2025 jyldyń basynan bastap ai saiynǵy BJZQ-nyń investitsiialyq kirisi minýsta bolyp keledi. Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qoryndaǵy aktivterdiń kiristilik deńgeii 2025 jyldyń tórt aiynda -1,05% -dy qurady. Oǵan qosa, jumys berýshiniń mindetti zeinetaqy jarnalary boiynsha kiristilik -5,94% deńgeiinde teris sipatta qalyptasqan. 1 mamyrdaǵy jaǵdai boiynsha, BJZQ aktivteriniń naqty kiristiligi minýs 6,15%-dy qurady. Aqshalai alǵanda, jyl basynan beri qor salymshylary shamamen 231,54 mlrd teńgeni joǵaltqan. Jalpy, bul qubylys neni bildiredi? Kóptiń zeinet jinaǵyna investitsiia sipatynda súlikshe aýyz salǵandar kimder? Tabys ákelmeitin mundai investitsiialarǵa kimder jaýapty? Sarapshylar pikiri bul rette qandai? Dalanews.kz osy saýaldarǵa jaýap izdep kórdi.
Zeinetaqy aktivin basqarýshylar kimder?
Negizinen, halyqtyń tabysynan mindetti zeinetaqy jarnalary (MZJ), mindetti kásiptik zeinetaqy jarnalary (MKZJ), erikti zeinetaqy jarnalary (EZJ) túrinde ustalatyn aqshalar ai saiyn BJZQ-ǵa kelip túsip otyrady. Al onda qordalanǵan qarajat birqatar qarjy institýttaryna tiimdi basqarýyna berilgen. Atap aitqanda, Ulttyq Bank (99% nemese 22 trln 333 mlrd teńge), "Halyk Finance" AQ (37,95 mlrd teńge), "Jusan Invest" AQ (11,40 mlrd teńge), "Halyk Global Markets" AQ (5,30 mlrd teńge), BCC Invest" AQ (5,94 mlrd teńge), "Sentras Sekiýritiz" AQ (2,19 mlrd teńge). Bul arada jaqshada keltirilgen tsifrlar osy qarjy instittarynyń basqarýyna berilgen zeinetaqy jinaǵy aktivteriniń kólemi bolyp tabylady. Ózderińiz kórip otyrǵandai, zeinetaqy jinaǵy aqshasynyń basym bóligi Ulttyq Banktiń enshisinde. Esepterge súiensek, basqarý jaǵynan tiimdilik kórsete almai, ońbai súrinip jatqan da osy ortalyq bank bolyp tabylady.
Investitsiialyq qorjyndy basqarýshylardyń 2025 jyldyń 1 mamyrdaǵy kórsetkishi (jyl basynan bastap)
|
Zeinetaqy aktivterin basqarýshylar |
Nominaldy kiristilik, % |
Naqty kiristilik, % |
Basqarýdaǵy qarajat kólemi (01.05.2025 jaǵdai boiynsha), mlrd teńge |
|
BCC Invest |
4.02 |
-1.08 |
5.94 |
|
Centras Securities |
2.32 |
-2.78 |
2,2 |
|
Halyk Global |
1.62 |
-3.48 |
5.3 |
|
Jusan Invest |
1.38 |
-3.72 |
11,4 |
|
Halyk Finance |
0.45 |
-4.65 |
37,95 |
|
QR Ulttyq Bank (MZJ/EZJ) |
-1.05 |
-6.15 |
22 333.3 |
|
QR Ulttyq Bank (MKZJ) |
-5.94 |
-11.04 |
323,7 |
Derekkóz: BJZQ, 2025 j.
Sarapshylar "Qazanshynyń óz erki, qaidan qulaq shyǵarsa" dep Ulttyq Banktiń investitsiia jasaýdaǵy keibir sheshimderi salymshylar emes, Úkimettiń jeke múddesine sai jasalatynyna qynjylys bildiredi.
BJZQ aqshasyn alyp, qaitarmai júrgen qai kompaniialar?
Negizinen, ekinshi ai minýsqa ketkende Ulttyq Bank pen BJZQ ókilderi el aldyna shyǵyp, óz-ózderin aqtaǵan. Olardyń aitýynsha, ai saiynǵy investitsiialyq kiristegi minýs jalpy jaǵdaidy kórsete almaidy. Mundai tujyrymdy jyl sońyndaǵy kórsetkishke qarap aitý kerek eken. Kóp uzamai, sáýirde "BJZQ" AQ problemaly emitentterden zeinetaqy aktivterin qaitarý boiynsha jumystar júrgizip jatqanyn jariialady. Sóitip onshaqty emitenttermen qormen arada sot protsesi júrip jatqany belgili boldy. Qor usynǵan málimetke sáikes, problemalyq emitentter – bul qarjy quraldary boiynsha defoltqa jol bergen jáne olar boiynsha óz mindettemelerin oryndaýdy toqtatqan kompaniialar. Mundai jaǵdaida investorlar tólemderdi belgilengen kúnnen keshiktirip alýy nemese olardy tolyǵymen joǵaltýy múmkin. Problemalyq aktivterdiń negizgi bóligi BJZQ-ǵa 2014 jyly barlyq zeinetaqy aktivterin biriktirý sharasy aiaqtalǵannan keiin ótti. Osylaisha 2025 jylǵy 15 sáýirdegi jaǵdai boiynsha baǵaly qaǵazdar jáne ekinshi deńgeili bankterdegi (EDB) salymdar boiynsha boryshtardy qosa alǵanda, 15 problemaly emitenttiń bereshek zeinetaqy aktivteriniń qalǵan jalpy somasy 61,61 mlrd teńgeni qurady.
