2026 جىلى تويلاناتىن اتاۋلى كٷندەر مەن مەرەيتويلار بەلگٸلٸ بولدى

5 قاڭتار – قايىم مۇقامەدحانۇلىنىڭ تۋعانىنا 110 جىل (1916–2004). قازاق ەدەبيەتتانۋىنداعى ابايتانۋ عىلىمىنىڭ نەگٸزٸن قالاعان كٶرنەكتٸ عالىم, زەرتتەۋشٸ, جازۋشى ەرٸ دراماتۋرگ. ول اباي شىعارماشىلىعىن عىلىمي اينالىمعا تٷسٸرٸپ, اقىن شەكٸرتتەرٸنٸڭ مۇراسىن تٷگەندەپ, قازاق رۋحانيياتىنىڭ تۇتاس بٸر سالاسىن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەردٸ. ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك دەۋٸرٸندە مەدەني مۇرانى ساقتاۋعا باعىتتالعان تاباندى ەڭبەگٸمەن دە ەرەكشە تانىلدى.

7 قاڭتار – تالعات مۇساباەۆتىڭ تۋعانىنا 75 جىل (1951–2025). حالىقارالىق عارىش كەڭٸستٸگٸنە ٷش رەت ۇشىپ, جٷزدەگەن تەۋلٸك وربيتادا بولعان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش كەسٸبي عارىشكەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ. حالىق قاھارمانى اتانعان ول عىلىم, ينجەنەرييا جەنە عارىش تەحنولوگييالارىن دامىتۋعا زور ٷلەس قوسىپ, تەۋەلسٸز قازاقستاندى عارىش دەرجاۆالارى قاتارىنا جەتەلەگەن ايتۋلى تۇلعا.

9 اقپان – مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ تۋعانىنا 95 جىل (1931–1976). قازاق پوەزيياسىنىڭ ەڭ بيٸك شىڭدارىنىڭ بٸرٸ سانالاتىن ليريك اقىن, ەرەكشە پوەتيكالىق ويلاۋىمەن ميلليونداعان وقىرماننىڭ جٷرەگٸن جاۋلاعان تۇلعا. ونىڭ مۇڭى مەن سٷيٸنٸشٸ, ٶمٸر مەن ماحاببات تۋرالى تەرەڭ تولعانىستارى ۇلتتىق ەدەبيەتتٸ جاڭا بەلەسكە كٶتەرٸپ, قازاق سٶز ٶنەرٸنٸڭ كٶركەمدٸك شەگٸن كەڭەيتتٸ.

10 اقپان – كەڭەس دٷيسەكەەۆتٸڭ تۋعانىنا 80 جىل (1946–2020). ساز ەلەمٸندە ٶزٸندٸك قولتاڭباسىن قالدىرعان تالانتتى كومپوزيتور, ەندەرٸ ارقىلى قازاق ەستراداسىن جاڭعىرتىپ, كٶپتەگەن ٶنەر جۇلدىزدارىنىڭ شىعارماشىلىعىنا جول اشقان قايراتكەر. ونىڭ ەۋەندەرٸ ۇلتتىق سەزٸم مەن زاماناۋي مۋزىكالىق ٸزدەنٸستٸ شەبەر ٷيلەستٸرٸپ, كەڭ اۋديتوريياعا سٷيٸكتٸ ٶنەر تۋىندىلارىنا اينالدى.

25 اقپان – كەۋكەن كەنجەتاەۆتىڭ تۋعانىنا 110 جىل (1916–2008). ەنشٸ, اكتەر, رەجيسسەر رەتٸندە قازاق تەاتر جەنە كينو ٶنەرٸنٸڭ دامۋىنا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسقان ٶنەر ساڭلاعى. ونىڭ ساحناداعى تابيعي بولمىسى, درامالىق جەنە مۋزىكالىق رٶلدەردٸ بٸردەي مەڭگەرگەن شەبەرلٸگٸ ۇلت مەدەنيەتٸندە ايرىقشا ورىن الادى. 

25 اقپان – مەرۋەرت ٶتەكەشوۆا 75 جاستا (1951).  قازاق كينوسى مەن تەاترىندا ايشىقتى وبرازدار سومداپ, حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بٶلەنگەن تالانتتى اكتريسا. قازاقتىڭ قىز جٸبەگٸ. كەسٸبي شەبەرلٸگٸ, تابيعي قۋاتى جەنە ساحنالىق مەدەنيەتٸمەن بٸرنەشە بۋىن كٶرەرمەنگە ۇمىتىلماس ەسەر قالدىرعان تۇلعا. 

