توقاەۆ: "قازاقستان پۋتين مەن لۋكاشەنكونىڭ وداعىنا قوسىلمايدى"

پرەزيدەنت توقاەۆ رەسەيلٸك "كومسومولسكايا پراۆداعا" سۇحبات بەرٸپ, ەلدەگٸ جۇپ بيلٸك, ەۋرازييا وداعىنىڭ كەلەشەگٸ, قازاقستانداعى ورىستار جايىندا وي ٶربٸتٸپتٸ.

Dalanews.kz وسى سۇحباتتى ىقشامداپ اۋدارىپ, وقىرمان تالقىسىنا ۇسىندى.

قازاقستان رەسەي مەن بەلارۋستٸڭ ورتاق وداعىنا قوسىلا ما? 

قازاقستان اتالعان ەكٸ ەلمەن جان-جاقتى بايلانىس ورناتقان. ەۋرازييالىق وداقتان بٶلەك تمد, ۇقشۇ اياسىندا دا ەرٸپتەستٸكتٸ دامىتۋدامىز.  الايدا بٸزدٸڭ رەسەي مەن بەلارۋستٸڭ ورتاق وداعىنا قوسىلار ويىمىز جوق.

ەرٸپتەستٸكتٸ ٸلگەرٸدە اتى اتالعان ۇيىمداردىڭ شەڭبەرٸندە جالعاستىرامىز. بٸزگە ەۋرازييا وداعىنىڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸن ارتتىرعان ماڭىزدىراق. ەكونوميكاعا باسىمدىق بەرسەك بۇل وداق ەلەمدٸك نارىقتاعى بەدەلدٸ ۇيىمنىڭ بٸرٸنە اينالادى.

قازاقستاندا قوس بيلٸك ورناعان با?  

ول تاريحي تۇلعا. الداعى ايدا بٸز ونىڭ مەرەيتويىن اتاپ ٶتەمٸز. ونىڭ تاريحي ھەم ساياسي مۇراسىن ساقتاپ قالۋعا تيٸسپٸز.

ەزٸرگٸ الاساپىران شاقتا نازارباەۆ داعدارىستان شىعۋداعى مەن ۇستانعان جاڭا ەكونوميكالىق باعىت پەن حالىققا ماتەريالدىق قولداۋ كٶرسەتۋ تۋرالى ۇسىنىسىمدى جان-جاقتى قولدادى.

ەلٸمٸزدە ەشقانداي قوس بيلٸك جوق. كەرٸسٸنشە نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقتى جاڭا باسشىنىڭ تٶڭٸرەگٸنە توپتاسۋعا شاقىرىپ وتىر.

قازاقستانداعى ورىستار. ولاردىڭ قۇقى قورعالعان با?

قازاقستانداعى ۇلتارالىق تاتۋلىق ٸشكٸ ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ نەگٸزگٸ كەپٸلٸ. قازاقستاندىقتار ٶزٸن ٶزگەدەن بٶلٸپ جارمايدى, بٸرتۇتاس ۇلت, بٸرتۇتاس حالىق رەتٸندە قابىلدايدى.

قازاقستاندا "ۇلتتىق ازشىلىق" دەگەن ۇعىم جوق. 

ەلٸمٸزدە تۇراتىن ورىستىڭ سانى 3,5 ملن-نان اسادى. بۇل ەلدەگٸ حالىق سانىنىڭ 19 پايىزى. وسىندا تۇراتىن ورىستار ەلٸمٸزبەن بٸتە-قايناسىپ كەتكەن, بارلىق زاڭدى قۇقىقتاردى پايدالانىپ وتىر.

ٶتكەندە "قازاقستانداعى ورىس دياسپوراسى" دەگەن تٸركەستٸ كٶزٸم شالىپ قالدى. قاراماعىمداعى ساراپشىلار مەن يدەولوگتارعا بۇدان بىلاي مۇنداي ۇعىمدى قولدانباۋدى ەسكەرتتٸم. ورىستار قازاقستاننىڭ ٸرگەسٸن بٸرگە قالاسقان وسى ەلدٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸ.

قازاقستان كەڭەستٸك كەزەڭنەن قالعان ەلدٸ-مەكەن, كٶشە اتاۋىن جاپپاي اۋىستىرۋعا كٶشتٸ مە? 

ەسكٸ اتاۋلاردان جاپپاي ارىلۋ ناۋقانى باستالدى دەمەيمٸن. بٸرقاتار ەلدٸ-مەكەن مەن كٶشەلەردٸ ٶزگەرتٸپ, ولاردىڭ تاريحي اتاۋىن قايتاردىق.

