸنەسە زورلىق-زومبىلىققا جول بەرۋگە شاقىرادى, كونفەسسيياارالىق جەنە ۇلتارالىق ارازدىقتى قوزدىرادى, ازاماتتىق, وتباسىلىق مٸندەتتەرٸن ورىنداۋدان باس تارتۋعا يتەرمەلەيدٸ.
قوعامدىق تەرتٸپ نورمالارىن مويىندامايدى, يماندىلىق پەن ادامگەرشٸلٸكتٸ ناسيحاتتاعانىمەن, شىن مەنٸندە ودان الشاق ٸلٸمگە ٷندەيدٸ.
جالعان دٸني ۇيىمداردىڭ قىزمەتٸ ادامعا ماتەريالدىق زالال كەلتٸرٸلەتٸنٸن دە اتاپ ٶتكەن جٶن. ونداي ۇيىمدار ٶز مٷشەلەرٸنەن ماتەريالدىق پايدا الۋدى (پەتەرلەردٸ, باسقا مٷلٸكتٸ ساتۋ, ۇيىمنىڭ دامۋىنا ينۆەستيتسييا سالۋ جەنە ت.ب.) كٶكسەيدٸ جەنە سول ٷشٸن زاردابى اۋىر ەرەكەتتەرگە دە بارادى. ياعني, ٶز قۇرباندارىنىڭ دٷنيە-مٷلكٸن, قارجىسىن يەمدەنۋ ٷشٸن سونىڭ اناسىن جاۋلاپ الۋدىڭ بار ايلا-تەسٸلدەرٸن پايدالانادى.
– ەگەر ادام دٸني ەكسترەميزمنٸڭ كٶرٸنٸسٸمەن بەتپە-بەت كەلسە, قايدا جٷگٸنۋ كەرەك?
– دٸني ەكسترەميزم يدەولوگيياسىنىڭ كٶرٸنٸستەرٸنە تاپ بولعان نەمەسە دٸن سالاسىنا قاتىستى سۇراقتارىڭىز بولسا, IKOMEK 109 بٸرىڭعاي بايلانىس ورتالىعى ارقىلى ەلورداداعى دٸن مەسەلەلەرٸن زەرتتەۋ ورتالىعىنا حابارلاسۋدى ۇسىنامىن!
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
