Dalanews.kz وسىعان وراي پٸكٸر بٸلدٸرگەن ساراپشىلاردىڭ سٶزٸن وقىرمان نازارىنا ۇسىنادى.
ساياساتتانۋشى دانييا ەشٸمباەۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە پرەزيدەنت اۋىلمين باسشىسى ساپارحان وماروۆتى “اشۋ ٷستٸندە” ورنىنان العان.
شارۋالاردىڭ مۇڭىنا قۇلاق اسپاي, قۋاڭشىلىق ەتەك العان شاقتا قول قۋسىرىپ وتىرعان مينيستردٸڭ وتستاۆكاسى ورىندى, الايدا مەمين ٷكٸمەتٸنٸڭ ساپىندا “قۇيرىقتان تەبۋگە” سۇرانىپ تۇرعان وماروۆتان ٶزگە دە ٷمٸتكەرلەر بار.
“سونىڭ بٸرٸ - تسوي. ول كەلگەلٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى سوراقىلىقتار كٶبەيمەسە, ازايماي تۇر. انا مەن بالا ٶلٸمٸ كٷرت ٶسٸپ كەتتٸ.
ۆاكتسيناعا قاتىستى تولىققاندى ماعلۇمات بەرۋدٸڭ ورنىنا “سپۋتنيكتٸڭ” ساپاسىنا كٷدٸكپەن قارايتىن جۇرتقا ينەسٸن الا جٷگٸردٸ. ەگۋ ناۋقانىن بىقسىتىپ جٸبەردٸ, قوجىراتىپ الدى.
تسويدىڭ ٷستٸنەن قارايتىن ۆيتسە-پرەمەر ەرالى توعجانوۆ تا سٶزگە كەلگەندە جٷيرٸك, ٸسكە كەلگەندە شورقاقتىعىن كٶرسەتتٸ.
ەربٸردەن سوڭ قازاقستانداعى قۋاڭشىلىققا جالعىز وماروۆ ايىپتى ەمەس.
- ەكٸمدەر اي قارادى ما?
- ەكولوگييا مينيسترلٸگٸنە قاراستى قازگيدرومەت اپات بولارىن كٷنٸ بۇرىن نەگە ەسكەرتپەدٸ?
- وسى سالاعا كۋراتورلىق ەتەتٸن ۆيتسە-پرەمەر ەليحان سمايىلوۆ پەن رومان سكليار “بيىل قۋاڭشىلىق بولاتىن سىڭايلى, قازٸردەن قامدانايىق” دەپ نەگە شۋ كٶتەرمەدٸ?
- پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸندە ەلەۋمەت, ەكونوميكا سالاسىنا جاۋاپ بەرەتٸن تيمۋر سٷلەيمەنوۆ “تٸرٸ” مە ٶزٸ?
اشىعىن ايتقاندا توقاەۆ ەشكٸمدٸ الالاعىسى كەلمەيتٸن سىندى, اشۋعا مٸنٸپ بٸرەۋ-مٸرەۋدٸڭ كٶڭٸلٸنە تيٸپ كەتكەندٸ قالامايتىنداي كٶرٸنەدٸ نە بولماسا تٸزگٸندٸ بوساتىپ الدى, مەماپپارات توقاەۆتىڭ باقىلاۋىنان تولىقتاي شىعىپ كەتتٸ”, – دەيدٸ ەشٸمباەۆ.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, جوعارى جاقتى جاپپاي جاۋاپكەرسٸزدٸك جايلاپ بارادى. ەشكٸم, ەشتەڭەنٸ موينىنا العىسى كەلمەيدٸ. كەز-كەلگەن شەنەۋنٸكتەن سۇراساڭىز: “مەنٸڭ بۇل سالاعا قاتىسىم جوق. باسقا ۆەدومستۆو اينالىسادى” دەگەن جاۋاپ الاسىز. كٸمنٸڭ نە بٸتٸرٸپ, نەمەن اينالىسىپ جٷرگەنٸن ٶزدەرٸ دە بٸلمەيدٸ. سٶيتٸپ جٷرگەندە جۇرت كٶزٸنە جيٸ شالىنعان ساپارحان وماروۆ قوساق اراسىندا كەتە بارعان.
