2025 جىلدىڭ باسىنان باستاپ اي سايىنعى بجزق-نىڭ ينۆەستيتسييالىق كٸرٸسٸ مينۋستا بولىپ كەلەدٸ. بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى اكتيۆتەردٸڭ كٸرٸستٸلٸك دەڭگەيٸ 2025 جىلدىڭ تٶرت ايىندا -1,05% -دى قۇرادى. وعان قوسا, جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارى بويىنشا كٸرٸستٸلٸك -5,94% دەڭگەيٸندە تەرٸس سيپاتتا قالىپتاسقان. 1 مامىرداعى جاعداي بويىنشا, بجزق اكتيۆتەرٸنٸڭ ناقتى كٸرٸستٸلٸگٸ مينۋس 6,15%-دى قۇرادى. اقشالاي العاندا, جىل باسىنان بەرٸ قور سالىمشىلارى شامامەن 231,54 ملرد تەڭگەنٸ جوعالتقان. جالپى, بۇل قۇبىلىس نەنٸ بٸلدٸرەدٸ? كٶپتٸڭ زەينەت جيناعىنا ينۆەستيتسييا سيپاتىندا سٷلٸكشە اۋىز سالعاندار كٸمدەر? تابىس ەكەلمەيتٸن مۇنداي ينۆەستيتسييالارعا كٸمدەر جاۋاپتى? ساراپشىلار پٸكٸرٸ بۇل رەتتە قانداي? Dalanews.kz وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ٸزدەپ كٶردٸ.
زەينەتاقى اكتيۆٸن باسقارۋشىلار كٸمدەر?
نەگٸزٸنەن, حالىقتىڭ تابىسىنان مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارى (مزج), مٸندەتتٸ كەسٸپتٸك زەينەتاقى جارنالارى (مكزج), ەرٸكتٸ زەينەتاقى جارنالارى (ەزج) تٷرٸندە ۇستالاتىن اقشالار اي سايىن بجزق-عا كەلٸپ تٷسٸپ وتىرادى. ال وندا قوردالانعان قاراجات بٸرقاتار قارجى ينستيتۋتتارىنا تيٸمدٸ باسقارۋىنا بەرٸلگەن. اتاپ ايتقاندا, ۇلتتىق بانك (99% نەمەسە 22 ترلن 333 ملرد تەڭگە), "Halyk Finance" اق (37,95 ملرد تەڭگە), "Jusan Invest" اق (11,40 ملرد تەڭگە), "Halyk Global Markets" اق (5,30 ملرد تەڭگە), BCC Invest" اق (5,94 ملرد تەڭگە), "سەنتراس سەكيۋريتيز" اق (2,19 ملرد تەڭگە). بۇل ارادا جاقشادا كەلتٸرٸلگەن تسيفرلار وسى قارجى ينستيتتارىنىڭ باسقارۋىنا بەرٸلگەن زەينەتاقى جيناعى اكتيۆتەرٸنٸڭ كٶلەمٸ بولىپ تابىلادى. ٶزدەرٸڭٸز كٶرٸپ وتىرعانداي, زەينەتاقى جيناعى اقشاسىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ ۇلتتىق بانكتٸڭ ەنشٸسٸندە. ەسەپتەرگە سٷيەنسەك, باسقارۋ جاعىنان تيٸمدٸلٸك كٶرسەتە الماي, وڭباي سٷرٸنٸپ جاتقان دا وسى ورتالىق بانك بولىپ تابىلادى.
