Dalanews.kz osyǵan orai pikir bildirgen sarapshylardyń sózin oqyrman nazaryna usynady.
Saiasattanýshy Daniia Áshimbaevtiń pikirinshe prezident Aýylmin basshysy Saparhan Omarovty “ashý ústinde” ornynan alǵan.
Sharýalardyń muńyna qulaq aspai, qýańshylyq etek alǵan shaqta qol qýsyryp otyrǵan ministrdiń otstavkasy oryndy, alaida Mámin úkimetiniń sapynda “quiryqtan tebýge” suranyp turǵan Omarovtan ózge de úmitkerler bar.
“Sonyń biri - Tsoi. Ol kelgeli densaýlyq saqtaý salasyndaǵy soraqylyqtar kóbeimese, azaimai tur. Ana men bala ólimi kúrt ósip ketti.
Vaktsinaǵa qatysty tolyqqandy maǵlumat berýdiń ornyna “Spýtniktiń” sapasyna kúdikpen qaraityn jurtqa inesin ala júgirdi. Egý naýqanyn byqsytyp jiberdi, qojyratyp aldy.
Tsoidyń ústinen qaraityn vitse-premer Eraly Toǵjanov ta sózge kelgende júirik, iske kelgende shorqaqtyǵyn kórsetti.
Árbirden soń Qazaqstandaǵy qýańshylyqqa jalǵyz Omarov aiypty emes.
- Ákimder ai qarady ma?
- Ekologiia ministrligine qarasty Qazgidromet apat bolaryn kúni buryn nege eskertpedi?
- Osy salaǵa kýratorlyq etetin vitse-premer Álihan Smaiylov pen Roman Skliar “biyl qýańshylyq bolatyn syńaily, qazirden qamdanaiyq” dep nege shý kótermedi?
- Prezident ákimshiliginde áleýmet, ekonomika salasyna jaýap beretin Timýr Súleimenov “tiri” me ózi?
Ashyǵyn aitqanda Toqaev eshkimdi alalaǵysy kelmeitin syndy, ashýǵa minip bireý-mireýdiń kóńiline tiip ketkendi qalamaityndai kórinedi ne bolmasa tizgindi bosatyp aldy, memapparat Toqaevtyń baqylaýynan tolyqtai shyǵyp ketti”, – deidi Áshimbaev.
Onyń pikirinshe, joǵary jaqty jappai jaýapkersizdik jailap barady. Eshkim, eshteńeni moinyna alǵysy kelmeidi. Kez-kelgen sheneýnikten surasańyz: “meniń bul salaǵa qatysym joq. Basqa vedomstvo ainalysady” degen jaýap alasyz. Kimniń ne bitirip, nemen ainalysyp júrgenin ózderi de bilmeidi. Sóitip júrgende jurt kózine jii shalynǵan Saparhan Omarov qosaq arasynda kete barǵan.
“Toqaev osy kúnge deiin birtalai shendige sógis jariialady. Sodan ne túzeldi, ne ózgerdi? Memapparataǵylar Toqaevtyń eskertýi turmaq, saýsaǵynyń ushyn qozǵaltýǵa erinedi. Bilik eldegi jaǵdaidy baqylaýdan shyǵaryp aldy. Joǵary jaqty panika jailaǵan syndy. Áleýmettik-ekonomikalyq saladaǵy qany sorǵalaǵan máselerdi qalai shesherin bilmei sendelip júr…”, – deidi Áshimbaev.
….
Saiasatker Ámirjan Qosanovtyń pikirinshe Toqaev biligin dál qazir pandemiia men qýańshylyq qyspaqqa alyp otyr.
“Erteń taǵy bir problema paida bolar, solardyń sońynda dalaqtap, halyqtyń aqshasyn sýdai shashyp, júgire beredi!
Pandemiiany bilmeimin, biraq jurtty jalmap bara jatqan sumdyq qymbatshylyqty, elimizdiń túkpir-túkpirinde bop jatqan qurǵaqshylyq pen mal azyǵynyń azaiý múmkindigin aldyn-ala boljaýǵa bolatyn edi ǵoi? Álde bizdiń ministrler monitoring pen boljaý degendi bilmei me? Biliktiń strategiialyq zertteý, boljaý, kúni buryn qamdaný institýttary qaida?”, – degen saýal qoiady saiasatker.