“توقاەۆ وسى كٷنگە دەيٸن بٸرتالاي شەندٸگە سٶگٸس جارييالادى. سودان نە تٷزەلدٸ, نە ٶزگەردٸ? مەماپپاراتاعىلار توقاەۆتىڭ ەسكەرتۋٸ تۇرماق, ساۋساعىنىڭ ۇشىن قوزعالتۋعا ەرٸنەدٸ. بيلٸك ەلدەگٸ جاعدايدى باقىلاۋدان شىعارىپ الدى. جوعارى جاقتى پانيكا جايلاعان سىندى. ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق سالاداعى قانى سورعالاعان مەسەلەردٸ قالاي شەشەرٸن بٸلمەي سەندەلٸپ جٷر…”, – دەيدٸ ەشٸمباەۆ.
….
ساياساتكەر ەمٸرجان قوسانوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە توقاەۆ بيلٸگٸن دەل قازٸر پاندەمييا مەن قۋاڭشىلىق قىسپاققا الىپ وتىر.
“ەرتەڭ تاعى بٸر پروبلەما پايدا بولار, سولاردىڭ سوڭىندا دالاقتاپ, حالىقتىڭ اقشاسىن سۋداي شاشىپ, جٷگٸرە بەرەدٸ!
پاندەمييانى بٸلمەيمٸن, بٸراق جۇرتتى جالماپ بارا جاتقان سۇمدىق قىمباتشىلىقتى, ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە بوپ جاتقان قۇرعاقشىلىق پەن مال ازىعىنىڭ ازايۋ مٷمكٸندٸگٸن الدىن-الا بولجاۋعا بولاتىن ەدٸ عوي? ەلدە بٸزدٸڭ مينيسترلەر مونيتورينگ پەن بولجاۋ دەگەندٸ بٸلمەي مە? بيلٸكتٸڭ ستراتەگييالىق زەرتتەۋ, بولجاۋ, كٷنٸ بۇرىن قامدانۋ ينستيتۋتتارى قايدا?”, – دەگەن ساۋال قويادى ساياساتكەر.
قوسانوۆتىڭ ايتۋىنشا جىل ٶتكەن سايىن توقاەۆتىڭ سٶزٸ مەن ٸسٸ الشاقتاپ بارادى.
“ياعني, قوردالانعان مەسەلەلەردٸ اتايدى, بٸراق ونىڭ بەرٸن شەشۋدٸ جاعدايدى وسىنداي ماسقاراعا جەتكٸزگەن سول ٷكٸمەتتەن قايتادان تالاپ ەتەدٸ. نونسەنس!
بار كٸنەنٸ بٸر مينيسترگە ارتتى دا, ونى جۇمىستان شىعارىپ جٸبەردٸ. ەندٸ ول مينيستر كەتكەن سوڭ سۋ قايتىپ كەلە مە? دەرييا تولا ما? مالدىڭ جەمٸ كٶبەيە مە? ازىق-تٷلٸك باعاسى ارزانداي ما? قايدام...
ساياساتتانۋدا «قوعام تەمپەراتۋراسى» دەگەن ۇعىم بار. ٶزٸنٸڭ بولاشاعىن ويلايتىن كەز كەلگەن بيلٸك سونىمەن ساناسىپ, ول تەمپەراتۋرانى سەزەتٸنٸن اراكٸدٸك بٸلدٸرٸپ تۇرۋى تيٸس. ەيتپەسە, ساياسي بانكروت بولادى”, – دەيدٸ ول.
ساياساتكەر تٷنەۋكٷنگٸ ٷكٸمەت وتىرىسىندا حالىقتان الشاقتاپ كەتكەن, قوعام تەمپەراتۋراسىن تاپ باسا المايتىن قاۋقارسىز بيلٸككە كۋە بولعان.
“ٶزٸ كٶڭٸلٸ تولمايتىن مينيسترلەردٸ وتستاۆكاعا جٸبەرگٸسٸ كەلسە دە, جٸبەرە المايتىن, شاراسىز پرەزيدەنتتٸ كٶردٸم…”, – دەيدٸ قوسانوۆ.
