قىس مەزگٸلٸ جاقىنداپ كەلەدٸ. الداعى ايلاردا الماتى تۇرعىندارىن قارلى بوران مەن جول كەپتەلٸسٸ كٷتٸپ تۇر. ونىڭ ٷستٸنە, قاربالاس ەمەس ۋاقىتتا اۆتوبۋس رەيستەرٸنٸڭ سانى 20–30 پايىزعا قىسقارۋى مٷمكٸن ەكەنٸ ايتىلىپ جٷر. وسى جاعدايدا قارجىلىق كەلٸسپەۋشٸلٸكتەر مەن قولايسىز اۋا رايى جولاۋشىلار ٷشٸن كٶلٸك مەسەلەسٸن ودان ەرٸ ۋشىقتىرماۋى ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك? بۇل تۋرالى قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى قارىم-قاتىناس سالاسىنداعى Qazaq Expert Club ساراپشىسى اندرەي اندرەەۆ پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە الماتىدا كٶلٸك جٷكتەمەسٸ جوعارى. قالا كٶشەلەرٸندە كٷن سايىن ميلليوننان استام اۆتوكٶلٸك جٷرەدٸ. ال قوعامدىق كٶلٸكپەن تەۋلٸگٸنە شامامەن 1,6 ميلليون جولاۋشى ساپارلايدى. مۇنداي جاعدايدا اۆتوبۋستار كٶلٸك مەسەلەسٸن شەشۋدٸڭ نەگٸزگٸ قۇرالدارىنىڭ بٸرٸ سانالادى.
«ەگەر اۆتوبۋستار سانى تەك قاربالاس ەمەس ۋاقىتتا عانا ەمەس, باسقا كەزەڭدەردە دە قىسقارسا, ونىڭ سالدارى ەسٸرەسە تاڭەرتەڭگٸ جەنە كەشكٸ قاربالاس ۋاقىتتا بايقالادى. جەكە كٶلٸگٸ بار تۇرعىنداردىڭ بٸر بٶلٸگٸ قوعامدىق كٶلٸكتەن باس تارتىپ, جەكە اۆتوكٶلٸگٸنە وتىرۋى مٷمكٸن. سوندا قوعامدىق كٶلٸكتٸ ٷنەمدەۋ ەرەكەتٸ جول ينفراقۇرىلىمىنا تٷسەتٸن سالماقتى ودان ەرٸ ارتتىرادى. ياعني, مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ ورنىنا, كەرٸسٸنشە, جاعدايدى قيىنداتىپ الۋىمىز مٷمكٸن», – دەيدٸ اندرەي اندرەەۆ.
سونىمەن قاتار ساراپشى قاربالاس ەمەس ۋاقىتتاعى جاعدايعا بٶلەك قاراۋ كەرەگٸن ايتادى. ەگەر بەلگٸلٸ بٸر باعىتتاعى اۆتوبۋسقا جولاۋشىلار از مٸنسە, كەيبٸر رەيستەردٸ قىسقارتۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ورىندى بولۋى مٷمكٸن. الايدا مۇنداي شەشٸم بٷكٸل قالاعا ورتاق بٸر نورماتيۆ بويىنشا ەمەس, ەر باعىتتاعى ناقتى جولاۋشىلار اعىنىنا سٷيەنە وتىرىپ قابىلدانۋعا تيٸس.
«الماتى جىل سايىن قوعامدىق كٶلٸك تاسىمالداۋشىلارىن قولداۋعا ونداعان ميلليارد تەڭگە بٶلەدٸ. 2026 جىلعى بيۋدجەتتە قالاٸشٸلٸك جولاۋشىلار تاسىمالىن سۋبسيدييالاۋعا 100 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلعان. مەترونى قارجىلاندىرۋ بٶلەك كٶزدەلگەن», – دەيدٸ ساراپشى.
