Teńgeden ál ketip, dollaryń kúsh alyp jatqanyna bir aptanyń júzi boldy. Máselen, 21 shildeden bastap birjada 1 AQSh dollarynyń quny 529,44 teńgeden 544,87 teńgege deiin, iaǵni 15 teńgege qymbattady. Al aqsha aiyrbas oryndaryndaǵy baǵa 550 degen mejege jetip aldy. Sarapshylar túrli pikir bildirip úlgergenimen, bul rette retteýshi organ tasada qalǵandy jón kórgen. Mine, kúni keshe osy únsizdikti Ulttyq Bank tóraǵasynyń ózi buzdy. Sóitken Timýr Súleimenov demalys kúnderi qarsańynda Facebook-tegi paraqshasynda arnaiy jazba jariialady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Ol óz jazbasynda, aldymen teńge baǵamynyń qalai qalyptasatynyn, bul arada Ulttyq Banktiń róli qandai ekenin jáne nege baǵamnyń turaqtylyǵy búkil ekonomikanyń saýlyǵy men balansyna tikelei bailanysty ekenin uǵynyqty tilmen jetkizgisi keletinin aitypty.
"2015 jyldan bastap Qazaqstan infliatsiialyq targetteý jáne erkin ózgermeli aiyrbas baǵamy rejimine kóshti. Bul ikemdi, zamanaýi jáne turaqty ekonomikalyq modelge qarai jasalǵan túbegeili mańyzdy qadam boldy. Bul degenimiz, qazir teńge baǵamy valiýta naryǵyndaǵy suranys pen usynystyń áserinen qalyptasýda, sonymen qatar ol ekonomikadaǵy naryqtyq protsesterdiń, ishki jáne syrtqy faktorlardyń kórinisi bolyp tabylady. Buryn, valiýta baǵamyn memleket qoldan belgilegen kezde, bul shalt, ákimshilik taraptan bolatyn bir mezettik devalvatsiiaǵa ákelip soǵatyn. Nelikten aqsha baǵamy qysymǵa ushyraýda? Ekonomikaǵa fiskaldyq aýdarym kólemi ósýde, bir jyl ishinde aqsha massasynyń kólemi 18%-ǵa ósti. JIÓ men taýar óndirisi aqsha agregattarynyń ósimine ilese almai jatyr. Eger ekonomikaǵa salynatyn aqsha kólemi ishki óndiriske qaraǵanda tez ósse, bul importtyń artýyna ákelip soǵady. Biyl aitarlyqtai shyǵystar, sonyń ishinde infraqurylymdyq jáne áleýmettik jobalarǵa aqshalar qarastyrylǵan. Nátijesinde iri kelisimsharttar jasalyp, qarajatty igerý úshin importtyq jabdyqtar, tehnika, komponentter satyp alynady. Bul shetel valiýtasyna degen joǵary suranysty qalyptastyryp, teńge baǵamyna qysym jasaidy", dep jazady Timýr Súleimenov jelide.
Onyń aitýynsha, ýaqyt óte kele taýarlardyń otandyq óndirisi aqsha massasyn qýyp jetedi, biraq bul úshin ýaqyt qajet. Sondyqtan, qazirgi ýaqytta ekonomika importqa júginýge májbúr.
Ol teńge baǵamyna áser etetin faktorlardy shartty túrde ózderi úsh negizgi sanatqa bóletinin aitady:
- Irgeli faktorlar: munaidyń jáne basqa da eksporttyq taýarlardyń álemdik baǵasy, negizgi saýda seriktesteriniń valiýtalarynyń dinamikasy, jahandyq koniýnktýra jáne basqa da makroekonomikalyq kórsetkishter.
- Naryqtyq faktorlar: biznes, halyq jáne memleket tarapynan valiýtaǵa degen suranys pen usynys, import taýarlardy satyp alýlar, maýsymdyq aýytqýlar (mysaly, týristik belsendilik, dividendter tólemi degendei).
- Alypsatarlyq faktorlar: valiýtaǵa naqty qajettilikten emes, baǵamnyń qysqa merzimdi aýytqýlarynan paida tabýdan týyndaityn naryq qatysýshylarynyń operatsiialary. Mundai faktorlar valiýta baǵamynyń qubylmalylyǵyn irgeli faktorlar bolmasa da negizsiz aitarlyqtai arttyra alady.
"Qazirgi ýaqytta irgeli faktorlar aqsha baǵamy deńgeiiniń durys baǵalanbai otyrǵanyn kórsetedi. Biz alypsatarlyq belsendilikti tirkemedik, jaǵdai turaqty jáne baqylaýǵa keledi. Búgingi tańda aqsha baǵamyna negizgi qysym naryqtyq faktorlarmen qalyptasýda: biýdjet qarajatyn belsendi igerý, importtyq satyp alýlar kóleminiń artýy, sondai-aq maýsymdyq dividendter tólemi kezeńi jáne týrister tarapynan bolǵan suranys", - deidi ol.
Sondai-aq Ulttyq Bank basshysy bireýler ózderiniń bul iske aralasyp, aqsha baǵamyn turaqtandyrý úshin interventsiia júrgizý kerektigin aityp jatqanyn da sóz etedi.
"Bulai jasaýǵa bolady, eger baǵam alypsatarlyq faktorlardyń áserinen qubylmaly ári turaqsyz bolsa. Eger baǵam naryqtyq nemese irgeli faktorlardyń áserinen joǵary nemese tómen jyljysa, mundaida interventsiialar kómektespeidi, tek ziianyn tigizbese. Negizsiz interventsiialar jalpy ekonomikaǵa emes, alypsatarlarǵa qolaily bolýy múmkin ekenin durys túsingen jón. Biz ulttyq rezervterdi aqylǵa salyp, basqarýymyz kerek. Biz birjadaǵy jáne bankaralyq naryqtaǵy jaǵdaidy muqiiat baqylap otyramyz jáne kúrt qubylmalylyq pen alypsatarlyq operatsiialar oryn alyp jatqan jaǵdaiynda jedel áreket etýge daiynbyz. Pragmatikalyq memlekettik saiasattyń nátijesinde biz 52,2 milliard AQSh dollary kóleminde halyqaralyq rezerv jinai aldyq. Ol alypsatarlyqtan týyndaityn aqsha baǵamyndaǵy aýytqýlardy tegisteýge múmkindik bere alady", dep sózin túiindeidi Súleimenov.
Buǵan deiin saitymyzda "Infliatsiia degenińiz "órt", ekonomika qyzyp barady". Sarapshy teńge baǵamyna qatysty shyndyqty aitty" degen maqala jariialanǵan bolatyn.