BJZQ jariialaǵan qaryzdar 10 kompaniia ishinde Nurbanktiń de aty atalady. Qor 2024 jyldyń sońynda atalǵan bankti sotqa bergen. Onda da 2022-2023 jyldary artyqshylyqqa ie aktsiialar boiynsha dividendter tóleýdi talap etken. Talap qoiý somasy - 240,8 mln teńge jáne ósimaqy - 25,8 mln teńge.
BJZQ aqshasyn qaitarmai júrgen Nurbank, máselen defolt kompaniialar qatarynan emes. Kerisinshe, Nurbanktiń 2022 jylǵy tabysy 5,7 mlrd teńgeni, 2023 jyly 7,7 mlrd teńgeni, 2024 jyly 13,2 mlrd teńgeni quraidy. Tabysty bank qojaiyny oligarh Rashit Sársenovtyń uly Eldar Sársenov bolyp tabylady.
BJZQ kvazimemlekettik sektordyń saýyn siyry ma?
Al tyń málimetterge keletin bolsaq, sáýir aiynda zeinetaqy qorynyń 107 mlrd teńgesi kvazimemlekettik sektordaǵy "Báiterek" jáne "Otbasy Banki" UBH-nyń baǵaly qaǵazdaryna investitsiialanǵan. Atap aitqanda, "Báiterek" UBH" AQ obligatsiialaryna jyldyq 16,91% ortasha kiristilikpen 72, 15 mlrd teńge investitsiialandy. Sondai-aq "Otbasy Banki" AQ baǵaly qaǵazdaryna jyldyq 16,5% ortasha kiristilikpen 34,98 mlrd teńge salyndy. Onda da keibir ipotekalyq baǵdarlamasyna biylǵy memlekettik biýdjette qarjy qarastyrylmaǵan atalǵan bank mundai transshtan áli de múddeli. Keri qaitara satyp alý sharttary boiynsha keri "Bank RBK" AQ-nyń baǵaly qaǵazdaryna 20,27 mlrd teńge zeinetaǵy aktivi jumsalǵan. Sáýir aiynda 541,29 mlrd teńgege Qarjy ministrliginiń memlekettik baǵaly qaǵazdary jáne 171,84 mlrd teńgege AQSh memlekettik baǵaly qaǵazdary satyp alyndy.
Ulttyq Bank BJZQ aqshasyn valiýta naryǵyndaǵy qubylmalyqty retteý úshin jumsaýyn doǵarýy kerek - sarapshy
Jalpy, qordyń minýsqa ketýi sebebi retinde elimizdegi joǵary infliatsiia, memlekettik baǵaly qaǵazardyń arzandaýy, ulttyq valiýta baǵamynyń nyǵaiýy alǵa tartylady. Sońǵysyna kelsek, sarapshylar Ulttyq Banktiń qazaqstandyqtardyń zeinetaqy qarajatyna dollar satyp alatynyna tańmen qaraidy. Iá, Ulttyq Bank biýdjet tapshylyǵyn jabý úshin ai saiyn Ulttyq qordan belgili bir somany valiýta túrinde alyp, ony valiýta naryǵyna ornalastyrady. Naryqta dollar usynystary tym kóp bolyp ketpes úshin, ekinshi jaǵynan, Ulttyq bank BJZQ úshin valiýta satyp ala bastaidy. Osylaisha, ol valiýta naryǵyndaǵy kúrt ózgeristerdi tegisteýge tyrysady.
Alaida,ekonomist Murat Temirhanovtyń aitýynsha, BJZQ aqshasyna AQSh dollaryn joǵary baǵammen satyp alý (qymbat kezde) qor salymshylarynyń múddesine esh sai kelmeidi.
Temirhanov Ulttyq Bank teńge baǵamyn basqarý úshin BJZQ qarajatyn paidalanýdy doǵarýy kerek dep sanaidy. Onyń pikirinshe, Ulttyq bank bul úshin óziniń interventsiialaryn paidalanýy tiis.
