Qys mezgili jaqyndap keledi. Aldaǵy ailarda Almaty turǵyndaryn qarly boran men jol keptelisi kútip tur. Onyń ústine, qarbalas emes ýaqytta avtobýs reisteriniń sany 20–30 paiyzǵa qysqarýy múmkin ekeni aitylyp júr. Osy jaǵdaida qarjylyq kelispeýshilikter men qolaisyz aýa raiy jolaýshylar úshin kólik máselesin odan ári ýshyqtyrmaýy úshin ne isteý kerek? Bul týraly qoǵam men memleket arasyndaǵy qarym-qatynas salasyndaǵy Qazaq Expert Club sarapshysy Andrei Andreev pikir bildirdi, dep habarlaidy dalanews.kz
Sarapshynyń aitýynsha, búginde Almatyda kólik júktemesi joǵary. Qala kóshelerinde kún saiyn millionnan astam avtokólik júredi. Al qoǵamdyq kólikpen táýligine shamamen 1,6 million jolaýshy saparlaidy. Mundai jaǵdaida avtobýstar kólik máselesin sheshýdiń negizgi quraldarynyń biri sanalady.
«Eger avtobýstar sany tek qarbalas emes ýaqytta ǵana emes, basqa kezeńderde de qysqarsa, onyń saldary ásirese tańerteńgi jáne keshki qarbalas ýaqytta baiqalady. Jeke kóligi bar turǵyndardyń bir bóligi qoǵamdyq kólikten bas tartyp, jeke avtokóligine otyrýy múmkin. Sonda qoǵamdyq kólikti únemdeý áreketi jol infraqurylymyna túsetin salmaqty odan ári arttyrady. Iaǵni, máseleni sheshýdiń ornyna, kerisinshe, jaǵdaidy qiyndatyp alýymyz múmkin», – deidi Andrei Andreev.
Sonymen qatar sarapshy qarbalas emes ýaqyttaǵy jaǵdaiǵa bólek qaraý keregin aitady. Eger belgili bir baǵyttaǵy avtobýsqa jolaýshylar az minse, keibir reisterdi qysqartý ekonomikalyq turǵydan oryndy bolýy múmkin. Alaida mundai sheshim búkil qalaǵa ortaq bir normativ boiynsha emes, ár baǵyttaǵy naqty jolaýshylar aǵynyna súiene otyryp qabyldanýǵa tiis.
«Almaty jyl saiyn qoǵamdyq kólik tasymaldaýshylaryn qoldaýǵa ondaǵan milliard teńge bóledi. 2026 jylǵy biýdjette qalaishilik jolaýshylar tasymalyn sýbsidiialaýǵa 100 milliard teńgeden astam qarjy qarastyrylǵan. Metrony qarjylandyrý bólek kózdelgen», – deidi sarapshy.
Alaida biýdjetten bólinetin qomaqty qarajat jolaýshylarǵa kórsetiletin qyzmet sapasynyń joǵary bolýyna ázirge kepil bola almai otyr. Avtobýstardyń kesteden keshigýi, salondardyń tazalyǵy, júrgizýshilerdiń dórekiligi, aialdamalarǵa toqtamaýy jáne qaýipti kólik júrgizýi týraly shaǵymdar áli de ózekti.
«Tasymaldaýshylar bolsa, jolaqysyn tólemei júretin jolaýshylar máselesin kóterip keledi. Biraq bul qubylystyń aýqymy týraly jariialanǵan baǵalaýlar bir-birinen aitarlyqtai erekshelenedi: 15 paiyzdan 49 paiyzǵa deiin. Esepteýdiń biryńǵai ádistemesi bolmasa, salanyń naqty qansha tabys joǵaltyp otyrǵanyn anyqtaý múmkin emes.
Osy jerde suraq týyndaidy: osynsha kólemde sýbsidiia bólinip jatqanymen, jolaýshylardyń naqty sanyn, jolaqy tólemderin, oryndalǵan reister men qyzmet kórsetý sapasyn bir mezgilde esepke alýǵa múmkindik beretin ashyq júie nege áli qalyptaspaǵan?» – deidi sarapshy.