كەڭەستٸك كەزەڭنەن قالعان كٶمەسكٸ اتاۋلار كەلمەسكە كەتۋدە. ايتالىق "پريكانالنايا", "تەپلوۆوزنايا" سەكٸلدٸ ەلدٸ-مەكەن اتاۋلارى ەسكٸردٸ, ولاردى جەرگٸلٸكتٸ جۇرت تا قابىلداي بەرمەيدٸ.

قانداي دا بٸر ەلدٸ-مەكەن, كٶشە اتاۋىن اۋىستىراردا جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردىڭ پٸكٸرٸن ەسكەرەمٸز, ونىڭ تاريحي نەگٸزدەمەسٸن ٸزدەيمٸز. بيلٸك قازاقستانداعى بارلىق ورىسشا اتاۋلاردى اۋىستىرىپ تاستاۋدى كٶزدەمەيدٸ.

جاقىندا قاراعاندىدا گريگوريي پوتانين مەن الەكساندر زاتاەۆيچكە كٶشە اتاۋى بەرٸلدٸ.  

مەملەكەتتٸك جۇمىسقا تۇراردا سلياۆان تەكتەس ۇلت ٶكٸلدەرٸن شەتتەتۋ ٷردٸسٸ جوق. ٶز باسىم بۇل ۇيعارىممەن كەلٸسپەيمٸن.

سلياۆان تەكتەس جەنە ٶزگە دە ەتنوستار ٷكٸمەتتە, پارلامەنتتە جەنە باسقا دا مەمورگانداردا وتىر. ورىستار شاعىن-ورتا بيزنەستە, ٶندٸرٸستە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا شوعىرلانعان.

قازاقستاندا قىرىم ستسەنارييٸ قايتالانۋى مٷمكٸن بە?

جوق. بۇل كەيبٸر ساراپشىسىماقتاردىڭ ساندىراعى دەپ بٸلٸڭٸز. مۇنىڭ استارىندا قازاقستاندا ساياسي تۇراقسىزدىق تۋعىزۋ, وداقتاس ەلدەرمەن اراعا وت سالۋ پيعىلى جاتىر.

قازاقستاننىڭ لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋٸ رەسەيدٸڭ مازاسىن قاشىرۋدا. بۇعان نەگٸز بار ما?

لاتىنعا اسىقپاي, باپپەن كٶشەمٸز. بۇعان ەلٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ باستاماشى بولدى. نازارباەۆ "لاتىنعا اۋىسۋ ەلدەگٸ ورىس تٸلٸنٸڭ احۋالىنا ەسەر ەتپەيتٸنٸن" ەلدەنەشە رەت ايتقان. ەلٸپبي اۋىستىرۋ قازاق تٸلٸنٸڭ كٶسەگەسٸن كٶگەرتۋدەگٸ ماڭىزدى قادام. 

ەلبەتتە اسىعىپ-اپتىعۋدىڭ قاجەتٸ جوق. قازاقستان لاتىنعا كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ٶتەتٸن بولادى.

قازاقستانداعى قىتاي ىقپالى قانشالىقتى كٷشتٸ?

ورتا ازييا ەلدەرٸ مەن قىتاي ەرتە دەۋٸردەن الىس-بەرٸس, بارىس-كەلٸس ورناتقان. ەرٸپتەستٸكتٸڭ نەگٸزگٸ قاينارى - جٸبەك جولى, ساۋدا - ساتتىق بولدى. بۇل ساباقتاستىق ەلٸ دە ٷزٸلگەن جوق.

ٶتكەن جىلى ورتا ازييا ەلدەرٸ مەن قىتايدىڭ اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 33 ملرد دوللاردان استى.
ساۋدا-ەكونوميكالىق ساياساتتى ەكسپانسييامەن شاتاستىرۋعا بولمايدى. قىتاي قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ەكونوميكالىق ەرٸپتەسٸ.

قازاقستاندا اقش-تىڭ ەسكەري بازاسى اشىلا ما?

بۇل مەسەلە كٷن تەرتٸبٸندە تۇرعان جوق. اقش پەن قازاقستاننىڭ اراسىنداعى ەرٸپتەستٸك جان-جاقتى دامۋدا.

بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىندا الماتىداعى وباعا قارسى ينستيتۋتتا بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەدٸك.

كەلٸسٸم شارت اياقتالعاننان كەيٸن امەريكالىقتار ٷيٸنە قايتتى. قازٸر وندا تەك قازاق عالىمدارى عانا زەرتتەۋ جٷرگٸزۋدە. بۇل سالادا رەسەيلٸك ماماندارمەن دە بٸرلەسٸپ جۇمىس جٷرگٸزۋگە ەزٸرمٸز. 

سۇحباتتىڭ تولىق نۇسقاسىن مىنا ارادان وقي الاسىز.