"Qazaqstannyń valiýta naryǵy kólemi jaǵynan shaǵyn jáne damyǵan dep aýyz toltyryp aitýǵa kelmeidi. Sondyqtan elimizde teńge baǵamynyń erkin qalyptasý jaǵdaiy múmkin emes. Naryqtaǵy mámilelerdiń kópshiligin bes qatysýshy, onyń ishinde Ulttyq Bank jasaidy. Naryqtyń tómen ótimdiligi, qatysýshylardyń mardymsyzdyǵy men birtektiligi, sondai-aq týyndy quraldar naryǵynyń damymaýy valiýta naryǵynda Qazaqstan birjasynda valiýtaǵa degen suranys pen usynys arasynda únemi úlken teńgerimsizdik týyndaitynyn tanytady, bul mindetti túrde naryqtaǵy teńge baǵamynyń joǵary qubylmalylyǵyna ákelip soǵyp otyrady", - deidi sarapshy.
Ulttyq qor, BJZQ jáne "Samuryq-Qazynany" biriktirý kerek - sarapshy
Ekonomikalyq sarapshy, munai salasynyń mamany Oljas Baidildinov, tipti Ulttyq qor, BJZQ jáne "Samuryq-Qazyna" ulttyq ál-aýqatyn qoryn biriktirýdi usynady. Onyń pikirinshe, Ulttyq qor túgesilip barady, al BJZQ-ny basqarýshylar óz qyzmeti barysynda tiimdi jumys kórsete almady, "Samuryq-Qazyna" el ekonomikasyndaǵy rólin durys atqara almai jatyr.
"Sońǵy jyldary Ulttyq qorǵa túskennen alynǵan qarajat kóp. Sondyqtan mundaǵy aqsha "jumsaý rejimine" qosylǵan. Al 2030 jylǵa deiingi qor aktivterin basqarý tujyrymdamasyna sáikes, onyń qurylymy mynandai bolýy kerek: 60% - baǵaly qaǵazdar, 30% - aktsiialar, 5% - balama quraldar jáne taǵy sondai kólemde altyn. Al qazirgi Ulttyq qordyń qurylymy, tipti kórsetilip júrgen tsifrlarǵa da sai kelmeidi. Óitkeni ondaǵy aqsha ashyq túrde, jasyryn túrde bolsyn, biýdjet tapshylyǵyn jabýǵa jumsalýda, iaǵni investiialyq kiris ákelýge emes. Sondyqtan qor aktivterine reviziia júrgizilýi tiis. Óitkeni Qazaqstan men álem joǵary baǵadaǵy shikizattar sýpertsiklinen ótip barady. Bul Ulttyq qor budan bylai burynǵy kólemdegi tabyspen tolyqpaitynyn bildiredi. Bul – birinshiden", - deidi ol.
Ekinshiden, onyń aitýynsha, BJZQ aqshasyn basqarýshylar óz fýnktsiiasynyń tiimdiligin tanyta almady.
"BJZQ-nyń sońǵy 10 jyldaǵy ortasha jyldyq naqty kiristiligi nebári 1,2%-dy qurady (resmi infliatsiiany shegergendegi nominaldy kiristilik). Bul rette jyl basynan beri zeinetaqy qory baǵaly qaǵazdardy baǵalaý ádisnamasyna bailanysty minýsta keledi (I-toqsanda minýs 447 mlrd teńge jáne 4 aida 1,3 trln teńge). Iaǵni, qazirgi ýaqytta aktivterdiń naryqtyq quny álemdik baǵa aýytqýlaryna bailanysty "oinaqtap tur", alaida bul BJZQ-da qordalanǵan problemalardyń barlyǵyn sipattamaidy. Qarap tursaq, BJZQ qarajaty infraqurylymdyq obektiler, energetika jáne "Samuryq-Qazyna" qorynyń uzaqmerzimdi jobalaryna salynady. Al 9 jyldan keiin shamamen BJZQ-nyń 25% salymshysy zeinetke shyǵady, olar da zeinetaqy júiesine 12-14 jyl boiyna "salmaq bolmaq". Bul betimen ondaida BJZQ-nyń ózine memleket aqshasy kerek bolyp qalady. Jalpy, Ulttyq qorda da, BJZQ aktivteriniń qurylymynda da "Samuryq-Qazyna" UÁQ-nyń baǵaly qaǵazdary, aktsiialar bar. Iaǵni, bul úsheýi bir-birimen bite qainasyp jatyr. Qazir BJZQ aktivteri 22,6 trln teńgeni, Ulttyq qordyń aktivteri 58 mlrd dollardy, Samuryq-Qazyna UÁQ aktivteri 80 mlrd dollardy quraidy. Meniń oiymsha, "firmaaralyq" aktsiialar men obligatsiialardy esepke almaǵanda, bul 150 mlrd dollardyń taza aktivteri. Jalpy, 12 jyldan keiin BJZQ-nyń basqa qurylymmen kezekti ret biriktirý qajettigi týyndaidy. Múmkin "Báiterek" UBH-men be? Investitsiialaý mandatyn qaita qaraý arqyly UQ men BJZQ-nyń baǵaly qaǵazdar aktivterinen aryla otyrý arqyly mega-ulttyq qor qurý álemdik aýqymda qýatty investitsiialyq qurylym qurýǵa múmkindik berer edi", dep sózin túiindeidi ol.
