ورىستار لەۆ تولستويدىڭ تۋعان جەرٸ «ياسنايا پوليانانى» ورىس ەدەبيەتٸنٸڭ قاسيەتتٸ عيباداتحاناسىنا اينالدىرىپ, تۋريستٸك ورتالىققا اينالدىرعانىن كٶپشٸلٸگٸمٸز بٸلەمٸز. وسى رەتتە ابايدىڭ تۋعان جەرٸ قاسقابۇلاقتىڭ باسىنا دومبىرا پٸشٸندەس ورتالىق سالىپ, تۋريستەر ايالدايتىن ورىن تۇرعىزۋدىڭ نەسٸ ايىپ?
وسى مەسەلە ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تالقىلانعان بەتتە «ايقىن» گازەتٸنٸڭ جۋرناليستٸ باۋىرجان سابىربەككە شىعىس قازاقستان وبلىسى اباي اۋدانى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى مەيٸرجان سماعۇلوۆ پەن اباي اۋدانى مەدەنيەت بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى ەلدار ورازالينن ويلارىن ايتىپتى. ەندٸ سوعان نازار اۋدارساق.
ماقساتىمىز – اباي تۋعان جەردٸ قاستەرلەرۋ
ەلدار ورازاليننٸڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 175 جىلدىق تورقالى تويعا وراي ابايدىڭ تۋعان جەرٸنە قانداي ەسكەرتكٸش قويامىز دەگەن مەسەلە تالقىعا تٷسكەندە اسا ۇتىمدى ۇسىنىس بولا قويماعان.
– 2004 جىلى ابايدىڭ دٷنيەدەن ٶتكەنٸنە 100 جىل تولدى دەپ سىرت قاسقابۇلاقتاعى تٶبەنٸڭ باسىنا بەلگٸ تاس ورناتىلعان بولاتىن. ول بەلگٸ تاستا «اعا سۇلتان قۇنانبايدىڭ اۋىلىندا 1845 جىلى دانىشپان اباي دٷنيەگە كەلدٸ» دەگەن جازۋ بولدى. بٸرەۋلەر سونى كٷرەپ تاستايىق دەگەن دە پٸكٸر ايتتى. بۇل جەر تاريحي ورىن بولعاندىقتان, ەستە قالدىراتىنداي جوبا جاساۋدى ماقسات ەتتٸك. العاشقىدا تٶبەنٸڭ باسىنان ەتەگٸندەگٸ بۇلاققا دەيٸن جاي عانا جول سالماقشى بولدىق, ويلانا كەلە وسىنى تاڭدادىق. ابايدىڭ ٶز دومبىراسىن قويالىق دەپ شەشتٸك, – دەيدٸ.
ەلدار كەمەنۇلى ايتقانداي, ەۋەلگٸدە اقىن دومبىراسىنا قاتىستى جوبا مٷلدەم باسقاشا جاسالىپتى. دەگەنمەن كەيٸن جاعدايىن جەنە باسقا پٸكٸرلەردٸ ەسكەرە كەلە, جوبا ٶزگەرٸسكە تٷسكەن.
– باستاپقى شەشٸم بويىنشا دومبىرانىڭ شاناعىنداعى ويىقتىڭ ورنىندا گٷل تۇرۋ كەرەك بولاتىن, ال تيەگٸنٸڭ ورنىنا جەردەن 1 مەتردەي كٶتەرٸلگەن «سىرت قاسقابۇلاق – ۇلى ابايدىڭ تۋعان جەرٸ» دەگەن جازۋ ورناتىلۋى كەرەك ەدٸ. ودان بٶلەك, تيەكتەن تٶمەن تٸگٸنەن ۇزىندىعى 8 مەترلٸك قاۋىرسىن قالام تۇرعىزىلادى دا, جارتىلاي اشىلعان وراما قاعازعا ابايدىڭ «تۋعاندا دٷنيە ەسٸگٸن اشادى ٶلەڭ» دەگەن سٶزٸ جازىلۋى كەرەك بولاتىن. ارى قاراي كەلگەن جولاۋشى تٶمەنگە تٷسٸپ, بۇلاقتىڭ سۋىنان دەم تاتادى. مۇنىڭ جالپى كومپوزيتسييالىق شەشٸمٸ وسىلاي بولۋ كەرەك ەدٸ, – دەيدٸ ە.ورازالين.
الايدا كەيٸننەن ٷلكەن جولمەن ٶتٸپ بارا جاتقان جولاۋشىلارعا دومبىرا كٶرٸنٸپ تۇرۋ كەرەك دەگەن تالاپتان كەيٸن قۇرىلىسشىلار دومبىرانىڭ سۇلباسىن 90 گرادۋسقا بۇرعان.
– وسىلايشا, بۇلاققا باراتىن جول بٶلەك جاسالدى. جولدىڭ بويىنداعى تاستارعا ابايدىڭ 45 ناقىل سٶزٸ جازىلادى. مەسەلەن, «ادامزاتتىڭ بەرٸن سٷي باۋىرىم دەپ» سٶزٸ بٸر تاسقا جازىلسا, كەلەسٸ تاسقا «بٸلٸمدٸدەن شىققان سٶز, تالاپتىعا بولسىن كەز» دەگەن ناقىلى جازىلادى. كٸشٸگٸرٸم تۋريستٸك كەشەن بولعالى تۇر, – دەيدٸ اۋداندىق مەدەنيەت بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى.