ينۆەستيتسييالىق قورجىندى باسقارۋشىلاردىڭ 2025 جىلدىڭ 1 مامىرداعى كٶرسەتكٸشٸ (جىل باسىنان باستاپ)
|
زەينەتاقى اكتيۆتەرٸن باسقارۋشىلار |
نومينالدى كٸرٸستٸلٸك, % |
ناقتى كٸرٸستٸلٸك, % |
باسقارۋداعى قاراجات كٶلەمٸ (01.05.2025 جاعداي بويىنشا), ملرد تەڭگە |
|
BCC Invest |
4.02 |
-1.08 |
5.94 |
|
Centras Securities |
2.32 |
-2.78 |
2,2 |
|
Halyk Global |
1.62 |
-3.48 |
5.3 |
|
Jusan Invest |
1.38 |
-3.72 |
11,4 |
|
Halyk Finance |
0.45 |
-4.65 |
37,95 |
|
قر ۇلتتىق بانك (مزج/ەزج) |
-1.05 |
-6.15 |
22 333.3 |
|
قر ۇلتتىق بانك (مكزج) |
-5.94 |
-11.04 |
323,7 |
دەرەككٶز: بجزق, 2025 ج.
ساراپشىلار "قازانشىنىڭ ٶز ەركٸ, قايدان قۇلاق شىعارسا" دەپ ۇلتتىق بانكتٸڭ ينۆەستيتسييا جاساۋداعى كەيبٸر شەشٸمدەرٸ سالىمشىلار ەمەس, ٷكٸمەتتٸڭ جەكە مٷددەسٸنە ساي جاسالاتىنىنا قىنجىلىس بٸلدٸرەدٸ.
بجزق اقشاسىن الىپ, قايتارماي جٷرگەن قاي كومپانييالار?
نەگٸزٸنەن, ەكٸنشٸ اي مينۋسقا كەتكەندە ۇلتتىق بانك پەن بجزق ٶكٸلدەرٸ ەل الدىنا شىعىپ, ٶز-ٶزدەرٸن اقتاعان. ولاردىڭ ايتۋىنشا, اي سايىنعى ينۆەستيتسييالىق كٸرٸستەگٸ مينۋس جالپى جاعدايدى كٶرسەتە المايدى. مۇنداي تۇجىرىمدى جىل سوڭىنداعى كٶرسەتكٸشكە قاراپ ايتۋ كەرەك ەكەن. كٶپ ۇزاماي, سەۋٸردە "بجزق" اق پروبلەمالى ەميتەنتتەردەن زەينەتاقى اكتيۆتەرٸن قايتارۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸپ جاتقانىن جارييالادى. سٶيتٸپ ونشاقتى ەميتەنتتەرمەن قورمەن ارادا سوت پروتسەسٸ جٷرٸپ جاتقانى بەلگٸلٸ بولدى. قور ۇسىنعان مەلٸمەتكە سەيكەس, پروبلەمالىق ەميتەنتتەر – بۇل قارجى قۇرالدارى بويىنشا دەفولتقا جول بەرگەن جەنە ولار بويىنشا ٶز مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋدى توقتاتقان كومپانييالار. مۇنداي جاعدايدا ينۆەستورلار تٶلەمدەردٸ بەلگٸلەنگەن كٷننەن كەشٸكتٸرٸپ الۋى نەمەسە ولاردى تولىعىمەن جوعالتۋى مٷمكٸن. پروبلەمالىق اكتيۆتەردٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ بجزق-عا 2014 جىلى بارلىق زەينەتاقى اكتيۆتەرٸن بٸرٸكتٸرۋ شاراسى اياقتالعاننان كەيٸن ٶتتٸ. وسىلايشا 2025 جىلعى 15 سەۋٸردەگٸ جاعداي بويىنشا باعالى قاعازدار جەنە ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردەگٸ (ەدب) سالىمدار بويىنشا بورىشتاردى قوسا العاندا, 15 پروبلەمالى ەميتەنتتٸڭ بەرەشەك زەينەتاقى اكتيۆتەرٸنٸڭ قالعان جالپى سوماسى 61,61 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
بجزق جارييالاعان قارىزدار 10 كومپانييا ٸشٸندە نۇربانكتٸڭ دە اتى اتالادى. قور 2024 جىلدىڭ سوڭىندا اتالعان بانكتٸ سوتقا بەرگەن. وندا دا 2022-2023 جىلدارى ارتىقشىلىققا يە اكتسييالار بويىنشا ديۆيدەندتەر تٶلەۋدٸ تالاپ ەتكەن. تالاپ قويۋ سوماسى - 240,8 ملن تەڭگە جەنە ٶسٸماقى - 25,8 ملن تەڭگە.