28 اقپان – جامبىل جاباەۆتىڭ تۋعانىنا 180 جىل (1846–1945). قازاق پوەزيياسىنىڭ دەستٷرلٸ ارناسىن كەڭەيتٸپ, ونى جاڭا تاريحي كەڭٸستٸككە الىپ شىققان ۇلى تۇلعا. اقىن, ايتىسكەر, ابىز جىراۋ ەرٸ جاۋىنگەر جىرشى. ول زاماننىڭ تىنىسىن, حالىقتىڭ مۇراتىن, قوعامنىڭ كٷردەلٸ كەزەڭدەرٸن پوەتيكالىق قۋاتپەن بەدەرلەدٸ. ۇلى جىراۋ ٶز ۇستازى سٷيٸنباي ارونۇلىنىڭ دەستٷرٸن جالعاپ, ونى جاڭا بيٸككە كٶتەردٸ. ال سوعىس جىلدارىندا ونىڭ جالىندى جىرلارى مايدانداعى جاۋىنگەرلەرگە رۋح بەرٸپ, ەلدٸ جٸگەرلەندٸرگەن ٷمٸتتٸڭ, تٶزٸمنٸڭ, بٸرلٸكتٸڭ ٷنٸنە اينالدى.

5 ناۋرىز – ەليحان بٶكەيحاننىڭ تۋعانىنا 160 جىل (1866–1937). ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستىڭ كٶشباسشىسى, الاش وردا ٷكٸمەتٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ, ەنتسيكلوپەديست عالىم ەرٸ پۋبليتسيست. ول قازاق قوعامىن جاڭعىرتۋ, ۇلتتىق مەملەكەتتٸلٸك يدەياسىن قالىپتاستىرۋ جولىندا كٷرەسٸپ, ساياسي, عىلىمي, ەكونوميكالىق وي-ٶرٸستٸڭ دامۋىنا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوستى. ەليحاننىڭ مۇراسى – تەۋەلسٸزدٸك يدەياسىنىڭ مەڭگٸلٸك تۇعىرى.

7 ناۋرىز – ساتىبالدى نارىمبەتوۆتٸڭ تۋعانىنا 80 جىل (1946–2021). قازاق كينو ٶنەرٸنٸڭ كٶرنەكتٸ تۇلعاسى, رەجيسسەر, كينودراماتۋرگ ەرٸ جازۋشى. ونىڭ «مۇستافا شوقاي», «كٶزٸمنٸڭ قاراسى» سەكٸلدٸ فيلمدەرٸ ۇلتتىق تاريح پەن ادام تابيعاتىن تەرەڭ تولعاۋمەن ەرەكشەلەنەدٸ. نارىمبەتوۆ شىعارماشىلىعى – قازاق كينوسىنىڭ كٶركەم دەڭگەيٸن كٶتەرگەن قۇندى مەكتەپ.

8 ناۋرىز – ماناربەك ەرجانوۆتىڭ تۋعانىنا 125 جىل (1901–1966). قازاق ەن ٶنەرٸنٸڭ شوقتىعى بيٸك مايتالمانى, اكتەر, كومپوزيتور, كٷيشٸ, حالىق ەرتٸسٸ. ونىڭ قوڭىر داۋسى مەن ساحنالىق شەبەرلٸگٸ ۇلت مۋزىكاسىنا جاڭا تىنىس سىيلاپ, حالىق مۇراسىن كەڭٸنەن تانىتتى. ماناربەكتٸڭ ورىنداۋشىلىق مەدەنيەتٸ بٷگٸندە قازاق ٶنەرٸنٸڭ التىن قورىنا ەنگەن.

13 ناۋرىز – قايرات رىسقۇلبەكوۆتٸڭ تۋعانىنا 60 جىل (1966–1988). 1986 جىلعى جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸنٸڭ سيمۆولىنا اينالعان ەرجٷرەك جاس, ەركٸندٸك پەن ەدٸلدٸك جولىندا كٷرەسكەن قايسار تۇلعا. ونىڭ قىسقا عۇمىرىندا كٶرسەتكەن باتىلدىعى مەن ازاماتتىق ەرلٸگٸ قازاق جاستارىنىڭ تەۋەلسٸزدٸككە دەگەن جٸگەرٸن وياتقان تاريحي وقيعا رەتٸندە ەستە قالدى.

