جاقىندا قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنە «تەمەكٸ نارىعى وپەراتورلارى قاۋىمداستىعى» زاڭدى تۇلعالار بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶرايىمى ماليكا تسحايدان قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ ەل ٸشٸندە ۆەيپكە (نيكوتيندٸ ەلەكتروندى جٷيەمەن جەتكٸزۋشٸ قۇرال) شەكتەۋ قوي تۋراسىنداعى باستاماسىنا قاتىستى حات كەلٸپ تٷسكەن. دەل وسى مەسەلەگە قاتىستى دەپۋتاتتار دا ٶزدەرٸنٸڭ ويىن بٸلدٸرٸپ, پرەمەر-مينيستر ەليحان سمايىلوۆتىڭ اتىنا ساۋال جولداپ وتىر.
سوڭعى ۋاقىتتا قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ ۆەيپتٸ حالىقتىڭ تۇتىنۋىنا قاتىستى مەسەلە كٶتەرٸپ جٷرگەنٸ بەلگٸلٸ. مينيسترلٸك بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن ەل اۋماعىندا ۆەيپتٸ قولدانۋعا زاڭدى تٷردە شەكتەۋ قويۋدى ۇسىنعان-دى. ولار وسىلايشا كەمەلەتتٸك جاسقا تولماعانداردى ۆەيپتٸ قولدانۋىنا شەكتەۋ قويۋدى كٶزدەپ وتىر.
ەرينە, بەسٸكتەن بەلٸ شىقپاعان جاستاردىڭ ۆەيپ, ٸشٸمدٸك پەن تەمەكٸنٸ تۇتىنۋى جاقسىلىقتىڭ نىشانى ەمەس. بٸراق ەلٸمٸزدە بۇل مەسەلەنٸ رەتتەيتٸن ارنايى زاڭدار بار ەكەنٸن قاۋىمداستىق دەپۋتاتتارعا جولداعان حاتىندا كٶرسەتكەن.
ايتالىق, «حالىقتىڭ دەنساۋلىعى جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸ تۋرالى» كودەكستٸڭ 110 تارماعىنا سەيكەس ۆەيپتەردٸ ساۋدا ورىندارىندا تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸمەن بٸرگە جابىق سٶرەلەردە ساتۋعا بولادى. بۇل ٷشٸن ارنايى زاڭ شىعارۋدىڭ قاجەتٸ جوق. سونىمەن قاتار اتالعان كودەكسكە سەيكەس ۆەيپتٸ 21 جاسقا تولعان ازاماتتارعا عانا ساتۋعا بولادى.
ٶكٸنٸشكە وراي, زاڭدا كٶرسەتٸلگەن بۇل نورمالار كٶپ جەردە ساقتالا بەرمەيتٸنٸن جاسىرۋدىڭ جٶنٸ جوق. ٶيتكەنٸ بٸزدە مەملەكەتتٸك باقىلاۋ ەلسٸز. ونىڭ ٷستٸندە ەلٸمٸزدە قاندايدا بٸر ٶنٸمدەردٸڭ تۇتىنۋعا قاتىستى شەكتەۋ قويۋ ٶز دەڭگەيٸندە ورىندالمايتىنىن دا جاسىرىن ەمەس.
دەل وسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ 2013 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەلٸمٸزدەگٸ قوعامدىق ورىنداردا جۇرتتىڭ كالايان شەگۋٸنە شەكتەۋ ەنگٸزۋ باستاماسى سەتسٸزدٸككە ۇشىراعانى ەسٸمٸزدە. بۇدان كەيٸن مينيسترلٸك 2020 جىلى 6 تامىزدا قوعامدىق ورىنداردا كاليان شەگۋدٸ شەكتەيتٸن زاڭناماعا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋگە مەجبٷر بولدى. ەلٸمٸزدەگٸ كافە, مەيرامحانالارعا باس سۇققان ادام بۇل شەكتەۋدٸڭ مٷلدە جۇمىس ٸستەمەيتٸنٸنە بٸردەن كٶز جەتكٸزە الادى.
سول سيياقتى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ ۆەيپتٸ شەكتەۋگە قاتىستى شەكتەۋٸ دە جۇمىس ٸستەيتٸنٸ ايدان انىق. ەگەر بۇل شەكتەۋدٸ ەنگٸزەتٸن بولسا, كەسٸپكەرلەر كٶلەڭكەلٸ بيزنەسكە كەتٸپ, مەملەكەت قازىناسى ميلليونداعان سالىقتان قاعىلادى.
وسىدان بٸرشاما ۋاقىت بۇرىن ەل ازاماتتارى بۇل شەكتەۋدٸڭ ورىنسىز ەكەنٸن ايتىپ, ارنايى پەتيتسييا ۇيىمداستىرىپ, 100 000-نان استام (جٷز مىڭ) ادام قول قويىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنە جولداعان بولاتىن. ٶكٸنٸشكە وراي, ۆەدموستۆا باسشىلىعى بۇل پەتيتسيياعا نازار اۋدارماعانىن بٸلەمٸز.
