Qazaqstanda er balanyń dúniege kelýin kútý – ǵasyrlar boiy qalyptasqan qubylys. Ásirese, bbalanyń ul bolǵanyn qalaýdan týyndaǵan dástúrdiń biri – qyzǵa esim berý úrdisi. El arasynda «Ulbolsyn», «Uljalǵas», «Uljan», «Jańyl» syndy esimder jii kezdesedi. Bul esimder kelesi balanyń mindetti túrde ul bolýyn tilegen ata-ana nietin bildiredi. Biraq osyndai esimderge ie qyz-kelinshekter ózin qalai sezinedi? Olarǵa bul esim qalai áser etedi?
Ul bolsyn dep úmittený – dástúr me, álde...
Qazaq qoǵamynda ul balany erekshe qurmettegeni belgili. Burynǵy zamanda er azamat – urpaq jalǵaýshy, murager, rý basy, eńbek kúshi retinde qarastyrylǵan. Sondyqtan er balanyń dúniege kelýi óte mańyzdy sanalyp, qyz bala týǵanda onyń esimi arqyly kelesi perzenttiń ul bolýyn tileý dástúri qalyptasqan.
Ul kútý dástúriniń tamyry tereńde jatqanymen, qazirgi zamanda onyń áseri qandai? Bul úrdis tek ata-baba saltyn jalǵastyrý ma, álde qoǵamnyń áiel men erdiń róline qoiǵan shekarasynan týǵan stereotip pe?
Ulbolsyn esimdilerdiń pikirleri qandai?
Osyndai esimge ie qyzdardyń kóbi bastapqyda óz attarynyń maǵynasyn túsinbegenimen, eseie kele oilana bastaidy. Keibiri buǵan nemquraidy qaraidy, al endi bireýleri óz esimin aýyr qabyldaidy.
Jańyl Baimoldaeva esimdi keiipkerdiń oqiǵasy – osy máseleniń aiqyn mysaly. Ol – otbasyndaǵy tórtinshi qyz. Ata-anasy qyzdar shekten tys kóbeiip ketti dep oilap, onyń atyn «Jańyl» dep qoiǵan. «Bul joly jańyldyq, keleside ul bolsyn» degen nietpen berilgen esim. Alaida ata-anasynyń tilegi oryndalyp, Jańyldan keiin ul dúniege keledi. Biraq Jańyl eseie kele osy esimniń ózin tómendetetinin, «qatelik» siiaqty sezim týdyratynyn aitady. «Keide atymdy ataǵanda, ata-anam meni qalamaǵandai áser qaldyrady. Bul meniń taǵdyryma áser etti me dep oilaimyn» deidi ol.
Osy sekildi Ulbolsyn, Uljalǵas esimdi áielder de keide óz esimderinen yńǵaisyzdyq sezinetinin aitady. Biri oǵan bei-jai qarasa, biri ishki renishin jasyra almaidy.
Bolashaqqa kózqaras: ul týamasa she?
Qoǵamda uly joq otbasynyń ómir súrýi týraly ártúrli pikir kezdesedi. Keibir eski kózqarastaǵy adamdar úshin bul úlken másele bolsa, qazirgi zaman adamdary úshin bul qalypty jaǵdai. Sebebi, ul da, qyz da – birdei perzent, árqaisysynyń orny bólek.
Keibir erli-zaiyptylar, eger tek qyzdar ǵana ómirge kelse, qoǵam tarapynan erekshe qysym seziletinin aitady. «Urpaq jalǵastyrý» túsinigi tek er balamen ǵana bailanysty degen senim áli de bar. Biraq ǵylym men zań turǵysynan alǵanda, muragerlik, ata-tegin jalǵastyrý qyz bala arqyly da júzege asady.
Ul kútpei, qyzǵa qýana bilý kerek
Bizdiń qoǵamda ár balanyń dúniege kelýi – úlken qýanysh bolýy tiis. Ul nemese qyz dep bólýdiń qajeti joq. Bastysy – balaǵa durys tárbie berý, onyń jeke tulǵa bolyp qalyptasýyna jaǵdai jasaý.
Qazaqtyń «Qyz – qonaq» degen sózi qyz balanyń mindetti túrde basqa otbasyǵa ketetinin meńzeidi. Biraq qazirgi qoǵamda qyzdar da ata-anasynyń qamqorshysy, áýlettiń tiregi bola alady. Demek, bala týǵanda onyń jynysyna qaramastan, ony jaqsy kórip, qushaqqa basyp, esimin bolashaǵyna aýyr salmaq túsirmei qoiý – ata-ananyń eń basty mindeti.
Qorytyndylai kele, «Ulbolsyn» esimine ie áielderge taǵylǵan jaýapkershilik, qoǵamdaǵy ulǵa erekshe mán berý – tereń oiǵa jeteleitin másele. Eń mańyzdysy – dúniege kelgen ár bala qalaýly, súiikti jáne baqytty bolýy tiis. Sol kezde ǵana otbasy da, qoǵam da úilesimdi damidy.
"Jeti gúl" filmi – taqyryptyń kórkem kórinisi
Bul taqyryp qazirgi qoǵamda ózekti ekenin kórsetetin taǵy bir jait – "Jeti gúl" filminiń shyǵýy. 5 naýryzdan bastap prokatqa shyqqan bul kartina kórermenniń erekshe qyzyǵýshylyǵyn týdyryp otyr. Filmde dál osy ul kútý, qyzǵa esim berý salty jáne onyń qyz balanyń ómirine tigizetin áseri baiandalady. Kópshilik filmdi kórip, óz oilaryn ortaǵa salyp, qoǵamda osy másele tóńireginde jańa pikirtalas bastaldy.
"Jeti gúl" filmi – qazaq qoǵamyndaǵy genderlik stereotipterdi, ata-ananyń balaǵa qoiatyn úmitiniń aýyrtpalyǵyn jáne árbir perzenttiń ózinshe baǵaly ekenin kórsetetin erekshe týyndy. Bul filmdi kórgen árbir jan óz otbasylyq qundylyqtary týraly oilanyp, mańyzdy qorytyndy shyǵaratyny sózsiz.