22 ناۋرىز – مەكٸلقوجا قۇلانباەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل (1926–1993). كينو جەنە تەاتر ٶنەرٸنٸڭ سارابدال اكتەرٸ, قازاق كسر-نٸڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن ەرتٸسٸ. ونىڭ بەينەلەرٸ ۇلتتىق ساحنا ٶنەرٸنٸڭ دامۋىنا ايرىقشا سەرپٸن بەرٸپ, اكتەرلٸك مەكتەپتٸڭ قالىپتاسۋىنا ٷلەس قوستى. تابيعي تالانت پەن كەسٸبي شىڭدالۋدىڭ ٷيلەسٸمٸ قۇلانباەۆتى قازاق مەدەنيەتٸنٸڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلٸنە اينالدىردى.

25 ناۋرىز – قارشىعا احمەديياروۆتىڭ تۋعانىنا 80 جىل (1946–2010). كٷيشٸلٸك مەكتەپتٸڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلٸ, دومبىراشى, قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ. ونىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلٸگٸ, كٷردەلٸ كٷيلەردٸ جاڭا قىرىنان دامىتۋى جەنە شەكٸرت تەربيەلەۋدەگٸ ەڭبەگٸ قازاق مۋزىكاسىنىڭ ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنە ٷلكەن ٷلەس قوستى. 

7 سەۋٸر – قاجىمۇقان مۇڭايتپاسۇلىنىڭ تۋعانىنا 155 جىل (1871–1948). قازاقتان شىققان تۇڭعىش كەسٸپقوي بالۋان, ەلەم ارەنالارىن باعىندىرعان دارا سپورت شەبەرٸ. ول بٸرنەشە ەلدٸڭ چەمپيونى اتانىپ, ۇلتتىق كٷش ٶنەرٸن حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىتقان. قاجىمۇقاننىڭ ەرلٸگٸ مەن قايسار مٸنەزٸ حالىقتىق باتىرلىق ۇعىمىنىڭ سيمۆولىنا اينالىپ, ونىڭ اتى قازاق رۋحىنىڭ مىزعىماس بەلگٸسٸ رەتٸندە ەستە قالدى.

15 سەۋٸر – شٶمٸشباي ساريەۆتٸڭ تۋعانىنا 80 جىل (1946–2021). تەرەڭ ليريكاسىمەن, نەزٸك مۇڭ مەن سىرعا تولى جىرلارىمەن ەرەكشەلەنەتٸن اقىن, ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەر. ول شىعارماشىلىق جولىندا قازاق ٶلەڭٸنە جاڭا بوياۋ, جاڭا تىنىس ەكەلٸپ, سٶز ٶنەرٸن بيٸكتەتكەن تۇلعا. فيلوسوفييالىق وي مەن جان جىلۋىن توعىستىرعان جىرلارى وقىرمان جٷرەگٸنەن ەرەكشە ورىن الدى.

24 سەۋٸر – قابدەش جۇمادٸلوۆتٸڭ تۋعانىنا 90 جىل (1936–2021). قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيگٸ, تاريحي رومانداردىڭ شەبەرٸ, حالىق جازۋشىسى. ونىڭ شىعارمالارى ۇلت تاعدىرى, ەلدٸك بولمىس, شەكارانىڭ ارعى-بەرگٸ بەتٸندە ٶمٸر سٷرگەن قازاقتاردىڭ تاريحى مەن مۇڭىن تەرەڭنەن تولعايدى. قالامگەردٸڭ ەدەبي مۇراسى – قازاق پروزاسىنىڭ ەڭ بيٸك جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ.

25 سەۋٸر – كٷلەش احمەتوۆانىڭ تۋعانىنا 80 جىل (1946–2025). پاتريوتتىق رۋح پەن نەزٸك ليريزمدٸ ۇشتاستىرعان اقىن, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. ول قازاق پوەزيياسىنا ٶزٸندٸك ٷن مەن جٸگەر ەكەلٸپ, ۇلتتىق مٸنەزدٸ ايقىن كٶرسەتەتٸن جىرلارىمەن تانىلدى. اقىننىڭ شىعارماشىلىعى بٸرنەشە بۋىن وقىرمانعا شابىت سىيلاپ كەلەدٸ.

