Keiingi jyldary Instagram men TikTok keńistiginde “utys oiyndary”, “lotereia” formatyndaǵy naýqandar kóbeiip keledi. Blogerler úi, kólik, turmystyq tehnika nemese taýar satyp alǵandar arasynda syilyq oinatý arqyly aýditoriia jinap, tabys tabýdyń jańa tásilin qalyptastyryp jatyr. Alaida zańger Aigúl Orynbek Dalanews.kz redaktsiiasyna bergen pikirinde mundai áreketterdiń basym bóligi Qazaqstan zańnamasyna qaishy ekenin, al qatysýshylar quqyqtyq turǵyda qorǵalmaitynyn atap ótti.
Lotereia – tek ýákiletti operatordyń quqyǵy
Aigúl Orynbektiń aitýynsha, Qazaqstanda lotereia ótkizý arnaiy quqyqtyq rejimge jatatyn qyzmet. Iaǵni, “Lotereialar jáne lotereia qyzmeti týraly” zańǵa sáikes, lotereiany tek ýákiletti operator ótkize alady. Mundai qyzmet litsenziialanady jáne memlekettik baqylaýda bolady.
“Sáikesinshe blogerlerdiń, jeke tulǵalardyń, kommertsiialyq akkaýnttardyń óz betinshe utys uiymdastyrýyna zań ruqsat bermeidi. Ataýy “giveaway” nemese “syilyq oinatý” dep ózgergenimen, onyń máni zańsyz lotereia bolyp qala beredi”, - deidi zańger.
Onyń sózinshe, áleýmettik jelilerdegi “aqsha jinap, keiin syilyqty utysqa salý” zańsyz lotereianyń aiqyn belgisi.
Blogerler arasyndaǵy mysaldar kóbeiip barady
Internet-keńistikte mundai formattaǵy jarnama men aktsiialar áli de órship tur.
Máselen, Abdrahmanova Elmira esimdi bloger úidi jii utysqa qoiyp, jaqynda tikelei efirde balzamy men shampýnyn satyp alǵandar arasynda utys oinatqan. Úidiń quny 70 mln teńge dep kórsetilgen.
Soǵan uqsas mysaldar jeterlik. Biri kýrsyn satyp, utysqa qatystyrsa, biri kiim nemese kosmetikasyn satyp alýdy talap etedi. Endi biri dúkender men meiramhanalarda “20 myń teńgeden joǵary saýda jasaǵandar utysqa qatysady” dep jarnamalap júr.
Zańger bul áreketterdiń barlyǵy lotereia belgisi bar kommertsiialyq operatsiialar ekenin aitady.
Blogerlik utysta kepildik joq
Zańdy lotereia kezinde qatysýshy utysty tolyq kólemde alýǵa quqyly, erejeler ashyq bolýy tiis, daýly jaǵdaida azamat sotqa nemese ýákiletti organǵa júgine alady.
“Al blogerler uiymdastyrǵan utystarda qatysýshynyń eshqandai quqyqtyq kepildigi joq. Utys berilmei qalsa, jaýapty tulǵany anyqtaý qiyn. Mundai shemalar kóbine alaiaqtyqqa ainalady”, - deidi Aigúl Orynbek.
Onyń pikirinshe, azamattar mundai oiyndarǵa qatysa otyryp, aqshasyn, senimin, quqyqtyq qaýipsizdigin táýekelge tigedi.
Jaýapkershilik: ákimshilik aiyppuldan qylmystyq iske deiin
Zańsyz lotereiaǵa ákimshilik jaýapkershilik, al kei jaǵdaida qylmystyq jaýapkershilik qoldanylady.
Aigúl Orynbek 2025 jyly tirkelgen bir isti mysal retinde keltirdi.
“Janábilovtar otbasynyń utys oiyny ákimshilik sotta qaralyp, keiin is Qarjy monitoringi agenttigine qylmystyq is retinde joldandy. Sebebi oinatylǵan múlik iri kólemdi dep tanyldy”, — deidi ol.
Eger halyqty aldaǵany dáleldense, tabys zańsyz jolmen alynǵan bolsa, “Alaiaqtyq” nemese “Zańsyz kásipkerlik” baptary qoldanylýy múmkin.
Zańgerdiń baǵalaýynsha, búgingi blogerlik utystardyń basym bóligi zań talaptaryna sai emes. Azamattardyń quqyqtaryn qorǵamaidy jáne qoǵam úshin qaýipti quqyqbuzýshylyqqa jatady.
“Utys dep usynylǵan ár árekettiń artynda zańdyq saldar bar. Bloger de, qarapaiym azamat ta sony túsinýi kerek”, - deidi Aigúl Orynbek.
Blogerler arasyndaǵy daýly oqiǵalar
Janábilovterge qatysty qylmystyq is
Janábilovter buǵan deiin Instagram paraqshasynda 11 kólikti utysqa tigetinin jariialaǵan edi. Sharttary da qarapaiym kóringen, jazbany repost jasaý jetkilikti bolatyn. Alaida 21 tamyzda jurt kútken tikelei efirdiń ornyna oqyrmandarǵa quny 30 myń teńge turatyn Zhana Business aqyly kýrsynyń siltemesi usynylǵan. Sóitip konkýrsqa tek kýrsty satyp alǵandar qatysa alatyny belgili bolǵan.
Bul jaǵdai áleýmettik jeli qoldanýshylary arasynda úlken narazylyq týdyrdy. Aqyry shýǵa ainalǵan másele sotqa deiin jetti.
Janábilovterge Qylmystyq kodekstiń 214- babynyń 1-bóligi boiynsha qylmystyq is qozǵalǵany belgili boldy. Bul bap boiynsha jaza: 2000 ailyq eseptik kórsetkishke deiin aiyppul salý, ne osy mólsherde túzetý jumystary, ne 600 saǵatqa deiin qoǵamdyq jumysqa tartý, ne 2 jylǵa deiin bas bostandyǵyn shekteý nemese sol merzimge bas bostandyǵynan aiyrý.
Nurtaza Nurbektiń isi
Sonymen qatar taǵy bir bloger – Nurtaza Nurbek (Justking laqap atymen tanymal) ákimshilik is boiynsha aiyppul arqalady. Ol Almatyda úi utysyn uiymdastyrǵan. Qarjy monitoringi agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Jeńis Elemesov onyń resmi tabysy bolǵan-bolmaǵany jáne salyq tólegen-tólemegeni tekseriledi.
Ánshi Abai Begeidiń qyzynyń isi
Sonymen qatar Abai Begeidiń qyzy Gúlerkem Niiazqulova men kúieý balasy zańsyz onlain-lotereia ótkizý faktisi boiynsha ustalǵan edi. Bul jóninde Qarjylyq monitoring agenttigi málimdedi.
Agenttiktiń málimetinshe, erli-zaiypty Instagram, TikTok jáne Telegram platformalarynda 850 myńnan astam jazylýshysy bar paraqshalar arqyly lotereia oiyndaryn uiymdastyryp kelgen. Alaida olardyń tirkelgen resmi lotereia operatory mártebesi bolmaǵan.
Soǵan qaramastan, olar páter, avtokólik jáne baǵaly syilyqtar utysqa tigilgen aýqymdy oiyndar ótkizgen. Atalǵan lotereiaǵa 1800-den astam azamat qatysqan.
Tergeý derekterine súiensek, zańsyz qyzmetten túsken paida kólemi 162 million teńgeden asqan. Keiin kúdiktilerdiń múlikteri men banktik esepshottaryna buǵat qoiylyp, sotqa deiingi tergeý amaldary júrgizilip jatqany jetkizildi.