بجزق اقشاسىن قايتارماي جٷرگەن نۇربانك, مەسەلەن دەفولت كومپانييالار قاتارىنان ەمەس. كەرٸسٸنشە, نۇربانكتٸڭ 2022 جىلعى تابىسى 5,7 ملرد تەڭگەنٸ, 2023 جىلى 7,7 ملرد تەڭگەنٸ, 2024 جىلى 13,2 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى. تابىستى بانك قوجايىنى وليگارح راشيت سەرسەنوۆتىڭ ۇلى ەلدار سەرسەنوۆ بولىپ تابىلادى.
بجزق كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ ساۋىن سيىرى ما?
ال تىڭ مەلٸمەتتەرگە كەلەتٸن بولساق, سەۋٸر ايىندا زەينەتاقى قورىنىڭ 107 ملرد تەڭگەسٸ كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورداعى "بەيتەرەك" جەنە "وتباسى بانكٸ" ۇبح-نىڭ باعالى قاعازدارىنا ينۆەستيتسييالانعان. اتاپ ايتقاندا, "بەيتەرەك" ۇبح" اق وبليگاتسييالارىنا جىلدىق 16,91% ورتاشا كٸرٸستٸلٸكپەن 72, 15 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييالاندى. سونداي-اق "وتباسى بانكٸ" اق باعالى قاعازدارىنا جىلدىق 16,5% ورتاشا كٸرٸستٸلٸكپەن 34,98 ملرد تەڭگە سالىندى. وندا دا كەيبٸر يپوتەكالىق باعدارلاماسىنا بيىلعى مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتە قارجى قاراستىرىلماعان اتالعان بانك مۇنداي ترانسشتان ەلٸ دە مٷددەلٸ. كەرٸ قايتارا ساتىپ الۋ شارتتارى بويىنشا كەرٸ "Bank RBK" اق-نىڭ باعالى قاعازدارىنا 20,27 ملرد تەڭگە زەينەتاعى اكتيۆٸ جۇمسالعان. سەۋٸر ايىندا 541,29 ملرد تەڭگەگە قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدارى جەنە 171,84 ملرد تەڭگەگە اقش مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدارى ساتىپ الىندى.
ۇلتتىق بانك بجزق اقشاسىن ۆاليۋتا نارىعىنداعى قۇبىلمالىقتى رەتتەۋ ٷشٸن جۇمساۋىن دوعارۋى كەرەك - ساراپشى
جالپى, قوردىڭ مينۋسقا كەتۋٸ سەبەبٸ رەتٸندە ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى ينفلياتسييا, مەملەكەتتٸك باعالى قاعازاردىڭ ارزانداۋى, ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنىڭ نىعايۋى العا تارتىلادى. سوڭعىسىنا كەلسەك, ساراپشىلار ۇلتتىق بانكتٸڭ قازاقستاندىقتاردىڭ زەينەتاقى قاراجاتىنا دوللار ساتىپ الاتىنىنا تاڭمەن قارايدى. يە, ۇلتتىق بانك بيۋدجەت تاپشىلىعىن جابۋ ٷشٸن اي سايىن ۇلتتىق قوردان بەلگٸلٸ بٸر سومانى ۆاليۋتا تٷرٸندە الىپ, ونى ۆاليۋتا نارىعىنا ورنالاستىرادى. نارىقتا دوللار ۇسىنىستارى تىم كٶپ بولىپ كەتپەس ٷشٸن, ەكٸنشٸ جاعىنان, ۇلتتىق بانك بجزق ٷشٸن ۆاليۋتا ساتىپ الا باستايدى. وسىلايشا, ول ۆاليۋتا نارىعىنداعى كٷرت ٶزگەرٸستەردٸ تەگٸستەۋگە تىرىسادى.
الايدا,ەكونوميست مۇرات تەمٸرحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بجزق اقشاسىنا اقش دوللارىن جوعارى باعاممەن ساتىپ الۋ (قىمبات كەزدە) قور سالىمشىلارىنىڭ مٷددەسٸنە ەش ساي كەلمەيدٸ.