29 سەۋٸر – احمەت جۇبانوۆتىڭ تۋعانىنا 120 جىل (1906–1968). ۇلتتىق مۋزىكا ٶنەرٸنٸڭ ٸرگەسٸن قالاۋشىلاردىڭ بٸرٸ, كٶرنەكتٸ عالىم, كومپوزيتور جەنە ديريجەر. ول قازاق مۋزىكاسىن عىلىمي جٷيەگە تٷسٸرٸپ, اباي اتىنداعى وپەرا جەنە بالەت تەاترىنىڭ, قۇرمانعازى اتىنداعى حالىق اسپاپتارى وركەسترٸنٸڭ دامۋىنا ٷلكەن ٷلەس قوستى. 

5 مامىر – فاتيما بالعاەۆانىڭ تۋعانىنا 100 جىل (1926–2005). قازاقتىڭ قوبىز ٶنەرٸن كەسٸبي دەڭگەيگە كٶتەرٸپ, ورىنداۋشىلىق مەكتەبٸن قالىپتاستىرعان كٶرنەكتٸ قوبىزشى, حالىق ەرتٸسٸ. ۇستازدىق جولىندا كٶپتەگەن تالانتتى شەكٸرت تەربيەلەپ, ۇلتتىق مۋزىكانىڭ دامۋىنا ەلەۋلٸ ىقپال ەتتٸ. ونىڭ ٶنەرٸ – قوبىزدىڭ سىرلى ٷنٸ مەن دەستٷرٸن جاڭعىرتقان التىن ارقاۋ.

6 مامىر – ٸلييا جاقانوۆ 90 جاستا (1936). جازۋشى, كومپوزيتور, ٶنەر زەرتتەۋشٸسٸ, قازاق مۋزىكاسىنىڭ تاريحىن زەردەلەگەن ٸرٸ تۇلعا. ونىڭ زەرتتەۋلەرٸ مەن ەنشٸلٸك مۇراسى ۇلتتىق ٶنەردٸڭ بيٸكتەۋٸنە جول اشتى. «ەكٸ جۇلدىز», «ەسەل», «جايلاۋكٶل كەشتەرٸ» سەكٸلدٸ تۋىندىلارى حالىق جٷرەگٸنەن مىقتاپ ورىن العان.

6 مامىر – جاقسىلىق ٷشكەمپٸروۆتٸڭ تۋعانىنا 75 جىل (1951–2020). گرەك-ريم كٷرەسٸنەن وليمپيادا چەمپيونى, قازاق سپورتىن ەلەمگە تانىتقان داڭقتى پالۋان. ونىڭ ەڭبەكقورلىعى, تاباندىلىعى مەن جەڭٸسكە دەگەن جٸگەرٸ جاس سپورتشىلارعا ٷلگٸ بولىپ كەلەدٸ. ٷشكەمپٸروۆ – سپورت تاريحىندا ەسٸمٸ التىن ەرٸپپەن جازىلعان قايسار تۇلعا.

18 مامىر – ولجاس سٷلەيمەنوۆ 90 جاستا (1936). اقىن, قوعام قايراتكەرٸ, تٷركٸتانۋشى, حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلعان ويشىل. «از ي يا» ەڭبەگٸ مەن پوەزييالىق تۋىندىلارى ارقىلى ول ۇلتتىق تاريح پەن مەدەنيەتتٸ جاڭاشا تٷسٸنۋگە جول اشتى. قوعامدىق بەلسەندٸلٸگٸ مەن رۋحاني كٶشباسشىلىعى ونى قازاق زييالىلارىنىڭ الدىڭعى قاتارلى ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتارىنا قوستى.

4 شٸلدە – ەرمەك سەركەباەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل (1926–2013). قازاق وپەرا ٶنەرٸنٸڭ ەلەمدٸك دەڭگەيدە تانىلعان جۇلدىزى, كسرو جەنە قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ. ونىڭ بارقىت داۋىسى, مٸنسٸز ۆوكالدىق تەحنيكاسى مەن ساحنالىق مەدەنيەتٸ قازاق مۋزىكاسىن جاڭا بيٸككە كٶتەردٸ. سەركەباەۆتىڭ ٶنەرٸ – ۇلتتىق وپەرا مەكتەبٸنٸڭ قالىپتاسۋىنا جول اشقان, ۇلت مەدەنيەتٸندە ٶشپەس ٸز قالدىرعان دارا مۇرا.

