Alash arysy Júsipbek Aimaýytov Semei qalasy týraly: - «...Semei - bir gýberniia eldiń miy. Aqyl-oidyń tabysy Semeide. Semei - bir gýberniia eldiń tiregi.» degen eken.
Uly Abai atamyzdyń 175 jyldyǵyna orai qala jurtshylyǵyn qýantaqan basty jańalyqtyń biri - QR Prezidenti Q. Toqaevtyń «Abai jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» maqalasynda Semei qalasyn «tarihi ortalyq» dep jariialap statýs berý týraly tapsyrma bergeni edi.
Prezidentimiz osy málimdemesi arqyly, Semei jurtshylyǵy aldynda, eń bastysy, uly Abaidyń arýaǵynyń aldynda óz moinyna jaýapkershilikte júktegen edi. Biraq arada jyldan astam ýaqyt ótse de Prezidenttiń aitqan sózi tek sóz júzinen árige aspady. Árine, statýs týraly málimdemesine sáikes memleket basshysynyń atyna ETsQ arqyly bir emes úsh ret hat ta jazyldy.
Óitkeni, qazaq halqy qashanda kósh tizginin ustaǵan basshysynyń ár isine, bergen sózine zor senimmen qarap artynan ergen halyqpyz ǵoi. Onyń ústine, Semei qalasy saiasattyń qurbanyna ainalyp, oblys mártebesinen aiyrylyp, tek aqynnyń mereitoiy kezinde ǵana eske túsip, óz ádil baǵasyn ala almai kele jatqan qala desek artyq aitqandayq emes. Qalanyń qordalanǵan máseleeleri tek sport kesheni men aqyn eskertkishin ashýmen de sheshile qoimasy anyq.
Kezinde Alash arystarynyń da talǵamyna jaýap bere alǵan qala óziniń tabiǵi da, ziialy ortasymen de Alashorda avtonomiialyq úkimetine astana bolǵany tarihtan belgili. Zaman ózgerdi me, bolmasa táýelsizdik alǵan eldiń basshylarynyń jeke kózqarasyna jaýap bere almady ma, el arasynda - «Semei qalasy biliktiń qyryn qabaǵyna ilingen qala..» delinetin alyp-qashpa sóz de kóp.
Eshkim de kóptiń aýzyna qaqpaq bola almaidy.
Jasyryp keregi ne, ony elordadaǵy jylyna bir at izin salyp arnaiy aldyn ala daiyndap qoiǵan marshrktpen kelip ketetin iri sheneýnikter emes, qala jurtshylyǵy ony óz jan júregimen jaqsy sezinedi. Áiteýir, «uialǵan tek turmas» dei me eken, bilik tarapynan Semeige degen qiǵash kózqarastaryn Abai atamyzdyń mereitoiy kezinde jarysyp chellendj jasap, aqynǵa degen «súiispenshilikterin» jarnamalap aqtap alýǵa tyrysyp jatatyny da shyndyq.
Aitpasa sóz atasy óledi. Sonymen, QR Prezidentine qoiylǵan úsh suraqqa jaýap berý baqyty - Mádeniet ministri A. Raiymqulovanyń mańdaiyna buiyrypty.
Tikelei Prezidentke qoiylǵan qalamyz úshin asa mańyzdy suraqqa Prezident Ákimshiligi emes, Mádeniet ministrine silteme jasalýy jurtshylyqtyń túsinbestigin týdyrdy.
«Sózimniń qadiri - Ózimniń qadirim» degen ýádege berik el edik, rýhani qundylyqtary tek Rýhani jańǵyrý baǵdarlamasynyń aiasynan asa almai qalǵandai keleńsiz oilarǵa jeteleidi.
Qalamyzǵa berilgen tarihi statýs, Mádeniet ministrine qoiylǵan suraq emes, tikelei memleket basshysyna qoiylǵan suraq bolatyn. Prezidenttiń aýzynan shyqqan sózge qashannan beri Mádeniet ministri jaýap beretin bolǵan?
«Abai jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» maqalasyndaǵy tarihi ortalyq týraly málimdemesi A. Raiymqulovanyń otyz eki tisinen shyqpaǵan edi ǵoi. Álde, bul másele mádeniet ministriniń quzyretine jatatyn, ministrlik tarapynan sheshe salatyn suraq pa edi? Prezident Ákimshiliginiń «Qurmet» taqqan qurmetti azamattary jaýap berýge qaýqarsyz bolǵany ma? Qazaqty, memleketimizdi barsha álemge pash etken Abai, Shákárim, Muhtardy týdyrǵan kieli qalany mártebesin resmi statýs berýge sarańdyq tanytylýy - Úkimet tarapynan ziialylyq dep aita almas edik. Kieli meken Semei saiasattyń qýyrshaǵy bolmaýy tiis, kiesi atyp júrmesin. Semei men Abai máńgi ajyramas egiz uǵym, Semeige degen qurmet - Abaiǵa degen qurmet!