تەمٸرحانوۆ ۇلتتىق بانك تەڭگە باعامىن باسقارۋ ٷشٸن بجزق قاراجاتىن پايدالانۋدى دوعارۋى كەرەك دەپ سانايدى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ۇلتتىق بانك بۇل ٷشٸن ٶزٸنٸڭ ينتەرۆەنتسييالارىن پايدالانۋى تيٸس.
"قازاقستاننىڭ ۆاليۋتا نارىعى كٶلەمٸ جاعىنان شاعىن جەنە دامىعان دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا كەلمەيدٸ. سوندىقتان ەلٸمٸزدە تەڭگە باعامىنىڭ ەركٸن قالىپتاسۋ جاعدايى مٷمكٸن ەمەس. نارىقتاعى مەمٸلەلەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸن بەس قاتىسۋشى, ونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق بانك جاسايدى. نارىقتىڭ تٶمەن ٶتٸمدٸلٸگٸ, قاتىسۋشىلاردىڭ ماردىمسىزدىعى مەن بٸرتەكتٸلٸگٸ, سونداي-اق تۋىندى قۇرالدار نارىعىنىڭ دامىماۋى ۆاليۋتا نارىعىندا قازاقستان بيرجاسىندا ۆاليۋتاعا دەگەن سۇرانىس پەن ۇسىنىس اراسىندا ٷنەمٸ ٷلكەن تەڭگەرٸمسٸزدٸك تۋىندايتىنىن تانىتادى, بۇل مٸندەتتٸ تٷردە نارىقتاعى تەڭگە باعامىنىڭ جوعارى قۇبىلمالىلىعىنا ەكەلٸپ سوعىپ وتىرادى", - دەيدٸ ساراپشى.
ۇلتتىق قور, بجزق جەنە "سامۇرىق-قازىنانى" بٸرٸكتٸرۋ كەرەك - ساراپشى
ەكونوميكالىق ساراپشى, مۇناي سالاسىنىڭ مامانى ولجاس بايدٸلدينوۆ, تٸپتٸ ۇلتتىق قور, بجزق جەنە "سامۇرىق-قازىنا" ۇلتتىق ەل-اۋقاتىن قورىن بٸرٸكتٸرۋدٸ ۇسىنادى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ۇلتتىق قور تٷگەسٸلٸپ بارادى, ال بجزق-نى باسقارۋشىلار ٶز قىزمەتٸ بارىسىندا تيٸمدٸ جۇمىس كٶرسەتە المادى, "سامۇرىق-قازىنا" ەل ەكونوميكاسىنداعى رٶلٸن دۇرىس اتقارا الماي جاتىر.
"سوڭعى جىلدارى ۇلتتىق قورعا تٷسكەننەن الىنعان قاراجات كٶپ. سوندىقتان مۇنداعى اقشا "جۇمساۋ رەجيمٸنە" قوسىلعان. ال 2030 جىلعا دەيٸنگٸ قور اكتيۆتەرٸن باسقارۋ تۇجىرىمداماسىنا سەيكەس, ونىڭ قۇرىلىمى مىنانداي بولۋى كەرەك: 60% - باعالى قاعازدار, 30% - اكتسييالار, 5% - بالاما قۇرالدار جەنە تاعى سونداي كٶلەمدە التىن. ال قازٸرگٸ ۇلتتىق قوردىڭ قۇرىلىمى, تٸپتٸ كٶرسەتٸلٸپ جٷرگەن تسيفرلارعا دا ساي كەلمەيدٸ. ٶيتكەنٸ ونداعى اقشا اشىق تٷردە, جاسىرىن تٷردە بولسىن, بيۋدجەت تاپشىلىعىن جابۋعا جۇمسالۋدا, ياعني ينۆەستييالىق كٸرٸس ەكەلۋگە ەمەس. سوندىقتان قور اكتيۆتەرٸنە رەۆيزييا جٷرگٸزٸلۋٸ تيٸس. ٶيتكەنٸ قازاقستان مەن ەلەم جوعارى باعاداعى شيكٸزاتتار سۋپەرتسيكلٸنەن ٶتٸپ بارادى. بۇل ۇلتتىق قور بۇدان بىلاي بۇرىنعى كٶلەمدەگٸ تابىسپەن تولىقپايتىنىن بٸلدٸرەدٸ. بۇل – بٸرٸنشٸدەن", - دەيدٸ ول.