17 شٸلدە – لاتيف حاميديدٸڭ تۋعانىنا 120 جىل (1906–1983). قازاق مۋزىكاسىنىڭ دامۋىنا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسقان كومپوزيتور, پەداگوگ, حالىق ەرتٸسٸ. «مەنٸڭ قازاقستانىم» ەنۇرانىنىڭ اۆتورلارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە ول ۇلتتىق رۋحتى اسقاقتاتىپ, مۋزىكالىق مۇرامىزدىڭ التىن قورىن جاساقتادى. حاميديدٸڭ شىعارماشىلىعى مەن ۇستازدىق ەڭبەگٸ بٸرنەشە بۋىن مۋزىكانتتىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتتٸ.

27 شٸلدە – توقتار ەۋبەكٸروۆ 80 جاستا (1946). قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرٸ, قازاقستاننىڭ حالىق قاھارمانى. ول ٶز ەرلٸگٸمەن, قايسار مٸنەزٸمەن جەنە كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸمەن تەۋەلسٸز قازاقستاندى عارىشتىق دەرجاۆا رەتٸندە تانىتىپ, ۇلتتىق عىلىم مەن اۆياتسييا سالاسىنىڭ دامۋىنا زور سەرپٸن بەردٸ. 

1 تامىز – ساحي رومانوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل (1926–2002). قازاقستان بەينەلەۋ ٶنەرٸنٸڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلٸ, حالىق سۋرەتشٸسٸ, كينو سۋرەتشٸسٸ جەنە گرافيك. ونىڭ قولتاڭباسى ۇلتتىق كەسكٸندەمەگە جاڭا لەپ ەكەلٸپ, كٶپتەگەن فيلمدەردٸڭ كٶركەمدٸك ستيلٸن قالىپتاستىردى. رومانوۆتىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى – قازاق ٶنەر تاريحىنداعى كەسٸبي شەبەرلٸكتٸڭ بيٸك ٷلگٸسٸ.

28 تامىز – ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆتٸڭ تۋعانىنا 95 جىل (1931–1998). مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ, عالىم, ەتنوگراف, ۇلتتىق مەدەني مۇرانى قايتا جاڭعىرتۋ ٸسٸنٸڭ كٶشباسشىسى. ول تاريحي جەدٸگەرلەردٸ ساقتاپ, كيەلەۋ, ۇلتتىق سالت-دەستٷردٸ جانداندىرۋ باعىتىندا ٷلكەن ەڭبەك اتقاردى. جەنٸبەكوۆتٸڭ قىزمەتٸ قازاق رۋحانيياتى مەن مەدەنيەتٸنٸڭ جاڭارۋ دەۋٸرٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاعان ەرەكشە فەنومەن سانالادى.

2 قازان – ابدوللا قارساقباەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل (1926–1983). قازاق كينوسىنىڭ التىن قورىن قالىپتاستىرعان كٶرنەكتٸ رەجيسسەر, «مەنٸڭ اتىم – قوجا» سەكٸلدٸ ۇلت مەدەنيەتٸنٸڭ اسىل مۇراسىنا اينالعان فيلمدەردٸڭ اۆتورى. ونىڭ شىعارمالارى قازاق بالاسىنىڭ رۋحاني ەلەمٸن, ادامدىق قاسيەتتەرٸن تەرەڭ اشىپ, ۇلتتىق كينەماتوگرافييانىڭ كٶركەمدٸك دەڭگەيٸن ايقىندادى. 

15 قازان – سايىن مۇراتبەكوۆتٸڭ تۋعانىنا 90 جىل (1936–2007). حالىققا جاقىن ليريكالىق پروزاسىمەن تانىلعان جازۋشى, اۋدارماشى, ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەر. ونىڭ ادام جانىنىڭ تەرەڭ قاتپارلارىن اشا بٸلەتٸن ەڭگٸمەلەرٸ مەن حيكاياتتارى قازاق ەدەبيەتٸنە ەرەكشە نەزٸكتٸك پەن كٶركەمدٸك سەرپٸن ەكەلدٸ. شىنايىلىققا تولى كەيٸپكەرلەرٸ ارقىلى ول قازاق پروزاسىنىڭ ۇلتتىق بولمىسىن ايشىقتاپ, ەدەبيەتتٸڭ سٷيٸكتٸ كلاسسيگٸنە اينالدى.

