تەڭگەدەن ەل كەتٸپ, دوللارىڭ كٷش الىپ جاتقانىنا بٸر اپتانىڭ جٷزٸ بولدى. مەسەلەن, 21 شٸلدەدەن باستاپ بيرجادا 1 اقش دوللارىنىڭ قۇنى 529,44 تەڭگەدەن 544,87 تەڭگەگە دەيٸن, ياعني 15 تەڭگەگە قىمباتتادى. ال اقشا ايىرباس ورىندارىنداعى باعا 550 دەگەن مەجەگە جەتٸپ الدى. ساراپشىلار تٷرلٸ پٸكٸر بٸلدٸرٸپ ٷلگەرگەنٸمەن, بۇل رەتتە رەتتەۋشٸ ورگان تاسادا قالعاندى جٶن كٶرگەن. مٸنە, كٷنٸ كەشە وسى ٷنسٸزدٸكتٸ ۇلتتىق بانك تٶراعاسىنىڭ ٶزٸ بۇزدى. سٶيتكەن تيمۋر سٷلەيمەنوۆ دەمالىس كٷندەرٸ قارساڭىندا Facebook-تەگٸ پاراقشاسىندا ارنايى جازبا جارييالادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ول ٶز جازباسىندا, الدىمەن تەڭگە باعامىنىڭ قالاي قالىپتاساتىنىن, بۇل ارادا ۇلتتىق بانكتٸڭ رٶلٸ قانداي ەكەنٸن جەنە نەگە باعامنىڭ تۇراقتىلىعى بٷكٸل ەكونوميكانىڭ ساۋلىعى مەن بالانسىنا تٸكەلەي بايلانىستى ەكەنٸن ۇعىنىقتى تٸلمەن جەتكٸزگٸسٸ كەلەتٸنٸن ايتىپتى.
"2015 جىلدان باستاپ قازاقستان ينفلياتسييالىق تارگەتتەۋ جەنە ەركٸن ٶزگەرمەلٸ ايىرباس باعامى رەجيمٸنە كٶشتٸ. بۇل يكەمدٸ, زاماناۋي جەنە تۇراقتى ەكونوميكالىق مودەلگە قاراي جاسالعان تٷبەگەيلٸ ماڭىزدى قادام بولدى. بۇل دەگەنٸمٸز, قازٸر تەڭگە باعامى ۆاليۋتا نارىعىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ ەسەرٸنەن قالىپتاسۋدا, سونىمەن قاتار ول ەكونوميكاداعى نارىقتىق پروتسەستەردٸڭ, ٸشكٸ جەنە سىرتقى فاكتورلاردىڭ كٶرٸنٸسٸ بولىپ تابىلادى. بۇرىن, ۆاليۋتا باعامىن مەملەكەت قولدان بەلگٸلەگەن كەزدە, بۇل شالت, ەكٸمشٸلٸك تاراپتان بولاتىن بٸر مەزەتتٸك دەۆالۆاتسيياعا ەكەلٸپ سوعاتىن. نەلٸكتەن اقشا باعامى قىسىمعا ۇشىراۋدا? ەكونوميكاعا فيسكالدىق اۋدارىم كٶلەمٸ ٶسۋدە, بٸر جىل ٸشٸندە اقشا ماسساسىنىڭ كٶلەمٸ 18%-عا ٶستٸ. جٸٶ مەن تاۋار ٶندٸرٸسٸ اقشا اگرەگاتتارىنىڭ ٶسٸمٸنە ٸلەسە الماي جاتىر. ەگەر ەكونوميكاعا سالىناتىن اقشا كٶلەمٸ ٸشكٸ ٶندٸرٸسكە قاراعاندا تەز ٶسسە, بۇل يمپورتتىڭ ارتۋىنا ەكەلٸپ سوعادى. بيىل ايتارلىقتاي شىعىستار, سونىڭ ٸشٸندە ينفراقۇرىلىمدىق جەنە ەلەۋمەتتٸك جوبالارعا اقشالار قاراستىرىلعان. نەتيجەسٸندە ٸرٸ كەلٸسٸمشارتتار جاسالىپ, قاراجاتتى يگەرۋ ٷشٸن يمپورتتىق جابدىقتار, تەحنيكا, كومپونەنتتەر ساتىپ الىنادى. بۇل شەتەل ۆاليۋتاسىنا دەگەن جوعارى سۇرانىستى قالىپتاستىرىپ, تەڭگە باعامىنا قىسىم جاسايدى", دەپ جازادى تيمۋر سٷلەيمەنوۆ جەلٸدە.
ونىڭ ايتۋىنشا, ۋاقىت ٶتە كەلە تاۋارلاردىڭ وتاندىق ٶندٸرٸسٸ اقشا ماسساسىن قۋىپ جەتەدٸ, بٸراق بۇل ٷشٸن ۋاقىت قاجەت. سوندىقتان, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەكونوميكا يمپورتقا جٷگٸنۋگە مەجبٷر.
