Qazaqstan ekonomikasynyń betke ustar – ulttyq kompaniialarynyń rentabeldiligi men tabysy biyl, iaǵni 2024 jyldyń boiynda tek tómendeýmen bolǵan. Bul jaitqa ekonomist Ǵalymjan Aitqazin nazar aýdartady, dep jazady Dalanews.kz.
"Qazaqstandaǵy iri jáne orta kásiporyndardyń rentabeldiligi 2024 jyly III-toqsanda qalpyna keltirildi, biraq ulttyq kompaniialardiki emes, olardyń tabysy ońbai quldyrap jatyr. Ulttyq statistika biýrosynyń jedel aqparaty boiynsha, Qazaqstannyń iri, orta jáne shaǵyn kásiporyndarynyń 2024 jyldyń III-toqsanynda satqan ónimderi men kórsetken qyzmetterinen túsken jalpy kiris 48,3 trln teńgeni (II-toqsanda 42,7 trln teńge) qurap, ótken jylmen salystyrǵanda 11%-ǵa artty, al jalpy jyl boiyndaǵy tabystary 13,6% ósip, 15,6 trln teńgege jetti (II-toqsandaǵy jyldyq tabys - 14,7 trln teńge)... Bul arada biýro zertteýine sáikes, barlyq kiristiń jartysynan kóbin (51,1%) shaǵyn kásiporyndar qamtamasyz etkenin basa aita ketelik", dep jazady Tengenomika Telegram arnasynyń avtory.
2024 jylǵy III-toqsanynda orta jáne iri kásiporyndardyń rentabeldilik kórsetkishteriniń jaqsarǵany baiqalady. Máselen, bul kórsetkish 2024 jylǵy II-toqsanda 15,8% -dy qurasa, III-toqsanda 17,1%-dy qamtydy. Al, kerisinshe, ulttyq statistika biýrosynyń málimetteri boiynsha, ulttyq kompaniialardyń bul kórsetkishi eki toqsan qatarynan kúrt tómendegen:
- III-toqsan - 13,3%, II-toqsan - 27,7%, I-toqsan - 60,4%.
Bul ne degen sóz?
"Salyq tólegenge deiingi kezeńdegi III-toqsanda ulttyq kompaniialar tabysy 177 mlrd teńgeni qurap, bir toqsan ishinde 61%-ǵa (!) quldyraǵan, II-toqsanda ǵana bul kórsetkish 449 mlrd teńgeni, al I-toqsanda 679 mlrd teńgeni qamtyǵan", - deidi ekonomist.
Sondai-aq, biýro ádistemesine sáikes, kásiporyndardyń rentabeldiligi eseptilik kezeńdegi shyǵystardy eskere otyryp, ónimdi (jumystardy, qyzmetterdi) óndirý jáne ótkizý shyǵyndaryna salyq salýǵa deiingi tabystyń (zalaldyń) qatynasy retinde esepteledi.
"Jalpy alǵanda, aǵymdaǵy jyly iri jáne orta kásiporyndardyń rentabeldilik kórsetkishi tarihi turǵyda eń tómen kórsetkishterdi kórsetip otyr. Biraq, ulttyq kompaniialardaǵy jaǵdai odan da jaman: salyqqa deiingi paidanyń tómendegenine qaramastan, salyqtardyń ózi jyl boiy ósýmen bolǵan. Mysaly, salyqqa deiingi paidanyń KTS shyǵystarynyń úlesi I-toqsanda 4,8% -dy qurasa, al III-toqsanda 46,6%-ǵa deiin ósken. Al ulttyq kompaniialardyń 2024 jylǵy biýdjettik salyq túsimderin oryndaý jaǵy qatty aqsap jatyr...", - deidi Ǵalymjan Aitqazin.
Óz kezegimizde bul ulttyq kompaniialardy basqarýshy "Báiterek" holdinginiń jáne onyń jalǵyz aktsioneri úkimettiń olqylyǵy bolýy kerek dep esepteimiz. Osy jaǵynan alǵanda,ótken senbide, eleýsizdeý ýaqytta ulttyq ekonomika ministri Nurlan Baibazarovtyń qyzmetinen ketýi kezdeisoqtyq bolmasa kerek. Biraq, bútin holding (mamandar baiaǵyda taratýdy surap júrgen) pen bútin úkimettiń shalaǵailyǵyn bir Baibazarovqa jaba salý qanshalyqty zańdy?..
