Kezinde bir batys saiahatshysy aitypty deitin sóz bar: «Ortalyq Aziiada qazaq deitin halyq bar. Kóptigi sonsha, qummen para-par». Olai bolmady ǵoi, ǵasyrlyq soǵys pen asharshylyqtyń kesirinen qoidai qyrylǵan qazaqtyń sanyn shetten kelgen ulystar toltyrdy. 130 ult bar delinedi qazir, jyl ótken saiyn olardyń sany ósip-órkendeýde.
Diasporanyń eki ókili birigip ult esebine sanalsa, budan da arta túseri kádik. Aitpaǵymyz, solardyn deniniń sany az. Meili, áńgime ol tarapta emes. Toq eterin sóz etkende, túrli sebeptermen elimizdiń túrli aimaǵyna qonys tepken ult pen ulys ókilderin baýyryna basyp, bir tilim nanyn bólip bergen, ózine kerektini aýzynan jyryp aldyna tosqan qazaqtyń keńpeiildiligi týraly áńgime bólek. Qazaqtyń qonaqjailylyǵyna ózge diasporalardyń ókpesi joq bolsa kerek. Otan quraýshy ult, mań dalanyń iesi – qazaq. Qazaqty syilaý Qazaqstandy syilaý.
Beibitshiliktiń ordasy
Táýelsizdiktiń alǵashqy jylynda qazaqtyn jalpy úlesi nebári 42 paiyz bolǵany esimizde. Sony esepke alǵan keibir sarapshylar Qazaqstan qantógistiń ordasyna ainalady dep te boljaǵan. Shyn máninde solai oilaýynyn, sondai kesim jasaýynyn sebebi de bar edi. Etnikalyk ártúrlilik qai el úshin bolsa da ońai emes. Biraq eldi biriktirip, «yrys aldy – yntymaq» ekenin oilaǵan el basshylyǵy 1992 jyly ótken Qazaqstan halqynyń I forýmynda úlken uiym qurýdy usynǵan edi.
1995 jyly «Qazaqstan halqy Assambleiasy» qurylyp, oǵan eldegi túrli ulys ókilderinen múshelikke alynyp, iri saiasi ári mádeni oshaqqa ainaldy.
Sodan beri olar elimizdegi mańyzdy saiasi máselelerge belsene aralasyp keledi. Bul uiymnyń aýqymy óte úlken. Ár óńirden ulttyq mádeni ortalyqtar, salt-dástúrin, tilin, ózindik dúnietanymyn jetildiretin birlestikter ashylyp, Qazaqstandy Otanym dep tanityn jáne sol úshin qyzmet etetin jastar tárbieleýge atsalysýda.
Bul birlestikter óz tilderin, salt-dástúrin, mádenietin nyǵaitýmen qatar, qazaq tilin, onyń tarihyn, salt-dástúrin bilýge hám syilaýǵa mindetti. Sol baǵytta biraz jumystar atqarylyp ta jatyr.
Áttegen-ai derlik tusymyz, muny tolyq, júieli túrde, jergilikti biliktiń baqylaýymen iske asyrý jaǵy kemshin siiaqty. Áitpese, 30 jyldyń ishinde qazaqsha sairap ketpese de, is-qaǵazdaryn memlekettik tilde júrgize alatyn býyn ósip-jetiler edi.
Qalai aitsaq ta, Qazaqstan halqy Assambleiasy – beibitshilik ordasyna ainaldy. Ulttar arasyndaǵy azyn-aýlyq kikiljińder oryn alǵanymen, ony der ýaqytynda sheshýge osy uiym músheleri bir kisidei eńbek etýde. Áýelgi maqsatymyz da sol emes pe edi?
Uiym maqsaty
Muny keńirek aita ketýge tiispiz. «QHA-nyń maqsaty respýblikadaǵy oqiǵalarǵa baǵa berý jáne saiasi jaǵdailarǵa boljam jasaý negizinde qoǵamdaǵy yntymaqty qamtamasyz etetin is-tájiribelik usynystardy oilastyrý, QR Prezidentiniń respýblika azamattarynyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý kepili retindegi qyzmetine atsalysý». Dál osylai taiǵa tańba basqandai jazylǵan.
Assambleia qazaq qoǵamynyń ajyramas bólshegine ainaldy
Assambleia múshelerine zań shyǵarýshy organnan kvota berilip, alǵashqyda QR Parlamenti Májilis quramyna endi. Jalpy, bul is-tájiribe damyǵan elderde sátti júzege asyp kele jatqan tájiribe. Biraq ainalamyzdaǵy elderge qarar bolsaq, mundai jeńildik, mundai ońtaily saiasat joqtyn qasy ekenin baiqaimyz.
