Freedom Inside '26

Tazabekov: «Áselhan apaimyz ǵaibat sózge senip qalǵan»

Tazabekov: «Áselhan apaimyz ǵaibat sózge senip qalǵan»
Kúni keshe beligil aitysker aqyn Áselxan Qalybekova apaimyz Muhamedjan Tazabekovke qatysty óziniń ókpe-renishin suhbatynynda aitaqan edi. Óz kezeginde Muhamedjan Tazabekov aitysker ápkesiniń oi-pikirine qatysty aitar oiyn Feisbýktaǵy jeke paraqshasyna jariialady.

 

Kesheli beri "Áselxan apai siz jaily búi depti ǵoi, ýmraǵa aparyp, biraz aqynnyń obalyna qalypsyz ǵoi, ras pa?" dep jekeme ondaǵan adam saýal joldapty. Biraz el aqiqatyn bilip tursa da, "osy bir jerden ot shyǵyp keter me eken, qyzyl keńirdek bop talasqan, qyzyqqa kýá bop qalar ma ekenbiz" degen pendeshiligin jasyryp jatqan joq. Aitarym, "qulaǵy edireiip, quiryǵy tikireiip" (it tirlik, mysyq tileý) jaýlasar jaýap kútkender úmit etpei-aq qoisyn...

Áselxan apam – aitysker aqyndardyń anasy. Jotadan jol salǵan jampozy, jorǵasynan jańylmaǵan júirigi. Ol kisiler saxnadan eldiń muńyn, urpaqtyń qamyn jyrlap jatqanda, biz mektepten kele sap, sómkemizdi buryshqa laqtyryp, teledidarǵa telmiretinbiz. Laqyldaǵan kesteli óleńge, lapyldaǵan otty oilarǵa solai maxabbatymyz oianyp, yntyzarymyz aýǵan. Jasyratyny joq, Halyq aqyny, tiri Áselxandy kórgende, óleńnen quiǵandai ór tulǵany kórgende, qaraǵan kúii qalshiyp turyp qalǵanbyz. Oǵan da 27 jyl ótipti.

Apammen saxnada eki ret didarlasyppyn. Biri, IýNESKO deńgeiinde toilanǵan Abai toiynyń aqtyq aitysynda, ekinshisi, Jambyl oblysynyń 60 jyldyǵyna arnalǵan Taraz tórindegi jyr dodasynda. Ekeýinde de, Qadyr, Tumanbai, Aqseleý... aǵalarymyz bastaǵan qazylar jeńisti maǵan berip jiberdi. Qazaqi tárbiemen ósken balamyz ǵoi... Áli kúnge yńǵaisyzdanam. Jaraidy, óleńim órneksiz emes shyǵar, taýyp aitqan tustarym da bar bolar. Biraq, jiyrmadaǵy maǵan bermei-aq, apamdy alǵa salǵanda jarasyp turar edi-aý, deimin... Qaitem, endi, taǵdyr ǵoi..! Odan soń da, apammen shái desken jerimiz joq. Kórgen jerde júgirip baryp, qolyn alyp, betinen súiip, apalap turar balalyǵymyzdan, qol qýsyrǵan kishiligimizden jańylmadyq. Áli de sol syilastyq, syrttai qadirleý men tilektestik piǵyldamyz. Sebebi, jasy da, joly da úlken, óneri de biik, ónegesi de jeterlik.

Endi, álgi suxbatta, maǵan bailanysty renjińkirep aitsa, solai jetkizgen shyǵar. Arandatýshylar kisi senetindei qisynǵa salyp aitqan shyǵar.

Kóńilin qaraitatyndai, kúdik uialatyp, kúmán týǵyzatyndai sózdi taýap aitatyn aǵaiynǵa kende emespiz ǵoi...
Taý men tasty jel buzady, adamzatty sóz buzady. Ol úshin men nege renjiin. "Biletin edińiz ǵoi, nege óittińiz" dep, renjitindei, apam menimen kórshi turǵan joq, uzaq saparda bolǵan joq, syrymdy biletindei aramyzda "alys-beris" júrgen joq. Alashtyń aiaýlysy, arqaly apam aitty, men kóterip aldym...