ول تەڭگە باعامىنا ەسەر ەتەتٸن فاكتورلاردى شارتتى تٷردە ٶزدەرٸ ٷش نەگٸزگٸ ساناتقا بٶلەتٸنٸن ايتادى:
- ٸرگەلٸ فاكتورلار: مۇنايدىڭ جەنە باسقا دا ەكسپورتتىق تاۋارلاردىڭ ەلەمدٸك باعاسى, نەگٸزگٸ ساۋدا سەرٸكتەستەرٸنٸڭ ۆاليۋتالارىنىڭ ديناميكاسى, جاھاندىق كونيۋنكتۋرا جەنە باسقا دا ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەر.
- نارىقتىق فاكتورلار: بيزنەس, حالىق جەنە مەملەكەت تاراپىنان ۆاليۋتاعا دەگەن سۇرانىس پەن ۇسىنىس, يمپورت تاۋارلاردى ساتىپ الۋلار, ماۋسىمدىق اۋىتقۋلار (مىسالى, تۋريستٸك بەلسەندٸلٸك, ديۆيدەندتەر تٶلەمٸ دەگەندەي).
- الىپساتارلىق فاكتورلار: ۆاليۋتاعا ناقتى قاجەتتٸلٸكتەن ەمەس, باعامنىڭ قىسقا مەرزٸمدٸ اۋىتقۋلارىنان پايدا تابۋدان تۋىندايتىن نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ وپەراتسييالارى. مۇنداي فاكتورلار ۆاليۋتا باعامىنىڭ قۇبىلمالىلىعىن ٸرگەلٸ فاكتورلار بولماسا دا نەگٸزسٸز ايتارلىقتاي ارتتىرا الادى.
"قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٸرگەلٸ فاكتورلار اقشا باعامى دەڭگەيٸنٸڭ دۇرىس باعالانباي وتىرعانىن كٶرسەتەدٸ. بٸز الىپساتارلىق بەلسەندٸلٸكتٸ تٸركەمەدٸك, جاعداي تۇراقتى جەنە باقىلاۋعا كەلەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا اقشا باعامىنا نەگٸزگٸ قىسىم نارىقتىق فاكتورلارمەن قالىپتاسۋدا: بيۋدجەت قاراجاتىن بەلسەندٸ يگەرۋ, يمپورتتىق ساتىپ الۋلار كٶلەمٸنٸڭ ارتۋى, سونداي-اق ماۋسىمدىق ديۆيدەندتەر تٶلەمٸ كەزەڭٸ جەنە تۋريستەر تاراپىنان بولعان سۇرانىس", - دەيدٸ ول.
سونداي-اق ۇلتتىق بانك باسشىسى بٸرەۋلەر ٶزدەرٸنٸڭ بۇل ٸسكە ارالاسىپ, اقشا باعامىن تۇراقتاندىرۋ ٷشٸن ينتەرۆەنتسييا جٷرگٸزۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپ جاتقانىن دا سٶز ەتەدٸ.
"بۇلاي جاساۋعا بولادى, ەگەر باعام الىپساتارلىق فاكتورلاردىڭ ەسەرٸنەن قۇبىلمالى ەرٸ تۇراقسىز بولسا. ەگەر باعام نارىقتىق نەمەسە ٸرگەلٸ فاكتورلاردىڭ ەسەرٸنەن جوعارى نەمەسە تٶمەن جىلجىسا, مۇندايدا ينتەرۆەنتسييالار كٶمەكتەسپەيدٸ, تەك زييانىن تيگٸزبەسە. نەگٸزسٸز ينتەرۆەنتسييالار جالپى ەكونوميكاعا ەمەس, الىپساتارلارعا قولايلى بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن دۇرىس تٷسٸنگەن جٶن. بٸز ۇلتتىق رەزەرۆتەردٸ اقىلعا سالىپ, باسقارۋىمىز كەرەك. بٸز بيرجاداعى جەنە بانكارالىق نارىقتاعى جاعدايدى مۇقييات باقىلاپ وتىرامىز جەنە كٷرت قۇبىلمالىلىق پەن الىپساتارلىق وپەراتسييالار ورىن الىپ جاتقان جاعدايىندا جەدەل ەرەكەت ەتۋگە دايىنبىز. پراگماتيكالىق مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ نەتيجەسٸندە بٸز 52,2 ميلليارد اقش دوللارى كٶلەمٸندە حالىقارالىق رەزەرۆ جيناي الدىق. ول الىپساتارلىقتان تۋىندايتىن اقشا باعامىنداعى اۋىتقۋلاردى تەگٸستەۋگە مٷمكٸندٸك بەرە الادى", دەپ سٶزٸن تٷيٸندەيدٸ سٷلەيمەنوۆ.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "ينفلياتسييا دەگەنٸڭٸز "ٶرت", ەكونوميكا قىزىپ بارادى". ساراپشى تەڭگە باعامىنا قاتىستى شىندىقتى ايتتى" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن.