2 قاراشا – ىبىراي التىنساريننىڭ تۋعانىنا 185 جىل (1841–1889). قازاق دالاسىنداعى العاشقى مەكتەپتەردٸڭ نەگٸزٸن قالاعان اعارتۋشى, پەداگوگ, جازۋشى, ەتنوگراف ەرٸ فولكلورتانۋشى. ول بٸلٸمدٸ حالىقتىڭ بولاشاققا اپارار باستى كٷش دەپ تانىپ, جاڭا وقۋ جٷيەسٸن ەنگٸزدٸ, وقۋلىقتار جازىپ, بالالار ەدەبيەتٸنٸڭ ٸرگەسٸن قالادى. التىنساريننٸڭ اعارتۋشىلىق مۇراسى – ۇلتتى ٶركەنيەتكە جەتەلەگەن جارىق جول.

7 قاراشا – جاقىپ اقباەۆتىڭ تۋعانىنا 150 جىل (1876–1934). قوعام قايراتكەرٸ, زاڭگەر, الاش قوزعالىسىنىڭ بەلسەندٸ مٷشەلەرٸنٸڭ بٸرٸ. ول قازاق حالقىنىڭ قۇقىقتىق ساناسىن دامىتۋعا, وتارلىق قىسىم جاعدايىندا ەدٸلدٸك پەن بوستاندىق يدەياسىن قورعاۋعا كٷش سالدى. اقباەۆتىڭ كٷرەسكەرلٸك جولى – ۇلتتىق قۇقىقتىق ويدىڭ قالىپتاسۋىنداعى تاريحي كەزەڭ.

16 قاراشا – ماناش قوزىباەۆتىڭ تۋعانىنا 95 جىل (1931–2002). بەلگٸلٸ تاريحشى, پروفەسسور, اكادەميك, قازاقستانداعى عىلىمي تاريحنامانىڭ جاڭا باعىتتارىن قالىپتاستىرعان كٶرنەكتٸ عالىم. ول حح عاسىرداعى قازاق تاريحىن تەرەڭ زەرتتەپ, ۇلتتىق سانانىڭ جاڭعىرۋىنا ىقپال ەتكەن ەڭبەكتەرٸمەن تانىلدى. 

19 جەلتوقسان – ەبۋبەكٸر احمەتجانۇلىنىڭ تۋعانىنا 170 جىل (1855/56–1932). قازاق فولكلورتانۋ عىلىمىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان كٶرنەكتٸ فولكلورشى, ەتنوگراف. ول ەل ٸشٸندەگٸ جۇمباق, جاڭىلتپاش, ماقال-مەتەل, جىر ٷلگٸلەرٸن جٷيەلەپ جيناپ, حالىق شىعارماشىلىعىن عىلىمي اينالىمعا ەنگٸزدٸ. قازاق ەتنوگرافيياسىنىڭ نەگٸزٸن قالاعان تۇلعالاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە ونىڭ ەڭبەگٸ ۇلتتىڭ رۋحاني جادى مەن مەدەني بولمىسىن ساقتاۋدا ەرەكشە ماڭىزعا يە.

25 جەلتوقسان – ەبٸكەن بەكتۇروۆتىڭ تۋعانىنا 125 جىل (1901–1985). تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قر ۇعا اكادەميگٸ, قازاقستانداعى حيمييا عىلىمىنىڭ دامۋىنا جول اشقان كٶرنەكتٸ عالىم. ول ەلٸمٸزدەگٸ حيمييالىق زەرتتەۋلەردٸڭ عىلىمي نەگٸزٸن قالىپتاستىرىپ, ٶندٸرٸستٸك تەحنولوگييالاردى جەتٸلدٸرۋ باعىتىندا ٸرگەلٸ ەڭبەكتەر جازدى.

ايى مەن كٷنٸ بەلگٸسٸز تاريحي وقيعالار

ەمٸر تەمٸردٸڭ (اقساق تەمٸر) تۋعانىنا 690 جىل (1336–1405). ورتا ازييانىڭ اسا قۋاتتى مەملەكەت قايراتكەرٸ, داڭقتى قولباسشى, ەلەمدٸك تاريحتا تەرەڭ ٸز قالدىرعان تۇلعا. ونىڭ قۇرعان يمپەريياسى ەسكەري ستراتەگييا, مەملەكەتتٸك باسقارۋ, سەۋلەت ٶنەرٸ مەن مەدەنيەت سالاسىندا ٸرٸ سەرپٸلٸس جاساپ, ايماقتىق ٶركەنيەتتەردٸڭ دامۋىنا ايرىقشا ىقپال ەتتٸ. 

