Jaqynda QR Parlamenti Májilisine «Temeki naryǵy operatorlary qaýymdastyǵy» zańdy tulǵalar birlestiginiń tóraiymy Malika Tshaidan QR Densaýlyq saqtaý ministrliginiń el ishinde veipke (nikotindi elektrondy júiemen jetkizýshi qural) shekteý qoi týrasyndaǵy bastamasyna qatysty hat kelip túsken. Dál osy máselege qatysty depýtattar da ózderiniń oiyn bildirip, Premer-Ministr Álihan Smaiylovtyń atyna saýal joldap otyr.
Sońǵy ýaqytta QR Densaýlyq saqtaý ministrligi veipti halyqtyń tutynýyna qatysty másele kóterip júrgeni belgili. Ministrlik bul máseleni sheshý úshin el aýmaǵynda veipti qoldanýǵa zańdy túrde shekteý qoiýdy usynǵan-dy. Olar osylaisha kámelettik jasqa tolmaǵandardy veipti qoldanýyna shekteý qoiýdy kózdep otyr.
Árine, besikten beli shyqpaǵan jastardyń veip, ishimdik pen temekini tutynýy jaqsylyqtyń nyshany emes. Biraq elimizde bul máseleni retteitin arnaiy zańdar bar ekenin qaýymdastyq depýtattarǵa joldaǵan hatynda kórsetken.
Aitalyq, «Halyqtyń densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júiesi týraly» Kodekstiń 110 tarmaǵyna sáikes veipterdi saýda oryndarynda temeki ónimderimen birge jabyq sórelerde satýǵa bolady. Bul úshin arnaiy zań shyǵarýdyń qajeti joq. Sonymen qatar atalǵan Kodekske sáikes veipti 21 jasqa tolǵan azamattarǵa ǵana satýǵa bolady.
Ókinishke orai, zańda kórsetilgen bul normalar kóp jerde saqtala bermeitinin jasyrýdyń jóni joq. Óitkeni bizde memlekettik baqylaý álsiz. Onyń ústinde elimizde qandaida bir ónimderdiń tutynýǵa qatysty shekteý qoiý óz deńgeiinde oryndalmaitynyn da jasyryn emes.
Dál osy Densaýlyq saqtaý ministrliginiń 2013 jyldyń naýryz aiynda elimizdegi qoǵamdyq oryndarda jurttyń kalaian shegýine shekteý engizý bastamasy sátsizdikke ushyraǵany esimizde. Budan keiin ministrlik 2020 jyly 6 tamyzda qoǵamdyq oryndarda kalian shegýdi shekteitin zańnamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýge májbúr boldy. Elimizdegi kafe, meiramhanalarǵa bas suqqan adam bul shekteýdiń múlde jumys istemeitinine birden kóz jetkize alady.
Sol siiaqty Densaýlyq saqtaý ministrliginiń veipti shekteýge qatysty shekteýi de jumys isteitini aidan anyq. Eger bul shekteýdi engizetin bolsa, kásipkerler kóleńkeli bizneske ketip, memleket qazynasy milliondaǵan salyqtan qaǵylady.
Osydan birshama ýaqyt buryn el azamattary bul shekteýdiń orynsyz ekenin aityp, arnaiy petitsiia uiymdastyryp, 100 000-nan astam (júz myń) adam qol qoiyp, Densaýlyq saqtaý ministrligine joldaǵan bolatyn. Ókinishke orai, vedmostva basshylyǵy bul petitsiiaǵa nazar aýdarmaǵanyn bilemiz.
Bul rette damyǵan elderdiń is-tájiribesine súienip, olardan úlgi alýdyń mańyzy zor. Birden shekteý qoiý, adam quqyǵyna qol suǵý bolyp tabylatynyn umytpaýymyz kerek. Máselen Angliia, Shvetsiia men Jańa Zelandiianyń atqarýshy biligi azamattardyń shylym shegýin shekteý úshin túrli joldardy usynyp, jurtty jigerlendiretinin bilemiz. Aitalyq, temekini tutatyp, adamdar onyń tútinin ishke sorǵanda nikotin kóp mólsherde aǵzaǵa enedi. Al veipte paidalanǵanda nikotin adam aǵzasyna bulaisha kóp túspeitini belgili. Osylaisha halyqtyń zardaby aýyr temeki ónimderin veippen almastyryp, olardyń densaýlyǵyn saqtaýǵa úgitteýdiń mańyzy zor. Birden veipke shekteý qoimai, osyndai qadamdarǵa barǵan tiimdi.
Osy rette Parlament qabyrǵasyndaǵy birqatar depýtattarda veipke birden shekteý qoiý tereń oilanbai jasalǵan qadam ekenin aitýda. Óz kezeginde halyq qalaýlylary el ishinde veipti qoldanýǵa qatysty ózderiniń usynystaryn, hattaryn Úkimetke joldady.
Depýtattar Qazaqstan Respýblikasy ÁQBtK-niń 65-babyna sáikes, Úkimetten aryzdy qarap, ózderi men aryzdanýshy qaýymdastyqqa jaýap berýdi surady. Depýtattar Álihan Smaiylovqa joldaǵan úshbý hatynda Temeki naryǵy operatorlary qaýymdastyǵy» zańdy tulǵalar birlestigi usynǵan tómendegi usynystardy da saralap, qarap shyǵýdy ótinip otyr.
- temeki ónimderimen birge veiptiń naryqqa zańsyz kirgizilgende tárkilep, joiý syndy memlekettik qadaǵalaýdy júrgizý isin jergilikti atqarý organdaryna qarasty quqyq qorǵaý qyzmetine tapsyrý;
- durys tańbalanbaǵan veip pen oǵan qoldanylatyn suiyqtyqty naryqtan alý; - ruqsat etilgen nikotin dozasyna, qaptamaǵa, eskertýlerge jáne tańbalaýǵa qatysty normativtik talaptardy qabyldaý;
- temeki ónimderin, onyń ishinde veipterdi satýǵa tyiym salýdy buzǵany úshin bólshek saýda oryndarynyń qyzmetin toqtatqanǵa deiin ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilikti kúsheitý;
- bilim berý uiymdarynda temeki ónimderin, onyń ishinde veipterdi tutynýdyń ziianyn túsindirý boiynsha profilaktikalyq is-sharalardy júrgizý jáne olardy 21 jasqa tolmaǵan adamdarǵa satýǵa tyiym salý.
Eger veipke birden shekteý qoilatyn bolsa, veipke qatysty aktsizder men salyqtar túrindegi respýblikalyq biýdjettiń túsim birden tómendep, munyń sońy el ishinde qylmystyń ósýine ákep soǵýy múmkin. Shekteý salynsa, halyq veipke degen suranysyn zańsyz saýda arqyly qanaǵattandyratynyn da umytpaǵan jón.