الايدا بيۋدجەتتەن بٶلٸنەتٸن قوماقتى قاراجات جولاۋشىلارعا كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەت ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋىنا ەزٸرگە كەپٸل بولا الماي وتىر. اۆتوبۋستاردىڭ كەستەدەن كەشٸگۋٸ, سالونداردىڭ تازالىعى, جٷرگٸزۋشٸلەردٸڭ دٶرەكٸلٸگٸ, ايالدامالارعا توقتاماۋى جەنە قاۋٸپتٸ كٶلٸك جٷرگٸزۋٸ تۋرالى شاعىمدار ەلٸ دە ٶزەكتٸ.
«تاسىمالداۋشىلار بولسا, جولاقىسىن تٶلەمەي جٷرەتٸن جولاۋشىلار مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ كەلەدٸ. بٸراق بۇل قۇبىلىستىڭ اۋقىمى تۋرالى جارييالانعان باعالاۋلار بٸر-بٸرٸنەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەدٸ: 15 پايىزدان 49 پايىزعا دەيٸن. ەسەپتەۋدٸڭ بٸرىڭعاي ەدٸستەمەسٸ بولماسا, سالانىڭ ناقتى قانشا تابىس جوعالتىپ وتىرعانىن انىقتاۋ مٷمكٸن ەمەس.
وسى جەردە سۇراق تۋىندايدى: وسىنشا كٶلەمدە سۋبسيدييا بٶلٸنٸپ جاتقانىمەن, جولاۋشىلاردىڭ ناقتى سانىن, جولاقى تٶلەمدەرٸن, ورىندالعان رەيستەر مەن قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن بٸر مەزگٸلدە ەسەپكە الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن اشىق جٷيە نەگە ەلٸ قالىپتاسپاعان?» – دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, جاۋاپكەرشٸلٸك ەكٸ تاراپقا دا جٷكتەلۋٸ كەرەك. مەملەكەت ناقتى ورىندالعان تاسىمال قىزمەتٸ ٷشٸن قاراجاتتى ۋاقىتىلى تٶلەۋگە مٸندەتتٸ. ال بيۋدجەتتەن قولداۋ الاتىن تاسىمالداۋشىلار كٶرسەتٸلگەن قىزمەتتٸڭ ساپاسىنا جاۋاپ بەرۋٸ قاجەت. سۋبسيدييانى كٶبەيتۋ تۋرالى تالاپتار اۆتوبۋستاردىڭ كەستەگە ساي جٷرۋٸمەن, قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىمەن جەنە جولاۋشىلارعا ساپالى قىزمەت كٶرسەتۋمەن قاتار جٷرۋگە تيٸس.
«الماتىدا اۆتوبۋس سانىن ويلانباستان كٶبەيتۋ نەمەسە قىسقارتۋ قاجەت ەمەس. قوعامدىق كٶلٸكتٸ باسقارۋ قاعيداتىن ٶزگەرتۋ كەرەك.
ەڭ الدىمەن, ەر باعىتتاعى جولاۋشىلار اعىنىن تالداۋ قاجەت. قاي باعىتتا جولاۋشىسى از رەيستەردٸ قىسقارتۋعا بولاتىنىن, ال قاي باعىتتا, كەرٸسٸنشە, قوسىمشا اۆتوبۋس قاجەت ەكەنٸن انىقتاۋ كەرەك. جولاۋشىسى كٶپ باعىتتاردا قاربالاس ۋاقىتتا اۆتوبۋستار سانىن قىسقارتۋعا بولمايدى», – دەيدٸ اندرەي اندرەەۆ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, جولاۋشىلاردى ەسەپكە الۋدىڭ بٸرىڭعاي جٷيەسٸ دە قاجەت. ەلەكتروندى تٶلەم كارتالارى مەن اۆتوماتتى جولاۋشى ساناۋ قۇرىلعىلارىنان الىنعان دەرەكتەردٸ سالىستىرۋ ارقىلى اقىلى, جەڭٸلدٸكپەن جەنە اقىسىز ساپارلايتىن جولاۋشىلاردىڭ ناقتى سانىن انىقتاۋعا بولادى. بۇل كٸرٸستەگٸ شىعىنداردى ەسەپتەپ, قاجەتتٸ سۋبسيدييا كٶلەمٸن دەلٸرەك بەلگٸلەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار تاسىمالداۋشىلارعا تٶلەنەتٸن قاراجاتتىڭ بٸر بٶلٸگٸن قىزمەت ساپاسىنا بايلانىستىرۋ قاجەت. اۆتوبۋستىڭ كەستەدەن كەشٸگۋٸ, ايالداماعا توقتاماۋى, سالوننىڭ تازالىعى ساقتالماۋى, كٶلٸكتٸڭ تەحنيكالىق اقاۋى جەنە جٷرگٸزۋشٸنٸڭ قاۋٸپتٸ ەرەكەتتەرٸ تٶلەم كٶلەمٸنە ەسەر ەتۋگە تيٸس. ال جول كەپتەلٸسٸنە بايلانىستى بولعان كەشٸگۋلەردٸ بٶلەك باعالاۋ قاجەت.
