Ekonomister Qazaqstandaǵy salyq júiesiniń qalai jumys istep jatqanyna ashyq narazylyq bildirýde. Olardyń aitýynsha, memleketke túsýi tiis iri qarjylar nazardan tys qalyp, salyq organdary shaǵyn kásipkerlerdi qýdalaýmen álek. Al shyn máninde biýdjetke jetpei jatqan soma milliardtaǵan, tipti trilliondaǵan teńgege jetedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Ekonomist Jangeldi Shymshyqov Qasqa jol YouTube-arnasyna bergen suhbatynda eldegi jaǵdai «tyǵyryqqa» tireldi dep aitqan: ekonomika turalap tur, qoǵamda ashý-yza kúsheiip keledi.
Onyń sózinshe, ekonomikadaǵy qaýip-qaterdi aldyn ala baǵalap, memleketke baǵyt-baǵdar berýi tiis arnaiy qurylym bar. Ol – Ekonomika ministrligine qarasty ekonomikalyq zertteýler institýty. Bul mekemeniń Astanadaǵy filialy 2002 jyly ashylǵan, al Shymshyqov 2018 jylǵa deiin, 16 jyl boiy ony basqarǵan.
Ekonomistiń aitýynsha, jyl saiyn bir stsenarii qaitalanady: jyl aiaqtalýǵa jaqyndaǵanda mekemelerde dúrbeleń bastalady. Sebebi igerilmei qalǵan qarajat «artyq» dep tanylyp, qaitaryp alynady. Al kelesi jyly sol kólemdegi qarjy qaita berilmeidi. Mundai tájiribe, Shymshyqovtyń pikirinshe, ekonomikalyq turǵydan da, basqarý jaǵynan da ziian.
Máseleniń túp-tórkini – «jyldy nólden bastaý kerek» degen qate ustanym. Biýdjet formaldy túrde «tazartylǵanymen», jańa jyl bastalǵanda qarjy birden túspeidi. Qańtar men aqpanda mekemeler qarjysyz qalady, al salyqtyq esep-qisap tek naýryzda ǵana jabylady. Osylaisha júie óz-ózin tuiyqqa tireidi.
Shymshyqov salyq organdarynyń basty olqylyǵy – iri salyq tóleýshilermen jáne túrli shemalar arqyly tabysyn jasyryp otyrǵan kompaniialarmen ainalyspaýynda dep esepteidi. Onyń ornyna olar usaq kásipkerge shúiligip, jeńil nysanǵa qysym jasaýdy jón kóredi.
«Trilliondaǵan aqsha ketip jatyr, sony qaitarýdyń ornyna shuqshiyp sypyrǵyshpen qoqym izdegendei áreket jasaidy. Bul - nátijeli jumys emes. Kerisinshe, halyqty odan saiyn ashyndyryp, bilikke qarsy qoiady. Keide bilikti ádeii osy jolǵa túsirip otyrǵan bireýler bar ma degen oi keledi. Maqsaty - biliktiń álsireýi, tipti kúireýi. Óitkeni mundai basqarý júiesi alysqa barmaidy. Bizdiń ekonomikamyz qazir óte aýyr jaǵdaida», - dedi ekonomist.
Tipti, onyń oiynsha, bul protsester jaidan jai bolyp otyrǵan joq. «Bireýler bilikti ádeii osyndai tyǵyryqqa tirep, álsiretýge nemese kúiretýge múddeli me?» degen kúmán bar. Óitkeni qazirgi basqarý modeli uzaqqa shydamaidy. Al Qazaqstan ekonomikasy qazirdiń ózinde óte aýyr kezeńdi bastan keship otyr.