باتىر قابانباي قوجاقۇلۇلىنىڭ تۋعانىنا 335 جىل (1691/92–1769/70). قازاقتىڭ ازاتتىق جولىنداعى كٷرەسٸنٸڭ ۇلى قولباسشىسى, «دارابوز» اتانعان حالىق باتىرى. ول جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا قارسى شايقاستاردا ەلدٸڭ بٸرلٸگٸ مەن جەردٸڭ تۇتاستىعىن قورعاعان ٸرٸ تۇلعا رەتٸندە تاريحتا قالدى. قابانباي باتىردىڭ ەرلٸك جولى – ۇلتتىق رۋحتى كٶتەرگەن قايسارلىقتىڭ سيمۆولى.

ابىلاي حاننىڭ تۋعانىنا 315 جىل (1711–1781). ٷش جٷزدٸڭ باسىن قوسقان كەمەڭگەر حان, قازاق مەملەكەتتٸلٸگٸنٸڭ قالىپتاسۋىندا شەشۋشٸ رٶل اتقارعان ۇلى قايراتكەر. ونىڭ ساياسي كٶرەگەندٸگٸ مەن ەل بيلەۋدەگٸ ديپلوماتييالىق شەبەرلٸگٸ قازاق حالقىن ەڭ اۋىر كەزەڭدەردە ساقتاپ قالۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. ابىلاي دەۋٸرٸ – بٸرلٸك پەن مەملەكەتتٸلٸكتٸ نىعايتقان تاريحي بەلەس.

باتىر سارتاي بايجانۇلىنىڭ تۋعانىنا 315 جىل (1711–1785). جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزٸندە ەلٸن قورعاعان ەرجٷرەك قولباسشىلاردىڭ بٸرٸ. ەرلٸگٸمەن, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابٸلەتٸمەن تانىلعان سارتاي باتىردىڭ ۇلت تاريحىنداعى ورنى – ەلدٸك پەن ەرلٸكتٸڭ ٷلگٸسٸ. ونىڭ ەسٸمٸ حالىق جادىندا تەۋەلسٸزدٸك جولىنداعى باتىرلاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە ساقتالعان.

يساتاي تايمانۇلىنىڭ تۋعانىنا 235 جىل (1791–1838). باتىر, قولباسشى, قازاقستانداعى ٸرٸ ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸسٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ. حالىقتىڭ قۇقىعىن قورعاپ, ەدٸلدٸك پەن بوستاندىق ٷشٸن كٷرەسكەن يساتايدىڭ ەرلٸگٸ قازاقتىڭ ازاتتىق تاريحىندا ايرىقشا ورىن الادى. ونىڭ كٷرەسكەرلٸك رۋحى ۇلتتىق سانادا مەڭگٸلٸككە قالعان.

دينا نۇرپەيٸسوۆانىڭ تۋعانىنا 165 جىل (1861–1955). قازاقتىڭ دەستٷرلٸ كٷي ٶنەرٸن حح عاسىرعا جەتكٸزگەن ۇلى كٷيشٸ, دومبىراشى, حالىق ەرتٸسٸ. قۇرمانعازى شەكٸرتٸ دينانىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلٸگٸ مەن شىعارماشىلىعى ۇلتتىق مۋزىكانىڭ بيٸكتەۋٸنە زور ٷلەس قوستى. 

ابدوللا اسىلبەكوۆتٸڭ تۋعانىنا 130 جىل (1896–1937). العاشقى قازاق پۋبليتسيستەرٸنٸڭ بٸرٸ, اقىن, قوعام قايراتكەرٸ. قازاق باسپاسٶزٸ مەن وي-ساناسىنىڭ قالىپتاسۋىندا ەرەكشە رٶل اتقارعان اسىلبەكوۆتٸڭ پۋبليتسيستيكاسى ۇلتتىق رۋح پەن اعارتۋشىلىق يدەيالارىن جالعادى. قۋعىن-سٷرگٸننٸڭ قۇربانىنا اينالعانىمەن, ونىڭ ەڭبەكتەرٸ قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ ٸرگەتاسىن قالاعان مۇرا رەتٸندە باعالانادى.

