"Endi memleket burynǵydai problemalyq bankterdi qutqarmaidy". Osyndai tujyrymǵa jeteleitin kúz ailarynda birneshe oqiǵa oryn aldy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
ÁLQISSA
Atap aitsaq, birinshiden, kúzde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń kezekti Joldaýynda "Bankter týraly" jańa zań qabyldaý qajettigin aitty. Sol kezde keibir sarapshylar mundai zań qabyldansa, ol áleýmettik ádilettilikke ákeledi, iaǵni oligarhtar bank sektoryndaǵy bilikten aiyrylady degen pikirdiń shetin qyltitty.
Ekinshiden, kóp uzamai Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi Ulttyq banktiń qaýlysymen halyqaralyq agenttikterdiń kredittik reitingter bóliginde sheteldik satyp alýshylar men qazaqstandyq bankterdiń ielerine qoiylatyn talaptardy belgileitin anyqtamalardy daiyndady. Onda sheteldik investorlardyń qazaqstandyq bankterdi satyp alýy úshin jaǵdailardy jeńildetý sharalary qarastyrylǵan. Iaǵni, bizdegi keibir bank sheteldikterge satylýy múmkin. Máselen, Bereke bankti arabtar satyp alyp jatqany týraly málimet bar.
Úshinshiden, 1 qazanda Qazaqstandaǵy Halyqaralyq valiýta qory missiiasynyń basshysy Nikolia Blanshe memleket problemalyq bankterdi qutqarýdy doǵarýy kerek degen málimdeme jasady. Artynsha Bank RBK-niń satylýy múmkin ekendigi týraly sybys shyqty (ile-shala atalǵan bank bul aqparatty joqqa shyǵaryp, resmi málimdeme jasady). Rasynda, bul jaittar bank sektorynda bolatyn úlken ózgeristerden habar bere alady ma? Osyny bilmek niette Dalanews.kz qarjyger-maman Iliias Isaevty suqbatqa tartty.
Iliias Isaev búginderi bolyp jatqan qubylystar 30 jyl boiy qalai bolsa, solai paida taýyp, iesiz aqshalardy paidalanyp kelgen bank sektorynda abdyraý paida bolǵanyn bildiretinin aitady. Alaida, mamannyń pikirinshe, bank sektorynda búgin-erteń úlken reforma júrip, jaǵdai birden ózgeredi deý aqymaqtyq.
Bizdiń bankterdiń basym bóligi zańdy jolmen dúniege kelmegen
"Ónerkásip oshaqtaryn, aýylsharýashylyǵyn, taǵysyn taǵy kommertsiialyq bankter óz besiginde tunshyqtyrýda" dep biz kezinde dabyl qaqtyq. Ony elegen eshkim bolmady. Olar alasapyran kezde qarpyp-tarpyp, talan-tarajǵa túsken osyndai dúnieniń arqasynda týyndady. Jekeshelendirý degen aty ǵana boldy. Áitpese, keńes zamanynan qalǵan memlekettik múlikti, taǵysyn taǵy at tóbelindei top ózara bólip aldy. Sol kapitaldyń arqasynda bankter paida boldy. Olardyń qorynda sol zamannan qalǵan-qutqan aktivter áli bar. Sony qany taýsylǵansha soryp baǵýda. Biraq, túbi olardyń da taýsylatyn kúni keledi ǵoi. Soǵan ózi jaqyndap qaldyq. Degenmen bank basshylyǵynda júrgen tulǵalardyń oilaý qabileti burynǵy deńgeide qala beredi. Óz aýlasyndaǵyny kúittegennen ary asy almaidy. Mundaida reforma tiimdiligi týraly aitýdyń ózi artyq", - deidi sarapshy.
Onyń aitýynsha, sheteldik investorlardyń bizdiń bankterge qyzyǵatyn jóni bar.
"Olar bizdiń bank sektoryndaǵy "bardakty" kórip otyr. Marhabbat, valiýta baǵamy aiyrmasynan spekýliatsiia jasap, paida taba ber! "Ái, qoi" dep jatqan eshkim joq. Olar da mundai ońai ári jeńil paidaǵa qyzyǵady. Sondyqtan sheteldik bankter bizdiń naryqqa kelse, jaǵdai jaqsarady degen bos sóz", - deidi qarjyger-maman.
Sondai-aq Iliias Isaev el ekonomikasynyń damý zańdylyǵy áli kúnge bir jolǵa durystap qoiylmaǵanyn ókinishpen atap kórsetedi.
"Mysaly, el ekonomikasy jaqsy damýy úshin eńbek ónimdiliginiń ósý qarqyny jalaqynyń ósý qarqynynan ilgerilep (ozyp) otyrýy kerek. Naqty sektordan muny biz baiqap otyrǵanymyz joq. Al kvazimemlekettik sektorda, iaǵni ulttyq kompaniia menedjerleri, aktsionerleri áli kúnge deiin jyl sońynda zor somada bonýs alady. Bul kózge birden túsetin baryp turǵan bassyzdyq. Úlken minberlerde osyny synaǵan bolady, aitqan bolady, biraq osyǵan deiin jaǵdai bir ret te ózgergen emes", - deidi ol.
Ulttyq qordan shyǵarylǵan aqsha qaida ketti?
Qarjyger Ulttyq banktiń Ulttyq qordan shyǵaryp jatqan orasan somadaǵy aqshasyn da sóz etti.
Aita ketsek, 2024 jylǵy qazan aiynda Ulttyq bank Ulttyq qordan 1,4 mlrd AQSh dollaryna deiingi mólsherde valiýta shyǵaryp, satpaqshy. Sondai-aq respýblikalyq biýdjetke transfertterdi qamtamasyz etý úshin qyrkúiekte Ulttyq qordan 945 mln AQSh dollaryna valiýta satylǵany da habarlanǵan.
"Bul arada orasan soma týraly sóz bolyp otyr. Zańdylyq boiynsha mundai aqsha el ekonomikasyna quiylǵanda onyń birden jaqsy belgileri kórinis tabýy tiis. Biraq ony biz kórip otyrǵanymyz joq. Kerisinshe, infliatsiia qyrkúiek aiynda 8,3% qurady. Baǵalar toqtaýsyz ósip jatyr. Sonda bul aqsha qaida ketti, soǵan maman retinde men de ań-tańmyn" degen sarapshy bul rettegi Ulttyq bank túsiniktemesiniń ózi ústirt ekenin aitady.
"Bul arada "anda jiberdik, mynda baǵyttadyq" degen esep úshin aitylǵan sydyrtpa sóz. Oǵan bul salany jetik bilmeitinder ǵana senýi múmkin endi", - deidi ol.
Sóz sońynda qarjyger-maman túptiń túbinde ekonomika zańdylyǵy – óndiristik kapital óz degenin jasatatynyn aitady.
- Ekonomikanyń qatań zańdylyqtaryna ómirsheń ári naryqqa shyn beiimdelgen bankter tótep berip, túptiń túbi iriktelip shyǵady. Biraq ol ýaqyt áli kelmedi, - deidi Iliias Isaev.
