Prezident Toqaev reseilik "Komsomolskaia pravdaǵa" suhbat berip, eldegi jup bilik, Eýraziia odaǵynyń keleshegi, Qazaqstandaǵy orystar jaiynda oi órbitipti.
Dalanews.kz osy suhbatty yqshamdap aýdaryp, oqyrman talqysyna usyndy.
Qazaqstan Resei men Belarýstiń ortaq odaǵyna qosyla ma?
Qazaqstan atalǵan eki elmen jan-jaqty bailanys ornatqan. Eýraziialyq odaqtan bólek TMD, UQShU aiasynda da áriptestikti damytýdamyz. Alaida bizdiń Resei men Belarýstiń ortaq odaǵyna qosylar oiymyz joq.
Áriptestikti ilgeride aty atalǵan uiymdardyń sheńberinde jalǵastyramyz. Bizge Eýraziia odaǵynyń ekonomikalyq áleýetin arttyrǵan mańyzdyraq. Ekonomikaǵa basymdyq bersek bul odaq álemdik naryqtaǵy bedeldi uiymnyń birine ainalady.
Qazaqstanda qos bilik ornaǵan ba?
Ol tarihi tulǵa. Aldaǵy aida biz onyń mereitoiyn atap ótemiz. Onyń tarihi hám saiasi murasyn saqtap qalýǵa tiispiz.
Ázirgi alasapyran shaqta Nazarbaev daǵdarystan shyǵýdaǵy men ustanǵan jańa ekonomikalyq baǵyt pen halyqqa materialdyq qoldaý kórsetý týraly usynysymdy jan-jaqty qoldady.
Elimizde eshqandai qos bilik joq. Kerisinshe Nursultan Nazarbaev halyqty jańa basshynyń tóńiregine toptasýǵa shaqyryp otyr.
Qazaqstandaǵy orystar. Olardyń quqy qorǵalǵan ba?
Qazaqstandaǵy ultaralyq tatýlyq ishki saiasi turaqtylyqtyń negizgi kepili. Qazaqstandyqtar ózin ózgeden bólip jarmaidy, birtutas ult, birtutas halyq retinde qabyldaidy.
Qazaqstanda "ulttyq azshylyq" degen uǵym joq.
Elimizde turatyn orystyń sany 3,5 mln-nan asady. Bul eldegi halyq sanynyń 19 paiyzy. Osynda turatyn orystar elimizben bite-qainasyp ketken, barlyq zańdy quqyqtardy paidalanyp otyr.
Ótkende "Qazaqstandaǵy orys diasporasy" degen tirkesti kózim shalyp qaldy. Qaramaǵymdaǵy sarapshylar men ideologtarǵa budan bylai mundai uǵymdy qoldanbaýdy eskerttim. Orystar Qazaqstannyń irgesin birge qalasqan osy eldiń ajyramas bóligi.
Qazaqstan keńestik kezeńnen qalǵan eldi-meken, kóshe ataýyn jappai aýystyrýǵa kóshti me?
Eski ataýlardan jappai arylý naýqany bastaldy demeimin. Birqatar eldi-meken men kóshelerdi ózgertip, olardyń tarihi ataýyn qaitardyq.
Keńestik kezeńnen qalǵan kómeski ataýlar kelmeske ketýde. Aitalyq "Prikanalnaia", "Teplovoznaia" sekildi eldi-meken ataýlary eskirdi, olardy jergilikti jurt ta qabyldai bermeidi.
Qandai da bir eldi-meken, kóshe ataýyn aýystyrarda jergilikti turǵyndardyń pikirin eskeremiz, onyń tarihi negizdemesin izdeimiz. Bilik Qazaqstandaǵy barlyq oryssha ataýlardy aýystyryp tastaýdy kózdemeidi.
Jaqynda Qaraǵandyda Grigorii Potanin men Aleksandr Zataevichke kóshe ataýy berildi.
Memlekettik jumysqa turarda sliavan tektes ult ókilderin shettetý úrdisi joq. Óz basym bul uiǵarymmen kelispeimin.
Sliavan tektes jáne ózge de etnostar úkimette, parlamentte jáne basqa da memorgandarda otyr. Orystar shaǵyn-orta bizneste, óndiriste, aýyl sharýashylyǵynda shoǵyrlanǵan.
Qazaqstanda Qyrym stsenariii qaitalanýy múmkin be?
Joq. Bul keibir sarapshysymaqtardyń sandyraǵy dep bilińiz. Munyń astarynda Qazaqstanda saiasi turaqsyzdyq týǵyzý, odaqtas eldermen araǵa ot salý piǵyly jatyr.
Qazaqstannyń latyn álipbiine kóshýi Reseidiń mazasyn qashyrýda. Buǵan negiz bar ma?
Latynǵa asyqpai, bappen kóshemiz. Buǵan elimizdiń tuńǵysh prezidenti bastamashy boldy. Nazarbaev "latynǵa aýysý eldegi orys tiliniń ahýalyna áser etpeitinin" áldeneshe ret aitqan. Álipbi aýystyrý qazaq tiliniń kósegesin kógertýdegi mańyzdy qadam.
Álbette asyǵyp-aptyǵýdyń qajeti joq. Qazaqstan latynǵa kezeń-kezeńimen ótetin bolady.
Qazaqstandaǵy Qytai yqpaly qanshalyqty kúshti?
Orta Aziia elderi men Qytai erte dáýirden alys-beris, barys-kelis ornatqan. Áriptestiktiń negizgi qainary - Jibek joly, saýda - sattyq boldy. Bul sabaqtastyq áli de úzilgen joq.
Ótken jyly Orta Aziia elderi men Qytaidyń arasyndaǵy saýda ainalymy 33 mlrd dollardan asty.
Saýda-ekonomikalyq saiasatty ekspansiiamen shatastyrýǵa bolmaidy. Qytai Qazaqstannyń mańyzdy ekonomikalyq áriptesi.
Qazaqstanda AQSh-tyń áskeri bazasy ashyla ma?
Bul másele kún tártibinde turǵan joq. AQSh pen Qazaqstannyń arasyndaǵy áriptestik jan-jaqty damýda.
Biologiialyq qaýipsizdik salasynda Almatydaǵy obaǵa qarsy institýtta birlesip jumys istedik.
Kelisim shart aiaqtalǵannan keiin amerikalyqtar úiine qaitty. Qazir onda tek qazaq ǵalymdary ǵana zertteý júrgizýde. Bul salada reseilik mamandarmen de birlesip jumys júrgizýge ázirmiz.
Suhbattyń tolyq nusqasyn myna aradan oqi alasyz.