…
ساياساتتانۋشى ارتۇر نىعمەتوۆ تە وسى ويدا. وماروۆتىڭ وتستاۆكاسى قۇردىمعا كەتكەن ٷكٸمەتتٸ قۇتقارا المايدى دەپ پايىمدايدى. ٷكٸمەتتٸڭ قاتەلٸكتەرٸ مەن كەمشٸلٸكتەرٸن ەكس-مينيستردٸڭ موينىنان ٸلە سالعان.
“اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ مەسەلەسٸ تەرەڭدە جاتىر. تۇتاس جٷيەدە جىلدار بويى قوردالانعان پروبلەمالار قالىپتاسقان.
وماروۆ كەتكەننەن كەيٸن اۋىلداعى ٶمٸر ٶزگەرٸپ كەتپەيدٸ. ونىڭ ورنىنا كەلگەن كادر اۋىلشارۋاشىلىعىن ەپ-سەتتە قۇلپىرتا المايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى, باسقا دا سالالاردى كەيٸن تارتىپ وتىرعان ەڭ ٷلكەن كەسٸر - كوررۋپتسييا.
كوررۋپتسييا قازٸرگٸ جٷيەنٸڭ ٶن-بويىنا تاراپ كەتكەن. اۋىلداعى اعايىن مەملەكەت كٶمەگٸنە قول جەتكٸزە الماي زار يلەپ جٷر, كوررۋپتسييا مەن بيۋروكراتييا بٸرلەسكەن جەردە جاپپاي دەگراداتسييا باستالادى”, – دەيدٸ ول.
ايتۋىنشا, بيىلعى قۋاڭشىلىقتىڭ سوڭى بۇرىن-سوڭدى بولماعان قىمباتشىلىققا ۇلاسادى. ەت, سٷت ٶنٸمدەرٸ دەفيتسيتكە اينالادى, ولاردىڭ باعاسى شارىقتاپ شىعا كەلەدٸ.
ساراپشى مۇنداي ستسەنارييدٸڭ الدىن-الۋدىڭ امالىن ۇسىنىپتى.
“ول ٷشٸن فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتاردى تٸكەلەي قولداۋدىڭ تەتٸگٸن قالىپتاستىرۋ قاجەت. اراداعى دەلدالداردىڭ جولىن كەسۋ كەرەك. بٸراق, بۇل بيۋدجەتكە سالماق. ٷكٸمەت اينالىپ كەلٸپ ۇلتتىق قورعا اۋىز سالادى.
وسىنىڭ بەرٸنە كٸم كٸنەلٸ? سالاداعى بٸلٸكسٸز, ساۋاتسىز مەنەدجمەنتتٸڭ كەسٸرٸنەن وسىنداي كٷيگە تٷستٸك, ەيتپەسە ەلدەقاشان اگرارلىق دەرجاۆاعا اينالار ەدٸك. ٶكٸنٸشتٸ-اق…”, – دەيدٸ نىعمەتوۆ.
…
ساياساتكەر مۇحتار تايجان مەمين باستاعان مينيسترلەر ەل مٷددەسٸن بٸرٸنشٸ كەزەككە قويۋى تيٸس دەپ ەسەپتەيدٸ.
“وليگارحتاردىڭ, لاتيفۋنديستەردٸڭ سٶزٸن سٶيلەۋدٸ دوعارىڭىزدار! قىزمەتكە قالاي كەلگەندەرٸڭ قىزىق ەمەس, ٶزدەرٸڭٸزگە جٷكتەلگەن جۇمىستى قانشالىقتى ادال, ەدٸل اتقاراتىندارىڭىز ماڭىزدى.
وماروۆتىڭ ورنىنا كەلگەن مينيستر اۋىلداعى اعايىننىڭ سٶزٸنە قۇلاق اسۋى قاجەت. ەزٸردەن باستاپ ەلگە ەسەپ بەرٸپ ٷيرەنٸڭٸز. لوببيستەردٸڭ مٷددەسٸن, حالىق مٷددەسٸنەن جوعارى قويساڭىز, جۇرت مۇنى كەشٸرمەيدٸ”, – دەگەن تايجان قىزمەتٸنە كەشە عانا كەلگەن قاراشٶكەەۆتٸ اۋىر جۇمىس كٷتٸپ تۇرعانىن ەسكەرتٸپتٸ.
دۋمان بىقاي