ەكٸنشٸدەن, ونىڭ ايتۋىنشا, بجزق اقشاسىن باسقارۋشىلار ٶز فۋنكتسيياسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن تانىتا المادى.
"بجزق-نىڭ سوڭعى 10 جىلداعى ورتاشا جىلدىق ناقتى كٸرٸستٸلٸگٸ نەبەرٸ 1,2%-دى قۇرادى (رەسمي ينفلياتسييانى شەگەرگەندەگٸ نومينالدى كٸرٸستٸلٸك). بۇل رەتتە جىل باسىنان بەرٸ زەينەتاقى قورى باعالى قاعازداردى باعالاۋ ەدٸسناماسىنا بايلانىستى مينۋستا كەلەدٸ (ٸ-توقساندا مينۋس 447 ملرد تەڭگە جەنە 4 ايدا 1,3 ترلن تەڭگە). ياعني, قازٸرگٸ ۋاقىتتا اكتيۆتەردٸڭ نارىقتىق قۇنى ەلەمدٸك باعا اۋىتقۋلارىنا بايلانىستى "ويناقتاپ تۇر", الايدا بۇل بجزق-دا قوردالانعان پروبلەمالاردىڭ بارلىعىن سيپاتتامايدى. قاراپ تۇرساق, بجزق قاراجاتى ينفراقۇرىلىمدىق وبەكتٸلەر, ەنەرگەتيكا جەنە "سامۇرىق-قازىنا" قورىنىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ جوبالارىنا سالىنادى. ال 9 جىلدان كەيٸن شامامەن بجزق-نىڭ 25% سالىمشىسى زەينەتكە شىعادى, ولار دا زەينەتاقى جٷيەسٸنە 12-14 جىل بويىنا "سالماق بولماق". بۇل بەتٸمەن وندايدا بجزق-نىڭ ٶزٸنە مەملەكەت اقشاسى كەرەك بولىپ قالادى. جالپى, ۇلتتىق قوردا دا, بجزق اكتيۆتەرٸنٸڭ قۇرىلىمىندا دا "سامۇرىق-قازىنا" ۇەق-نىڭ باعالى قاعازدارى, اكتسييالار بار. ياعني, بۇل ٷشەۋٸ بٸر-بٸرٸمەن بٸتە قايناسىپ جاتىر. قازٸر بجزق اكتيۆتەرٸ 22,6 ترلن تەڭگەنٸ, ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرٸ 58 ملرد دوللاردى, سامۇرىق-قازىنا ۇەق اكتيۆتەرٸ 80 ملرد دوللاردى قۇرايدى. مەنٸڭ ويىمشا, "فيرماارالىق" اكتسييالار مەن وبليگاتسييالاردى ەسەپكە الماعاندا, بۇل 150 ملرد دوللاردىڭ تازا اكتيۆتەرٸ. جالپى, 12 جىلدان كەيٸن بجزق-نىڭ باسقا قۇرىلىممەن كەزەكتٸ رەت بٸرٸكتٸرۋ قاجەتتٸگٸ تۋىندايدى. مٷمكٸن "بەيتەرەك" ۇبح-مەن بە? ينۆەستيتسييالاۋ مانداتىن قايتا قاراۋ ارقىلى ۇق مەن بجزق-نىڭ باعالى قاعازدار اكتيۆتەرٸنەن ارىلا وتىرۋ ارقىلى مەگا-ۇلتتىق قور قۇرۋ ەلەمدٸك اۋقىمدا قۋاتتى ينۆەستيتسييالىق قۇرىلىم قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەر ەدٸ", دەپ سٶزٸن تٷيٸندەيدٸ ول.