Qosanovtyń aitýynsha jyl ótken saiyn Toqaevtyń sózi men isi alshaqtap barady.
“Iaǵni, qordalanǵan máselelerdi ataidy, biraq onyń bárin sheshýdi jaǵdaidy osyndai masqaraǵa jetkizgen sol úkimetten qaitadan talap etedi. Nonsens!
Bar kináni bir ministrge artty da, ony jumystan shyǵaryp jiberdi. Endi ol ministr ketken soń sý qaityp kele me? Dáriia tola ma? Maldyń jemi kóbeie me? Azyq-túlik baǵasy arzandai ma? Qaidam...
Saiasattanýda «qoǵam temperatýrasy» degen uǵym bar. Óziniń bolashaǵyn oilaityn kez kelgen bilik sonymen sanasyp, ol temperatýrany sezetinin arakidik bildirip turýy tiis. Áitpese, saiasi bankrot bolady”, – deidi ol.
Saiasatker túneýkúngi úkimet otyrysynda halyqtan alshaqtap ketken, qoǵam temperatýrasyn tap basa almaityn qaýqarsyz bilikke kýá bolǵan.
“Ózi kóńili tolmaityn ministrlerdi otstavkaǵa jibergisi kelse de, jibere almaityn, sharasyz prezidentti kórdim…”, – deidi Qosanov.
…
Saiasattanýshy Artur Nyǵmetov te osy oida. Omarovtyń otstavkasy qurdymǵa ketken Úkimetti qutqara almaidy dep paiymdaidy. Úkimettiń qatelikteri men kemshilikterin eks-ministrdiń moinynan ile salǵan.
“Aýyl sharýashylyǵynyń máselesi tereńde jatyr. Tutas júiede jyldar boiy qordalanǵan problemalar qalyptasqan.
Omarov ketkennen keiin aýyldaǵy ómir ózgerip ketpeidi. Onyń ornyna kelgen kadr aýylsharýashylyǵyn áp-sátte qulpyrta almaidy. Aýyl sharýashylyǵy, basqa da salalardy keiin tartyp otyrǵan eń úlken kesir - korrýptsiia.
Korrýptsiia qazirgi júieniń ón-boiyna tarap ketken. Aýyldaǵy aǵaiyn memleket kómegine qol jetkize almai zar ilep júr, korrýptsiia men biýrokratiia birlesken jerde jappai degradatsiia bastalady”, – deidi ol.
Aitýynsha, biylǵy qýańshylyqtyń sońy buryn-sońdy bolmaǵan qymbatshylyqqa ulasady. Et, sút ónimderi defitsitke ainalady, olardyń baǵasy sharyqtap shyǵa keledi.
Sarapshy mundai stsenariidiń aldyn-alýdyń amalyn usynypty.
“Ol úshin fermerlik sharýashylyqtardy tikelei qoldaýdyń tetigin qalyptastyrý qajet. Aradaǵy deldaldardyń jolyn kesý kerek. Biraq, bul biýdjetke salmaq. Úkimet ainalyp kelip Ulttyq qorǵa aýyz salady.
Osynyń bárine kim kináli? Saladaǵy biliksiz, saýatsyz menedjmenttiń kesirinen osyndai kúige tústik, áitpese áldeqashan agrarlyq derjavaǵa ainalar edik. Ókinishti-aq…”, – deidi Nyǵmetov.
…
Saiasatker Muhtar Taijan Mámin bastaǵan ministrler el múddesin birinshi kezekke qoiýy tiis dep esepteidi.
“Oligarhtardyń, latifýndisterdiń sózin sóileýdi doǵaryńyzdar! Qyzmetke qalai kelgenderiń qyzyq emes, ózderińizge júktelgen jumysty qanshalyqty adal, ádil atqaratyndaryńyz mańyzdy.
Omarovtyń ornyna kelgen ministr aýyldaǵy aǵaiynnyń sózine qulaq asýy qajet. Ázirden bastap elge esep berip úirenińiz. Lobbisterdiń múddesin, halyq múddesinen joǵary qoisańyz, jurt muny keshirmeidi”, – degen Taijan qyzmetine keshe ǵana kelgen Qarashókeevti aýyr jumys kútip turǵanyn eskertipti.
Dýman BYQAI