Qazaq poeziiasynyń Han táńirisi atanǵan zańǵar aqyn Muqaǵalidyń:
«...Oihoi, Abai dalasy, "Abailaǵan",
Semei dese, Abai dep qaraidy adam.
Talai jyldar ótse de, talai zaman,
Qalam tartar qazaqta aqyn týsa,
Arýaǵyna Abaidyń qarailaǵan.» sonyń aiqyn dáleli.
Semei qalasyna tek mereitoi kezinde ǵana eske túsetin mereitoilyq is-sharalarda, bolmasa, utymdy sátti ańdyp joǵarynyń kózine túsip qalǵysy keletin sheneýnikter estafeta jasap jarysatyn chellendjben ólshenbese kerek, shyn qurmet maqtan úshin emes. Uly Abai atamyzdyń: «Júregimniń túbine tereń boila» degen edi, Abaidyń júregi arqyly Semeidiń tereńine boilai aldyq pa.
Mádeniet ministriniń jaýabyndaǵy kórsetilgendei tek mereitoi qarsańynda ǵana eskertkish turǵyzý, jol baǵdarlamasy arqyly «esep-otchet» berýmen toqtaidy ma. Semei jurtshylyǵy úshin asa mańyzdy máselege estimegen keiip tanytyp ony ministrlikke itere salatyn bolsaq, onda nesine «estitin Úkimet» týraly jar salyp júr ekenbiz? Ata Zańymyzdaǵy: «QR Prezidenti - memlekettiń basshysy, memlekettiń ishki jáne syrtqy saiasatynyń negizgi baǵyttaryn aiqyndaityn, el ishinde jáne halyqaralyq qatynastarda Qazaqstannyń atynan ókildik etetin eń joǵary laýazymdy tulǵa.» degen anyqtama jai jazyla salǵan sóz emes dep oilaimyz.
Prezident óz sózine ózi jaýapty bolýy kerek. Statýsty bekitý quzyreti - ministrliktiń emes, Prezidenttiń tikelei quzyretinde ekeni aitpasa da túsinikti.
Prezidenttiń Semei jurtshylyǵy aldynda bergen statýsy sózben ǵana shektelmei, Prezidenttiń ár sózi salmaqty bolyp arnaiy Jarlyqpen bekitilýi tiis shyǵar.
Mádeniet ministriniń ekiushty jaýabynda: «Nursultan - elorda, Almaty – Ońtústik astana, Túrkistan – rýhani ortalyq» degen ataýlardyń resmi emes ekeni aitylypty. Biraq, ministr hanym ol qalalardyń Respýblikalyq, Oblystyń statýstarǵa ie ortalyq ekenin eskerip nege aýyzǵa alǵysy kelmei otyr eken?
Qyryq jyl atom jarylysynyń qurbany bolǵan kieli Semei qalasy endi Táýelsizdik tuǵyrǵa qonǵan zamanda óz saiasatymyzdyń qurbanyna ainalǵany óte ókinishti..
Taǵy bir aita ketetin jaǵdai, eger Ministr A. Raiymqulova óz jaýabynda statýs berý máselesi qarajatqa da kelip tireletinin de keltiripti. Másele tek qarajatqa bailanysty bolsa, biz kedei elde turyp jatqan joqpyz.
Ata-babalarymyz tún uiyqtamai, kún otyrmai, qyzyl qanyn tógip «urpaǵym qyzyǵyn kórsin» dep amanat etip qaldyrǵan qoinaýy mol qazynaǵa toly jerimiz bar. Mendeleev elementiniń 99 túri kezdesetin bai memlekette turyp jatyrmyz. Álde, men qatelesip otyrmyn ba?
Semei osynaý keń dalany qanymen qorǵap qalýǵa ólsheýsiz úles qosqan Qabanbai, Bógenbai, Baian, Mamai bastaǵan dańqty batyrlardyń at tuiaǵynyń basqan izi qalǵan kieli meken ekenin de bir sát esterińizden shyǵarmaǵandaryńyz abzal shyǵar. Máńgi qaryzdarsyzdar!
Sóz sońynda aitarym, Uly Abai Qunanbaiuly, Shákárim Qudaiberdiuly, Muhtar Omarhanuly Qazaqstan memleketiniń rýhaniiatyna ólsheýsiz úles qosyp elimizdi barsha álemge tanytqan tulǵalar. Sol ulylardyń kindik qany tamǵan Semei qalasy saiqal saiasattyń qurbany emes - oblys nemese Respýblikalyq statýsyna da ábden laiyq qala dep sanaimyz!
«Semei dese - Abai, Shákárim, Muhtar dep qaraidy adam...», Arly bolaiyq!
Erlan Shaiahmetuly,
Semei qalasy, 14.03.2021 jyl.
