Qazaqstanda 2027 jyldan bastap mikro jáne shaǵyn biznesti tekserýge úsh jyldyq moratorii engizý usynyldy. Alaida bul shara kásipkerlerge túsetin ákimshilik júktemeni qanshalyq azaitady? Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger Venera Janalina bastamanyń tiimdiligi men aiyppuldyń ósý sebepterin túsindirdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Prezident 28 qazandaǵy joldaýynda bizneske túsetin ákimshilik júkteme máselesin kóterdi. 2026 jyldyń alǵashqy jartysynda jeke kásipkerler jasaǵan quqyqbuzýshylyqtar sany 34 paiyzǵa azaiǵanymen, salynǵan aiyppuldyń jalpy somasy shamamen 11 paiyzǵa ósken. Sonymen qatar, jospardan tys tekserister sany ondaǵan ese artqan.
Osyǵan bailanysty Memleket basshysy 2027 jyldan bastap mikro jáne shaǵyn biznesti tekserýge úsh jyldyq moratorii engizý múmkindigin qarastyrýdy usyndy.
Quqyqbuzýshylyq azaisa da, aiyppul nege kóbeidi?
Venera Janalinanyń aitýynsha, aiyppuldardyń jalpy somasy ósýine ailyq eseptik kórsetkish (AEK) ulǵaiýy áser etken. 2025 jyly AEK 3 932 teńge bolsa, 2026 jyly 4 325 teńgege jetti. Máselen, 10 AEK mólsherindegi aiyppul 39 320 teńgeden 43 250 teńgege deiin ósti. Alaida aiyppuldyń AEK boiynsha belgilengen mólsheri ózgergen joq.
Finprom deregine sáikes 2026 jyldyń alǵashqy jartysynda jeke kásipkerlerge salynǵan aiyppuldyń jalpy somasy 10,8 paiyzǵa ósip, 2,86 milliard teńgeden 3,17 milliard teńgege jetken.
Al bul somany shartty túrde 2025 jylǵy AEK mólsherimen qaita eseptegende ósim nebári 0,7 paiyz shamasynda bolady. Degenmen sarapshy barlyq aiyppul AEK negizinde eseptelmeitinin, sondyqtan onyń naqty áserin dál anyqtaý múmkin emes ekenin atap ótti.
Taǵy bir mańyzdy jait - quqyqbuzýshylyqtardyń jalpy sany 34 paiyzǵa azaiǵanymen, aqshalai aiyppul salý jaǵdailary shamamen 2 paiyzǵa kóbeiip, 24,5 myńǵa jetken. Al eskertý berý 51,9 myńnan 22,6 myńǵa deiin qysqarǵan.
Nátijesinde ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan jeke kásipkerler arasynda aiyppul alǵandardyń úlesi 31,6 paiyzdan 52 paiyzǵa deiin ósken.
Alaida sarapshy muny kásipkerlerge burynǵydan jii aiyppul salyna bastady dep birjaqty baǵalaýǵa bolmaitynyn aitty. Sebebi quqyqbuzýshylyqtardyń qurylymy da ózgergen. Mysaly, salyq eseptiligi men jekelegen qujattardy tapsyrmaýǵa qatysty quqyqbuzýshylyqtar sany shamamen 26 myńnan 518 jaǵdaiǵa deiin azaiǵan.
Aiyppul somasy ósýine saýda jáne qarjy salasy da aitarlyqtai áser etken. Bul baǵytta aiyppuldardyń jalpy somasy 57,9 paiyzǵa artyp, 383 million teńgeden 605 million teńgege jetken. Sonyń ishinde alkogol ónimderin satý talaptaryn buzǵany úshin salynǵan aiyppuldar 173,1 million teńgege kóbeigen.
Jańa moratorii qanshalyq tiimdi bolady?
Venera Janalinanyń pikirinshe, moratoriidiń tiimdiligin tek tekserister sany qysqarýymen baǵalaý jetkiliksiz. Eń bastysy - kásipkerlerdiń ákimshilik talaptardy oryndaýǵa jumsaityn ýaqyty men shyǵyndaryn azaitý.
Sarapshy memlekettik baqylaý júiesin tsifrlandyrýmen qatar, ákimshilik rásimderdi jeńildetip, birin-biri qaitalaityn talaptardy joiý qajet dep esepteidi.
Sondai-aq, eleýli ziian keltirmegen quqyqbuzýshylyqtar úshin birden aiyppul salý tártibin qaita qaraýdy usynady.
Venera Janalina moratoriidiń naqty nátijesi kásipkerlerdiń shyǵyndary men ýaqytyn únemdeýden, biznes qyzmetin negizsiz shekteý azaiýynan jáne memlekettik retteý talaptarynyń turaqtylyǵynan kórinýge tiis dep sanaidy.