باۋبەك بۇلقىشەۆتٸڭ تۋعانىنا 110 جىل (1916–1944). ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا جارق ەتٸپ كٶرٸنٸپ, «ٶمٸر مەن ٶلٸم تۋرالى» پۋبليتسيستيكاسىمەن تانىلعان جازۋشى. ونىڭ ٶرشٸل رۋحى, وتانشىلدىققا تولى ويلارى مەن جالىندى ماقالالارى جاۋىنگەرلٸك پۋبليتسيستيكانىڭ سيمۆولىنا اينالدى. قىسقا عۇمىرىندا قالدىرعان مۇراسى – جاس ۇرپاققا جٸگەر بەرەتٸن رۋحاني ساباق.

اتاۋلى داتالار

29 تامىز – سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 35 جىل (1991). قازاقستان يادرولىق قارۋسىزدانۋ جولىندا باتىل قادام جاساپ, ەلەمدٸك قاۋٸپسٸزدٸككە ٷلەس قوسقان تاريحي شەشٸم. پوليگوننىڭ جابىلۋى قازاق حالقىنىڭ ۇزاق جىلدار بويعى قاسٸرەتٸنە نٷكتە قويىپ, جاھاندىق بەيبٸتشٸلٸككە باعىتتالعان جاڭا كەزەڭنٸڭ باستالۋى بولدى.

10 جەلتوقسان – قازاق كسر اتاۋىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى بولىپ ٶزگەرتٸلگەنٸنە 35 جىل (1991). بۇل شەشٸم ەلدٸڭ ساياسي ەگەمەندٸگٸ مەن ۇلتتىق مەملەكەتتٸلٸگٸنٸڭ جاڭاشا قالىپتاسۋىن ايقىنداعان ماڭىزدى كەزەڭ ەدٸ. مەملەكەت اتاۋىنىڭ ٶزگەرۋٸ – تەۋەلسٸزدٸككە بەت العان جاڭا تاريحي دەۋٸردٸڭ سيمۆولى بولدى.

16 جەلتوقسان – 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنا 40 جىل. قازاق جاستارىنىڭ ەدٸلدٸك پەن ۇلت نامىسىن قورعاۋ جولىنداعى كٶتەرٸلٸسٸ ەل تاريحىندا ازاتتىققا باستار رۋحتى وياتقان وقيعا رەتٸندە ەستە قالدى. جەلتوقسان – تەۋەلسٸزدٸككە جەتكٸزگەن قايسارلىقتىڭ, ۇلتتىق جٸگەردٸڭ كٶرٸنٸسٸ.

16 جەلتوقسان – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جارييالانعانىنا 35 جىل (1991). قازاقستان تەۋەلسٸز مەملەكەت رەتٸندە تاريح ساحناسىنا شىققان كٷن. بۇل – ەلدٸڭ ساياسي ەركٸندٸككە قول جەتكٸزٸپ, حالىقارالىق قاۋىمداستىققا دەربەس مەملەكەت رەتٸندە مويىندالعان تاريحي بەلەسٸ.

يساتاي–ماحامبەت كٶتەرٸلٸسٸنە 190 جىل (1836–1838). جەڭگٸر حاننىڭ ساياساتى مەن رەسەي يمپەريياسىنىڭ وتارلىق قىسىمىنا قارسى باعىتتالعان حالىق-ازاتتىق قوزعالىس. يساتاي تايمانۇلى مەن ماحامبەت ٶتەمٸسۇلى باستاعان بۇل كٶتەرٸلٸس ۇلتتىق ەركٸندٸككە دەگەن ۇمتىلىستىڭ سيمۆولىنا اينالىپ, قازاق حالقىنىڭ ازاتتىق رۋحىن تانىتقان تاريحي كەزەڭ بولدى.

جانقوجا نۇرمۇحامەدۇلى باستاعان ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸسكە 170 جىل (1856). سىر بويىن وتارلاۋعا قارسى باعىتتالعان بۇل قوزعالىس قازاق حالقىنىڭ ەركٸندٸك سٷيگٸش مٸنەزٸن, جەر مەن ەلدٸ قورعاۋ جولىنداعى قايسارلىعىن كٶرسەتتٸ. جانقوجا باتىردىڭ باسشىلىعىمەن ٶتكەن كٶتەرٸلٸس وتارلىق ەزگٸگە قارسىلىقتىڭ ٸرٸ تاريحي كەزەڭدەرٸنٸڭ بٸرٸ سانالادى.