بۇل رەتتە دامىعان ەلدەردٸڭ ٸس-تەجٸريبەسٸنە سٷيەنٸپ, ولاردان ٷلگٸ الۋدىڭ ماڭىزى زور. بٸردەن شەكتەۋ قويۋ, ادام قۇقىعىنا قول سۇعۋ بولىپ تابىلاتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. مەسەلەن انگلييا, شۆەتسييا مەن جاڭا زەلاندييانىڭ اتقارۋشى بيلٸگٸ ازاماتتاردىڭ شىلىم شەگۋٸن شەكتەۋ ٷشٸن تٷرلٸ جولداردى ۇسىنىپ, جۇرتتى جٸگەرلەندٸرەتٸنٸن بٸلەمٸز. ايتالىق, تەمەكٸنٸ تۇتاتىپ, ادامدار ونىڭ تٷتٸنٸن ٸشكە سورعاندا نيكوتين كٶپ مٶلشەردە اعزاعا ەنەدٸ. ال ۆەيپتە پايدالانعاندا نيكوتين ادام اعزاسىنا بۇلايشا كٶپ تٷسپەيتٸنٸ بەلگٸلٸ. وسىلايشا حالىقتىڭ زاردابى اۋىر تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن ۆەيپپەن الماستىرىپ, ولاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا ٷگٸتتەۋدٸڭ ماڭىزى زور. بٸردەن ۆەيپكە شەكتەۋ قويماي, وسىنداي قادامدارعا بارعان تيٸمدٸ.
وسى رەتتە پارلامەنت قابىرعاسىنداعى بٸرقاتار دەپۋتاتتاردا ۆەيپكە بٸردەن شەكتەۋ قويۋ تەرەڭ ويلانباي جاسالعان قادام ەكەنٸن ايتۋدا. ٶز كەزەگٸندە حالىق قالاۋلىلارى ەل ٸشٸندە ۆەيپتٸ قولدانۋعا قاتىستى ٶزدەرٸنٸڭ ۇسىنىستارىن, حاتتارىن ٷكٸمەتكە جولدادى.
دەپۋتاتتار قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەقبتك-نٸڭ 65-بابىنا سەيكەس, ٷكٸمەتتەن ارىزدى قاراپ, ٶزدەرٸ مەن ارىزدانۋشى قاۋىمداستىققا جاۋاپ بەرۋدٸ سۇرادى. دەپۋتاتتار ەليحان سمايىلوۆقا جولداعان ٷشبۋ حاتىندا تەمەكٸ نارىعى وپەراتورلارى قاۋىمداستىعى» زاڭدى تۇلعالار بٸرلەستٸگٸ ۇسىنعان تٶمەندەگٸ ۇسىنىستاردى دا سارالاپ, قاراپ شىعۋدى ٶتٸنٸپ وتىر.
- تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸمەن بٸرگە ۆەيپتٸڭ نارىققا زاڭسىز كٸرگٸزٸلگەندە تەركٸلەپ, جويۋ سىندى مەملەكەتتٸك قاداعالاۋدى جٷرگٸزۋ ٸسٸن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋ ورگاندارىنا قاراستى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتٸنە تاپسىرۋ;
- دۇرىس تاڭبالانباعان ۆەيپ پەن وعان قولدانىلاتىن سۇيىقتىقتى نارىقتان الۋ; - رۇقسات ەتٸلگەن نيكوتين دوزاسىنا, قاپتاماعا, ەسكەرتۋلەرگە جەنە تاڭبالاۋعا قاتىستى نورماتيۆتٸك تالاپتاردى قابىلداۋ;
- تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن, ونىڭ ٸشٸندە ۆەيپتەردٸ ساتۋعا تىيىم سالۋدى بۇزعانى ٷشٸن بٶلشەك ساۋدا ورىندارىنىڭ قىزمەتٸن توقتاتقانعا دەيٸن ەكٸمشٸلٸك جەنە قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋ;
- بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن, ونىڭ ٸشٸندە ۆەيپتەردٸ تۇتىنۋدىڭ زييانىن تٷسٸندٸرۋ بويىنشا پروفيلاكتيكالىق ٸس-شارالاردى جٷرگٸزۋ جەنە ولاردى 21 جاسقا تولماعان ادامدارعا ساتۋعا تىيىم سالۋ.
ەگەر ۆەيپكە بٸردەن شەكتەۋ قويلاتىن بولسا, ۆەيپكە قاتىستى اكتسيزدەر مەن سالىقتار تٷرٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ تٷسٸم بٸردەن تٶمەندەپ, مۇنىڭ سوڭى ەل ٸشٸندە قىلمىستىڭ ٶسۋٸنە ەكەپ سوعۋى مٷمكٸن. شەكتەۋ سالىنسا, حالىق ۆەيپكە دەگەن سۇرانىسىن زاڭسىز ساۋدا ارقىلى قاناعاتتاندىراتىنىن دا ۇمىتپاعان جٶن.
