Jahan aralap, el kórý - bir bólek dúnie. Al shette júrgen qazaqty tarihi Otanyna ákelý - tipti bólek áńgime. Jýyrda tanymal qazaqstandyq bloger Ernar Almabek Aýǵanstannan Sabyr esimdi qazaqty elge ákeldi.
Bloger Dalanews.kz-ke bergen ekskliýziv suhbatynda bul ideia qaidan týyndaǵanyn, qandai qiyndyqpen betpe-bet kelgenin áńgimeledi.
Ernar Almabek bizge bergen suhbatynda adamnyń tanymyn keńeitip, jańa esikterge jol ashatyn saiahattaryn budan birneshe jyl buryn bastaǵanyn aitty.
"2016 jyly mamyr aiynda ómirimdegi alǵashqy ekspeditsiiaǵa shyqtym. Ol kezde saiahattap, álem aralaýǵa bolady degen nárse men úshin qol jetpes arman edi. Marǵulan Seisembai aǵamyzdyń shaqyrtýymen jeti kún boiy Ulytaýdy araladyq. Sol saparda túrli jihankezdermen tanystym. Olardyń áńgimesinen shabyt alyp, men de saiahattasam bolady eken ǵoi degen oi túidim. Sóitip, araǵa ai salyp basqa ekspeditsiiaǵa shaqyrtý aldym. Sapardyń artynan saparǵa shyǵyp, ózimniń de qalai saiahatshy atanǵanymdy baiqamai qaldym", - deidi ol.
Osylaisha 2018 jyly jazda Sayahat Time YouTube arnasyn ashqan. Búginde bul arnanyń 111 myń jazylýshysy bar, Youtube-tiń kúmis batyrmasyn alǵan.
"Kelinshegim ekeýmiz Qazaqstan ishin ǵana emes, álemdi de aralai bastadyq. Kontentimiz tanymdyq baǵytta. Ózim T.Q. Júrgenov atyndaǵy óner akademiiasynda kino jáne tv rejisser-prodiýseri mamandyǵyn oqyǵandyqtan, kei blogtarymyz derekti film stilinde túsiriledi. Sol úshin árdaiym qyzyq taqyryptar men keiipkerlerdi izdep júremin", - deidi ol.
Ernar Almabek ózi úshin Aýǵanstan esigin qashan, qalai ashqanyn áńgimeledi. Onyń sózinshe, munyń tarihy Aýǵanstan qazaqtary toqyǵan kilemnen bastalǵan...
"2023 jyldyń kúzinde Facebook áleýmettik jelisinde "Aýǵanstan qazaqtarynyń toqyǵan kilemi" degen sýretti kórip qaldym. Buǵan deiin ol elde qazaqtar baryn estisem de asa mán bermeitinmin. Al sol kúni "Nege aýǵan qazaqtary jaily derekti film túsirmeske?" degen oi keldi. Sýrettiń avtoryna habarlasyp, Aýǵanstandaǵy qazaqtar jaily aqparat berýin ótindim. Ol kisi qýana kelisti. Maǵan biraz adamnyń nómirin berdi. Olarmen bailanysyp, Aýǵanstanǵa baramyn dep sheshtim. Biraq ol josparym sozylyp, aýǵan jerine tek 2024 jyldyń tamyzynda jete aldym", - deidi saiahatshy.
Jiyrmadan asa eldi aralaǵan Ernar Almabek saparǵa shyqpas buryn únemi elshilikpen bailanys ornatatynyn aitady. Bul joly da dál solai jasaǵan.
"Qazaqtarmen bailanys ornatsam da Qazaqstannyń Aýǵanstandaǵy elshiligine de bir habarlasyp qoiýdy jón kórdim. Qai elge barsam da sol eldegi elshilikke habarlasyp, ózimniń bara jatqanymdy, video túsiretinimdi aitýdy qup kóremin. Óitkeni keleńsiz jaǵdai bolyp jatsa, birinshi kómekke keletin osy elshilik qyzmetkerleri dep bilemin. Elshilik maǵan kóp keńes berdi. Gid jaldap, túsirilimge ruqsat alýyma kómektesti", - deidi ol.