بٸرجاقتى سىن ايتىلۋدا
اباي اۋدانى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى مەيٸرجان سماعۇلوۆقا ايتۋىنشا, سىرت قاسقابۇلاقتاعى جوبانىڭ جالپى اۋماعى – 1,2 گەكتار. سالىستىرۋ ٷشٸن ايتا كەتەيٸك, 1 گەكتار – 10 000 تەكشە مەتر نەمەسە 100 سوتىق جەر. دەمەك, ەجەپتەۋٸر اۋماق. ال تاس تٶسەلگەن جەردٸڭ اۋماعى – 2 000 شارشى مەتر. ونىڭ ٸشٸندە دومبىرانىڭ سۇلباسى 750 شارشى مەترگە سالىنىپتى. وعان قوسا, كەشەن اۋماعىنا 70 تال شىرشا اعاشى, 83 تەرەك وتىرعىزىلعان.
– تۋريستٸك كەشەن جۇمىسىنىڭ 70%-ى اياقتالىپ قالدى, قازٸر گٷل ەگٸلٸپ جاتىر. سەگٸز ورىندىق ورناتىلىپ, قاسىنا قوقىس سالاتىن جەشٸكتەرٸ قويىلدى. ەندٸ جارىقتاندىرۋ جۇمىسى قالدى, ول جەرگە 96 دانا شام ورناتامىز, – دەدٸ اۋدان ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى.
مەيٸرجان سماعۇلوۆتىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, اتالعان كەشەندٸ قولعا الاردا جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸك ۇلتتىق اسپابىمىز – دومبىراعا نۇقسان كەلسٸن دەگەندٸ ەستە ويلاماعان. ماقسات – تاريحي ورىننىڭ قۇنىن ارتتىرىپ, تۋريستٸك جەرگە اينالدىرۋ.
«نەشە جىلدان بەرٸ جازدىڭ ىستىعىندا ٷيەزدەگەن جىلقى, وقىرالاعان سيىر لايلاپ جاتاتىن بۇلاقتى قورشاۋعا الىپ, ەسەمدەپ, اباتتاندىرۋ جۇمىسىن جٷرگٸزٸپ جاتىرمىز. ەرتەڭ بۇل جەر ادام تانىماستاي ورىنعا اينالعالى تۇر. ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸزدٸڭ جۇمىسىمىزعا تەك بٸرجاقتى سىن ايتىلىپ جاتىر, – دەيدٸ ەكٸمنٸڭ ورىنباسارى.
م.سماعۇلوۆتىڭ سٶزٸنشە, اتالعان كەشەن اباي اۋداندىق مەدەنيەت ٷيٸنٸڭ بالانسىنا بەرٸلگەن. وتىرعىزىلعان تالدار مەن گٷلدەردٸ سۋارىپ, كٷتٸپ-باپتاۋعا شتات بٶلٸنٸپ, ەكٸ ادام جۇمىسقا الىنىپتى. جوبانىڭ جالپى قۇرىلىسىنا بيۋدجەتتەن 50 ملن تەڭگە بٶلٸنٸپتٸ.
بۇدان باسقا, اۋدان ورتالىعى قاراۋىلعا باراتىن ٷلكەن جولدان سىرت قاسقابۇلاققا قاراي 1 شاقىرىم 700 مەتر كٶتەرمە جول سالىنىپتى, جوسپار بويىنشا الداعى ۋاقىتتا وعان اسفالت تٶسەلۋٸ تيٸس. جالپى جول قۇرىلىسىنا قاراستىرىلعان قارجى كٶلەمٸ 42 ملن تەڭگە.
وسىلايشا, اقىننىڭ كٸندٸك قانى تامعان جەر – سىرت قاسقابۇلاقتىڭ ٶزٸنە 92 ملن تەڭگە جۇمسالاتىنى مەلٸم بولدى. ايتپاقشى, 7 مامىر كٷنٸ اباي اۋدانىنا بارعان شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ 175 جىلدىققا بٶلٸنگەن اقشا اۋداندى دامىتۋعا جۇمسالاتىنىن ايتقان.
ٶڭٸر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جالپى اۋدانداعى نىسانداردى قايتا قۇرۋعا 150 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلٸنگەن.
«سىرت قاسقابۇلاقتاعى بۇلاق ابايدىڭ ٶمٸرلٸك جولىنىڭ باستالۋىن بەينەلەيدٸ. بۇل – ەرەكشە قاسيەتتٸ جەر. تۋريزممەن بايلانىستى بارلىق شارا وسى جەردەن باستالۋى تيٸس» دەپ اتاپ ٶتتٸ د.احمەتوۆ. ەرينە, ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا ٶڭٸرگە قاراجات بٶلٸنٸپ, تۋريستٸك ماڭىزىن ارتتىرۋ قاجەت ٸس.