Onyń pikirinshe, jaýapkershilik eki tarapqa da júktelýi kerek. Memleket naqty oryndalǵan tasymal qyzmeti úshin qarajatty ýaqytyly tóleýge mindetti. Al biýdjetten qoldaý alatyn tasymaldaýshylar kórsetilgen qyzmettiń sapasyna jaýap berýi qajet. Sýbsidiiany kóbeitý týraly talaptar avtobýstardyń kestege sai júrýimen, qaýipsizdik talaptarynyń saqtalýymen jáne jolaýshylarǵa sapaly qyzmet kórsetýmen qatar júrýge tiis.
«Almatyda avtobýs sanyn oilanbastan kóbeitý nemese qysqartý qajet emes. Qoǵamdyq kólikti basqarý qaǵidatyn ózgertý kerek.
Eń aldymen, ár baǵyttaǵy jolaýshylar aǵynyn taldaý qajet. Qai baǵytta jolaýshysy az reisterdi qysqartýǵa bolatynyn, al qai baǵytta, kerisinshe, qosymsha avtobýs qajet ekenin anyqtaý kerek. Jolaýshysy kóp baǵyttarda qarbalas ýaqytta avtobýstar sanyn qysqartýǵa bolmaidy», – deidi Andrei Andreev.
Sarapshynyń aitýynsha, jolaýshylardy esepke alýdyń biryńǵai júiesi de qajet. Elektrondy tólem kartalary men avtomatty jolaýshy sanaý qurylǵylarynan alynǵan derekterdi salystyrý arqyly aqyly, jeńildikpen jáne aqysyz saparlaityn jolaýshylardyń naqty sanyn anyqtaýǵa bolady. Bul kiristegi shyǵyndardy eseptep, qajetti sýbsidiia kólemin dálirek belgileýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar tasymaldaýshylarǵa tólenetin qarajattyń bir bóligin qyzmet sapasyna bailanystyrý qajet. Avtobýstyń kesteden keshigýi, aialdamaǵa toqtamaýy, salonnyń tazalyǵy saqtalmaýy, kóliktiń tehnikalyq aqaýy jáne júrgizýshiniń qaýipti áreketteri tólem kólemine áser etýge tiis. Al jol keptelisine bailanysty bolǵan keshigýlerdi bólek baǵalaý qajet.
«Avtobýs parkteriniń shyǵyndaryn da baqylaý mańyzdy. Atap aitqanda, bir shaqyrym joldyń ózindik quny, gazǵa, jóndeýge, tehnikalyq qyzmet kórsetýge jáne qyzmetkerlerdiń jalaqysyna jumsalatyn qarajat esepke alynýy kerek. Sýbsidiia kólemi qujatpen rastalǵan shyǵyndar men is júzinde oryndalǵan jumys negizinde eseptelýge tiis.
Budan bólek, qoǵamdyq kólikke arnalǵan arnaiy jolaqtardy kóbeitip, qiylystarda avtobýstarǵa basymdyq berý qajet. Eger avtobýstar da jeńil kóliktermen birge kepteliste turatyn bolsa, olardyń sanyn kóbeitý jolaýshylarǵa aitarlyqtai kómektespeidi», – deidi sarapshy.
Ol qoǵamdyq kólikti qysqartýdyń ornyna tiimsiz shyǵyndardy, negizsiz tólemderdi, jolaqysyn tólemeý máselesin jáne durys uiymdastyrylmaǵan baǵyttardy retteý qajet ekenin atap ótti.
«Ákimdik tasymal qyzmetin qarjylandyrýdy ýaqytyly qamtamasyz etýi kerek. Al tasymaldaýshylar biýdjetten alǵan qarajattyń sapaly qyzmetke ainalyp jatqanyn kórsetýge tiis. Qoǵamdyq kólik qala biligi men jekemenshik kásiporyndar arasyndaǵy qarjylyq daýdyń qurbanyna ainalmaýy kerek.
Túptep kelgende, kólik saiasatynyń tiimdiligin bólingen milliardtarmen nemese eseptegi avtobýstar sanymen baǵalaýǵa bolmaidy. Negizgi kórsetkish – Almaty turǵyny jeke kóligine otyrýǵa májbúr bolmai-aq, dittegen jerine ýaqytynda, qaýipsiz ári jaily jete ala ma, joq pa, sol bolýy kerek», – dep túiindedi Andrei Andreev.