Bloger 2024 jyly Kabýldy, Bamiian aýmaǵyn videoǵa túsirgen. Sol jaqta ómir súretin hazari degen ult shoǵyrlanǵan aýylǵa barǵan. Artynsha Mazari-Sharif shaharyndaǵy qazaqtar jaily derekti film túsirgen. "10 kúnge sozylǵan saparym ónimdi boldy", - deidi saiahatshynyń ózi.
Ernar Almabektiń derekti filmderi bir qazaqtyń ómiri ózgerýine sep boldy.
"Elge kelgen soń arnama úsh video shyǵardym. Sonyń biri "Aýǵan qazaq" derekti filmi edi. Bul film jaqsy kórilim jinady. Arada taǵy birneshe ai ótkende elshilik ókilderi habarlasyp, jaqsy jańalyq jetkizdi. Meniń filmimdi kórgennen keiin Saǵadat Kabikenov esimdi aǵamyz Aýǵanstandaǵy qazaq jastaryn elge kóshirýge niettenipti. Ol kisi ózi egin sharýashylyǵynda kásip isteidi. Sol kelgen jastarǵa jumys berýge daiyn ekenin aitypty. Jospar boiynsha alǵashynda 5-6 jigit kelýi kerek edi. Olar elge ornyqqan soń otbasyn kóshirip alýǵa árekettenedi degen oi bolǵan. Biraq filmde "Qazaqstanǵa barǵymyz keledi" degen jastar naqty usynys kelgende bas tartty. Biri basqa jaqqa jumysqa ketip qalǵan, biri týǵan-týysynsyz kóshpeimin degen. Tek Sabyr esimdi jigit qana kelisimin berdi", - deidi ol.
Endigi protsess elge kelýdi maqsat etken Sabyrdyń shyn máninde qazaq ekenin dáleldeý bolǵan.
"Qujat jinap, shaqyrtý jiberip, Sabyrdyń qazaq ekenin naqtylaýǵa alty aidai ýaqyt ketti. Bul istiń bárin Saǵadat aǵa men elishilik birlese jasady. Men ol protsesske aralaspadym. Qujattar daiyn bolǵannan keiin Sabyrdy Aýǵanstannan Qazaqstanǵa alyp keletin adam kerek boldy. Óitkeni ol ómirinde ushaqqa otyryp, shetelge shyǵyp kórmegen. Men kósh jaily film túsiremin ári janynda serik bolamyn dep, bul isti óz moinyma aldym. Sóitip mamyrdyń basynda Aýǵanstanǵa qaita bardym", - dedi ol.
Týyp, ósip-óngen, tynys-tirshiligine ábden úirengen jerden bir adamdy kóshirý ońai sharýa emes. Ernar Almabek te dál osyndai pikirde. Onyń ústine Aýǵanstan ótken qily jol kópshilikke jaqsy málim.
"Adamdy elden elge kóshirýdiń qiyndyǵy barshylyq. Al ol adam 50 jyl soǵys kórgen jerden shyqsa, másele tipti kóbeie túsedi. Sabyrdy Qazaqstanǵa qaitarýdyń daiyndyǵy alty aiǵa sozylǵany da sol. Birinshiden, qujat jinaý, shaqyrtý jiberý ońai emes. Ekinshiden, Aýǵanstanda ózin qazaqpyn dep jalǵan kýálik jasatyp alǵan ózge ult ókilderi kóp. Sondyqtan kóshemin degen ár adam tekseristen ótedi. Úshinshiden, aýǵan qazaqtarynyń búgingi turmysy bizden bólek. Kiiminen bastap, ómir saltyna deiin basqa. Qazaqstanǵa beiimdelýi ońai emes. Sondyqtan Sabyr qaida ornalasatynyn, ne jumys isteitinin elge kelmei turyp sheship alý mańyzdy boldy", - deidi bloger.