«اۆتوبۋس پاركتەرٸنٸڭ شىعىندارىن دا باقىلاۋ ماڭىزدى. اتاپ ايتقاندا, بٸر شاقىرىم جولدىڭ ٶزٸندٸك قۇنى, گازعا, جٶندەۋگە, تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋگە جەنە قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسىنا جۇمسالاتىن قاراجات ەسەپكە الىنۋى كەرەك. سۋبسيدييا كٶلەمٸ قۇجاتپەن راستالعان شىعىندار مەن ٸس جٷزٸندە ورىندالعان جۇمىس نەگٸزٸندە ەسەپتەلۋگە تيٸس.
بۇدان بٶلەك, قوعامدىق كٶلٸككە ارنالعان ارنايى جولاقتاردى كٶبەيتٸپ, قيىلىستاردا اۆتوبۋستارعا باسىمدىق بەرۋ قاجەت. ەگەر اۆتوبۋستار دا جەڭٸل كٶلٸكتەرمەن بٸرگە كەپتەلٸستە تۇراتىن بولسا, ولاردىڭ سانىن كٶبەيتۋ جولاۋشىلارعا ايتارلىقتاي كٶمەكتەسپەيدٸ», – دەيدٸ ساراپشى.
ول قوعامدىق كٶلٸكتٸ قىسقارتۋدىڭ ورنىنا تيٸمسٸز شىعىنداردى, نەگٸزسٸز تٶلەمدەردٸ, جولاقىسىن تٶلەمەۋ مەسەلەسٸن جەنە دۇرىس ۇيىمداستىرىلماعان باعىتتاردى رەتتەۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ەكٸمدٸك تاسىمال قىزمەتٸن قارجىلاندىرۋدى ۋاقىتىلى قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك. ال تاسىمالداۋشىلار بيۋدجەتتەن العان قاراجاتتىڭ ساپالى قىزمەتكە اينالىپ جاتقانىن كٶرسەتۋگە تيٸس. قوعامدىق كٶلٸك قالا بيلٸگٸ مەن جەكەمەنشٸك كەسٸپورىندار اراسىنداعى قارجىلىق داۋدىڭ قۇربانىنا اينالماۋى كەرەك.
تٷپتەپ كەلگەندە, كٶلٸك ساياساتىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن بٶلٸنگەن ميللياردتارمەن نەمەسە ەسەپتەگٸ اۆتوبۋستار سانىمەن باعالاۋعا بولمايدى. نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸش – الماتى تۇرعىنى جەكە كٶلٸگٸنە وتىرۋعا مەجبٷر بولماي-اق, دٸتتەگەن جەرٸنە ۋاقىتىندا, قاۋٸپسٸز ەرٸ جايلى جەتە الا ما, جوق پا, سول بولۋى كەرەك», – دەپ تٷيٸندەدٸ اندرەي اندرەەۆ.
