Uzaq únsizdikten keiin Almazbek Atambaev Qyrǵyzstan energetikasynyń jaǵdaiyna arnalǵan emotsiialyq jazba jariialady, dep habarlaidy Dalanews.kz 24.kg saitynyń saraptamasyna silteme jasap.
Atambaevtyń jazbasynyń negizgi mazmuny – ózine tán sarynda: «barlyq saiasatker jaman, al men ǵana durys edim». Iaǵni, onyń aitýynsha, biligi tusynda energetika salasy «qaita qalpyna keltirilip, nyǵaitylǵan», al qazir bári 2010 jylǵy deńgeige quldyraǵan.
Burynǵy prezidenttiń mundai málimdemelerin elemeýge de bolar edi, eger másele halyq úshin asa ózekti bolmaǵanda. Qystyń taiap qalǵan kezinde Energetika ministrligi elektr qýatyn únemdeýge shaqyryp, ýaqytsha óshirýler bolýy múmkin ekenin eskertip otyr. Al osy tusta jyly Ispaniiada otyrǵan Atambaev áleýmettik jelilerdegi jaǵdaidy odan saiyn «qyzdyryp» jiberdi.
Biraq onyń sózderiniń astarynda naqty qarastyrýdy qajet etetin birqatar qaishylyqtar jatyr.
Atambaev bilikte bolǵan jyldary rasynda da birqatar iri infraqurylymdyq jobalar iske asqan. Mysaly, «Datka – Kemin» jelisi salyndy, Bishkek jylý elektr ortalyǵy jańartyldy (báriniń esinde – 600 dollarlyq qysqyshtar). Alaida bul jobalar Atambaevtyń komandasy ázirlegen bastamalar emes edi. Degenmen olar eldiń energetikalyq táýelsizdigin arttyrýda mańyzdy qadam boldy.
"Soǵan qaramastan, Atambaev kezeńin Qyrǵyz energetikasynyń «altyn ǵasyry» dep ataý - tym ásireleý.
Saladaǵy júieli problemalar: energiianyń úlken shyǵyny, tarifterdiń ashyq bolmaýy, jabdyqtardyń eskirýi, mamandardyń ketýi - sheshilmei, kerisinshe, tereńdei tústi. Biraq Atambaevtyń joly boldy: onyń prezidenttigi gidrologiialyq turǵydan qolaily jyldarǵa tuspa-tus keldi, iaǵni Toktogýl sý qoimasynda sý jetkilikti boldy. Ekonomika men qurylys qarqyny da tómen edi, sondyqtan elektr energiiasyna suranys az bolatyn. Osylaisha, energetikadaǵy máseleler halyqqa onsha baiqalmady. Sala mamandary olardy jaqsy bilse de, kópshilikke bul kóringen joq".
2025 jylǵy energetika men 2013 jyldy salystyrýǵa bola ma?
Basylym qazirgi jaǵdaidy on jyl burynǵy kezeńmen salystyrý – qisynsyz ekenin atap ótti. Biraq Atambaevtyń maqsaty shynaiy taldaý emes edi. Ol óz biligi tusynda bári «jaqsy, jaryq jáne toq» bolǵanyn aityp, keiingi onjyldyqta ne ózgergenin eskermedi.
Sońǵy jyldary Qyrǵyzstanda elektr tutyný ondaǵan paiyzǵa artty. Ýrbanizatsiia kúsheidi, jańa óndiris oryndary men IT-sektor ósti. Sonymen birge klimat ózgerip, ystyq kúnder kóbeidi, Toktogýl sý qoimasyndaǵy sý deńgeii tómendep, aǵyn turaqsyz bola bastady.
Bul faktorlardyń bári bilik kim bolsa da, júiege qysym túsirip otyr.
Iaǵni, másele «nashar basqarýda» emes, energetika júiesiniń uzaq jyldar boiy strategiialyq qorsyz jumys isteýinde. Bul bir úkimettiń emes, sońǵy jiyrma jyldaǵy barlyq biliktiń, sonyń ishinde Atambaev kezeńiniń de «murasy».
Aitpaqshy, sońǵy jyldary elde iske qosylǵan shaǵyn jáne orta sý elektr stantsiialarynyń sany Atambaev tusyndaǵydan birneshe ese kóp. Energetika qazir óz damý baǵytyn aiqyndap, júieniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin, jetispeýshilikterdi óteitin jáne sý elektrin balamaly energiia kózderimen tolyqtyratyn naqty jobalar ázirlenip jatyr. Biraq bul týraly Atambaev tis jarmaidy.
Saiasi ritorika nemese bos aiqai
Basylym Atambaevtyń jazbasy – taldaý emes, saiasat ekenin jazady. Onyń mátininde emotsiia men aiyptaý kóp, biraq naqty sheshimder joq.
Mysaly, ol elektr energiiasyn eksporttaýdy jáne mainingtiń damýyn synaidy, biraq bul salanyń tabysyn qalai óteý keregin usynbaidy. Ministrdi synaidy, biraq modernizatsiia, jańa JEO salý, tarif reformasy siiaqty tehnikalyq sheshimder týraly tis jarmaidy.
Osylaisha, energetika siiaqty mańyzdy kásibi taqyryp saiasi aiqas quralyna ainalyp otyr.
Nátijesinde budan bári utylady - mamandar da, qarapaiym azamattar da, salanyń ózi de. Tipti Atambaevtyń ózi de.
"Birinshiden, internet bárin este saqtaidy: burynǵy prezident ózin energetikany qutqarǵan tulǵa retinde kórsetýge tyrysqanymen, az ǵana izdenispen shyndyqty bilýge bolady. Ekinshiden, saiasatker ótkenge qarap «bárin burynǵydai eteiik» dese, ol tek nostalgiiaǵa súienedi. Al nostalgiia men ókpe - ekonomikada nashar keńesshi.
Eń sońynda, Atambaevtyń jazbasyn oqyǵan soń, oqyrmanda birtúrli sezim qalady - aianysh pen kúiinish aralas. Óitkeni ol danalyqtyń ornyna - ókpe, sabyrdyń ornyna - kekshildik kórsetip otyr", - delingen materialda.