Bul tusta Atymtai Jomarttar kómegin aiamapty.
"Sabyrdyń elge kóshiniń shyǵynyn bastan-aiaq Saǵadat aǵa kóterip aldy. Ushaq bileti, osyndaǵy jumysy, tamaǵy men jatyn orynyn sol kisi uiymdastyrdy. Bizdiń qoǵamǵa beiimdelip, elde naqty qalamyn dese, ol kisi Sabyrdyń ata-anasyn da kóshirip alýǵa daiyn. Aýǵanstandaǵy shyǵyndardy elshilik moinyna aldy. Men óz shyǵyndarymdy ózim kóterdim. Osy qiyn iste elshiliktiń atqarǵan eńbegin atap ótkim keledi. Ol jaqtaǵy qyzmetkerler jaqsy uiymdastyrýshy ǵana emes, sondai-aq, naǵyz ult janashyrlary ekenin de kórsetti", - deidi saiahatshy.
Ernar Almabek bul isine jurttyń pikiri ekige jarylǵanyn, dese de basym kópshiligi jaqsy tilegin aiamaǵanyn jetkizdi.
"Qoǵam bolǵan soń neshe túrli pikir bar. Bul áreketti de halyq ártúrli qabyldady. Bireýler qorqynyshyn bildirdi, bireýler kezinde ketkender kelmesin dedi. Alaida jaqsy tilek jazyp, qýanyp jatqandar kóbirek siiaqty kórindi. Instagram paraqshamda negativ joq desem de bolady, al tiktokta ekeýi birdei", - dedi ol.
Al qazir Sabyrdyń ómiri múldem bólek arnaǵa túskendei... Jańa jerde jańa jumys bastady.
"Qazir Sabyr Saǵadat aǵanyń sharýashylyǵyndaǵy jumysyn bastap ketti. Ol sharýashylyq Astanadan 160 shaqyrym jerdegi Altyndy degen aýylda. Ázirge túrli jumys istep kóredi. Keiin ikemine qarai ózine bir mamandyq tańdaidy. Traktor aidai ma, kombain basqara ma, álde aspaz bola ma - óz erki. Áriptesterin de kórdim. Bári qushaq jaia qarsy aldy. Keledi degendi estigen kúnnen daiyndalyp, kútip júr eken. Sol ortaǵa tezirek sińisip ketse, qýanamyz. Aitpaqshy, kirill álipbiin úiretetin muǵalim jaldap, oqytý da josparda bar", - dedi ol.
Aýǵanstannan bir qazaqty elge ákelýdiń artynda osyndai hikaia, birneshe adamnyń eńbegi, eń bastysy izgi nieti tur. Ernar Almabek sóz aiaǵynda mundai múmkindik týǵanyna shyn qýanatynyn aityp, ishki ýaiymyn da jasyrmady.
"Bul oqiǵaǵa tap bolǵanyma jáne bir film arqyly bir otbasyn atamekenine qaitarý múmkindigi týǵanyna qatty qýandym. Bir shetinen, meniń de elge tigizgen paidam boldy ǵoi dep tolqydym. Ishte maqtanysh sezimi de joq emes. Áreket etse, adamnyń múmkindigi kóp ekenin de túsindim. Biraq, shynyn aitqanda, áli de úlken ýaiym bar. Ásirese, Sabyrdy aýylda qaldyryp, ózim Almatyǵa ketkeli ýaiym kúsheie tústi. Árine, habarlasyp turamyz ǵoi. Dese de ýaiymdap, qorqady ekensiń. Ne istep júr, bir nársege arandap qalmady ma degen oilar keledi. Áiteýir Sabyr birinshi kezekte óziniń, ata-anasynyń úmitin aqtap, elge sińisip, tez úirenip, aiaqqa turyp ketse deimin. Ary-beri júrse, adamdarmen aralasyp, tezirek jergilikti qazaq bolsa, meniń ýaiymym sol kezde ǵana basylatyn shyǵar", - dep túiindedi ol.