Júzdesip jatsaq, júrek ilanardai ýájimdi aitarmyn, múmkindik týmasa, "múminniń jary – Qudai" dep, sabyr qylarmyn. Búlik shyǵarǵannyń biz de jaýymyz, búldirgendi biz de túzetsek dep júrmiz. Jamandyq azaiyp, jaqsylyq kóbeise eken, azǵyndyq joiylyp, izgilik saltanat qursa eken dep júrgen qazaqpyz. Mensiz de meshit salyp, bizsiz de qaiyrym jasap júrgen qairatkerler kóp. Bizdi tanymai-aq qajyǵa baryp, kóńili túskendi ýmraǵa jiberip jatqan myrzalar da jeterlik.

Sózdiń reti kep qalǵan jerde, sondai niettegi aǵalarǵa "jaqyn-jýyǵyń men mańaiyńa ǵana shýaq shasha bermei, alashtyń aqyndaryn da saparǵa shyǵaryp, qasietti jerde duǵa qylýyna múmkindik týǵyzsańyzshy" dep ótingenim ras. Eldiń sózin aitatyn aqyndar ǵoi, el kórsin, jer kórsin, tanymy keńeiip, tamyry tereńdesin degem.

Ókinishke orai, jurt ýmrany ǵana aitady. Al, sol óner janashyrlary qanshama aityskerlerdi Túrkiiaǵa, Qytaiǵa, Monǵoliiaǵa, tipti Eýropadaǵy qandastarymyzǵa da saparlatyp, ystyq júzdesýler men qimas qaýyshýlaryna sebep boldy. Qazaqi qany bar sol qaragóz qaltalylar din jaiynda didarlaspai-aq, rýxani bailanys ornatpai-aq, qanshama aityskerdiń úili-jaily bolýyna, otbasylyq máseleriniń sheshilýine sebep boldy. Tek qana dini ziiaratqa yqylastanyp, dúniiaýi qundylyqtardy umyttyrýǵa talpynyp jatqan jandy kórmedim. Onyń ústine, ýmraǵa deiin de namaz oqyp júrgen birli-jarym tanymal aqyndar bolmasa, Qunanbai qajylyq qylǵan jerge baryp, zám-zám iship, elge tilek tilep kelgen aityskerlerdiń deni saxnanyń ústinde, aitystyń qazanynda qainap júr. "Saýabymdy aldyńyz, otbasyma bereke kirdi, eserligim ketip, eseiip qaldym" dep raxmet aitqan aqyndar bar. Biraq, "obalyma qaldyń" dep aitqan aityskerdi kezdestirmedim.

Júrsin aǵam shyryldap júrgendei, shynynda osy aitysker áriptesterimniń bórki qisaimaǵanyn, kórkin kir shalmaǵanyn qalaimyn. Eki aýyz sózdiń basyn qosa almaityndar alyp jatqan ataq pen abyroidyń aityskerlerdiń aýylyn ainalyp ótip jatqany ókindiredi. "At súrinip bolǵansha aqyl tapqan" aqyndardyń rýxani tolysý turǵysynan ǵana emes, er-turmanynyń bútin, arbasynyń aýyr bolýyna múddelimin.
Azattyq alǵaly erkelep, entelep júrgen, tolqyp sóilep, shalqyp basyp júrgen aityskerler bar shyǵar, biraq, aǵymǵa kirip, sektant bolyp, adasyp júrgenin kórmeppin.

Syrttai kóre almastar ton pishkenmen, Alla erekshe aqyl, kirpiiaz sezimtaldyq bergen aityskerlerdiń kim kóringenge erip, ne bolsa, soǵan senbeýi de zańdylyq shyǵar. Jastyǵyna qarai pispegen pikir aityp, ortasyna orai orasholaq oi túietin ónerpazdar qai kezde de bolǵan. Biraq, dál qazirgi aitys aqyndarynyń arqalap júrgen júgi salmaqty, elge berip jatqan qazynasy qomaqty. Kúshtiniń tilinde sóilep, myqtynyń pikirimen júretinderge jaqpasa da aqiqatty tanyǵan, ýyzyna jaryǵan aitystyń kóshi alysqa bet túzedi. Alla uzaǵynan súiindirsin!

Qazaq aitysynda Júrsin – jalǵyz, Áselxan – bireý! Saxnada ǵana aitysaiyq, qalǵan jerde Qazaq bop ómir súreiik! Alla bergen qysqa ǵumyrdy talas-tartyspen taýyspai, syilastyqqa toly siz-bizben uzartaiyq, aǵaiyndar!