Biyl Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń saiasi jańǵyrý reformalaryn jariia etkende, aldaǵy ýaqytta Assambeleia múshelerinen zań shyǵarýshy organǵa beriletin Májilistegi kvotasy Senatqa aýysqanyn alǵa tartty. Sonymen qatar Senatqa depýtat bolatyn assmbleialyqtardyń sany birshama qysqarǵanyn da aita ketýimiz kerek.
Muny kópshilik zaman talabynan týyndaǵan sheshim dep qabyldaǵany anyq. Óitkeni, osyǵan deiin Qazaqstan halqy Assembleiasy múshelerinen mundai artyqshylyq berý týrasynda keibir qoǵam ókilderi tarapynan syndar aitylǵanyn bilemiz.
Bul syndarda Assambleiany ózekke tebý dep áste qarastyrýǵa bolmaidy. Qaita kerisinshe qazaq qoǵamynyń ajyramas bólshegine ainalǵan Assambleia músheleri qoǵamnyń tolyqqandy múshesine ainalyp, qandai saiasi básekege bolsa da tótep beretin irgeli uiymǵa ainalǵanyn aiqyndai túsetini anyq.
Bul – túsingen janǵa jalpaqshesheilik emes, qaita ózgeni baýyrǵa tarta otyryp, ózimizge jaqyndatýdyń amaly. Sonymen birge, ulttyq mektepter, mádeniet oshaqtary, teatrlar jumys isteýde. Qazaq ejelden ózgege tizesin batyrǵan el emes. Osyndai airyqsha qamqorlyqty baǵalai biletin, ultymyzdyń qundylyqtaryn syilai alatyn ózge ult jastary ósse eńbegimizdiń, qamqorlyǵymyzdyń ótelgeni.
Tilim – tiregim
Qazaq jerin mekendegen ózge ulystyń ókilderi eshqashan qazaqtan teperish kórgen emes. Táýelsizdik jyldarynda olarǵa qazaq qolynan kelgeninshe kómek qolyn usyndy. Bizdiń saiasi saýattylyǵymyzdy, baýyrmaldyǵymyzdy anyq sezingen bir býyn ósti. Solardyn qazaq tiline shyn mánindegi qurmetin oiatý qajettigi basa aitylsa, oryndy bolary haq.
Buǵan Assambleianyn múmkindigi jetedi. Ár ulttyń ókilinen quralǵan Assambleia músheleri, osy uiym atynan elimizdiń zań shyǵarýshy organynan depýtattyq mandat alǵan aq jaǵalylar jergilikti jerlerde, óz ulystarynyń ortasynda keńirek nasihat jumystaryn júrgizse, nur ústine nur bolar edi.
Búgin bolmasa da erteń memlekettik tildiń qajettiligi aiqyn túrde seziledi. Bilik oryndarynda, qoǵamdyk ortada óziniń qazaqstandyq ekenin kórsetý úshin, jaqsy jumys tabý úshin memlekettik tildi igerý mańyzdylyǵy arta túsedi. Osy bastan iske kirisý bárimiz úshin tiimdi.
Vitalii Tvarionas, Litva ulttyq-mádeni ortalyǵynyń tóraǵasy:
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń dara saiasatynyń arqasynda halyq muratyn jańa beleske shyǵaryp, óz keleshegimizdi ózimiz kemeldendirýge bar kúsh jigerimizdi jumysaimyz.
Biz atamekenniń kórkin, ata-jurttyń abyroiyn asyrýda aianyp qalmaimyz! Qazaq eliniń darhan peiiliniń arqasynda babalar armany bolǵan táýelsizdik ornady, ekonomikalyq jáne áleýmettik reformalardyń iske asýyn qamtamasyz etken turaqtylyq pen qoǵamdyq kelisim elimizdi álem elderine tanytty. Qazaqstan senimdi jáne nátijeli tabystarǵa qol jetkizetine senimdimin.
Qadirli Otanymyzdyń igiligi artyp, ósip-órkendeý jolyna tústi. Jańa Qazaqstannyń, jańa qoǵamyn, táýelsizdik tarihyn qalyptastyra otyryp, ózimizdi de jańa ýaqyttyń talabyna sai ózgerte bildik. Elimizdiń ekonomikasy jáne áleýmettik jaǵdaiy jaqsaryp, bir shańyraq astyna jinalǵan túrli ult pen ulystar tatý-tátti ómir súrip keledi. Qarapaiym halyq úshin barlyq jaǵdailar qarastyrylyp, birneshe memlekettik baǵdarlamalar da júzege asyrylýda. Memleketimiz ozyq elderdiń qatarynan kórinedi dep senemin!
