– Shyn sózim, sailaýdan shettelerimdi kúniburyn bilgen joqpyn. Sailaýǵa qatysýǵa bel býyp, bilek sybana kirisken kezde birinshi kezekte elimizdiń «Sailaý týraly» zańymen muqiiat tanysyp shyqtym.
Zańda sailaýǵa qatysýshynyń Qazaqstan azamaty bolý kerektigi taiǵa tańba basqandai anyq jazylǵan. Ony jurttyń bári biledi. Sonymen qatar Májilis depýtattyǵyna úmitker kez kelgen adam Qazaqstan aýmaǵynda 10 jyl turýy shart. Al meniń tarihi Otanym – Qazaqstanǵa kelip, turyp jatqanyma biyl attai 17 jyl boldy. Sondyqtan óz basym sailaýdan shettetilem degen oi úsh uiyqtasam túsime kirmedi.
– Siz «Respublica» partiiasynyń negizin qalaýshy azamattardyń birisiz. Jalpy, atalǵan partiia ómirge qalai keldi? Joǵary jaqtan qandai da bir tapsyrma túsken joq pa?
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bir top jas kásipkerlerdi qabyldaǵany esińizde shyǵar. Sol kezdesýden shyqqannan keiin Aidarbek Qojanazarov ekeýmiz kezdesip, elimizge qalai paidamyzdy tigizemiz dep oi bólisken edik. Artynsha, bizge Beibit Álibekov qosyldy.
Budan keiin, bizdiń oiymyzdy biznestiń túrli salasynda júrgen ózge azamattar qoldady. Osydan keiin, bizder elimizdiń ósip-órkendeýi úshin jańa saiasi uiym qurý kerek ekenin túsindik. «Respublica» partiiasy osylai paida boldy.
Bizdiń partiianyń segiz teńtóraǵasy bolǵandyqtan, biz úshin partiia qurý anaý aitqandai qiyndyq týǵyzǵan joq. Jigitter ózara mindetterimizdi aiqyndap, jedel áreket etip, partiia qurdyq.
– «Respublica» partiiasy negizinen, jas kásipkerlerdiń basyn qosqan partiia retinde qoǵamdyq ortaǵa tanylýda. Bul baǵytta sizder «Aq jolǵa» básekeles bolmaisyzdar ma?
– Birden aitaiyn, «Respublica» partiiasy «Aq joldyń» básekelesi bolmaidy. Bizdiń alǵa qoiǵan maqsatymyz aýqymdy.
Óz basym uzaq jyl bizneste júrgen adam retinde «Aq jol» elimizdegi kásipkerlerdiń múddesin qorǵaǵan negizgi partiia boldy dep aita almas edim. Áńgimeniń ashyǵyn aitsaq, «Aq jol» partiiasy men «Atameken» palatasy shaǵyn jáne orta biznestiń múddesin qorǵaǵan joq. Onyń nemen ainalysqanyn ózderińiz de bilesizder ǵoi. Sol sebepti bizge «Aq jol» básekeles bola almaidy.
Bizdiń «Respublica» partiiasy negizinen, músheleri kreativti jas kásipkerlerden quralýda. Aldaǵy ýaqytta bizder Májiliske ótip jatsaq, ózimiz sekildi jas kásipkerlerdiń múddesin qorǵap, elimizdiń damýyna óz úlesimizdi qosatyn bolamyz.
Ata-babalarymyz «jas kelse iske» dep beker aitpaǵan ǵoi. Sol atalarymyz aitqan sózdi basty nazarda ustap, el múddesi úshin jumys isteimiz. Oǵan senimderińiz kámil bolsyn!
– Tamasha, Syrymbek myrza! Sizdi kópshilik shaǵyn kásipkerlikti órkendetip tanylǵan isker azamat retinde tanidy ǵoi. Elimizdegi shaǵyn jáne orta kásipkerlikke jasalynyp jatqan memlekettiń kómek-qoldaýlaryna kóńilińiz tola ma?
– Shynymdy aitsam, memlekettiń bul baǵyttaǵy jumystaryna kóńilim tolmaidy. Shaǵyn jáne orta biznes ókilderine memleket tarapynan kórsetilip jatqan kómekter mardymsyz.
Shaǵyn kásip ieleri memlekettiń kómegin paidalanýǵa umtylǵanda biýrokratiialyq kedergiler men qaǵazbastylyqqa qatty kedergi keltiredi. Osydan keiin mundai kómekterdi bilikte júrgenderdiń jaqyndary, quda-jegjattary alatyny jasyryn emes. Muny men aitpasam da halyq jaqsy biledi.
Taǵy aita tússek, memlekettiń kásipkerlerge usynyp otyrǵan jeńildetilgen nesieleriniń paiyzdyq ústemesi óte joǵary. Sol sebepti kóptegen kásipkerler ony alyp, qaryzǵa batqandy jón sanamaidy.
Aldaǵy ýaqytta bizder osymen kúresip, kásip ashýǵa baǵyttalǵan memlekettiń qarjylai qoldaýyn qoljetimdi etýge kúsh salatyn bolamyz.
– Elimiz táýelsizdik alǵaly beri kásipkerlik salany qoldaý úshin qyrýar qarjy bólip keledi. Kásibińizdi damytýda memlekettiń jeńildetilgen nesiesin alǵan kezińiz boldy ma? Ony alý mehanizmine kóńilińiz tola ma?
– Áńgimeniń ashyǵyn aitsaq, elimizdegi shaǵyn kásipkerler memlekettiń jeńildetilgen nesiesin almaýǵa tyrysady. Onyń basty eki sebebi bar. Birinshisi, joǵaryda aitqanymdai, jeńildetilgen nesieni alý úshin onyń aýyr jolyn júrip ótýińe týra keledi. Bul joldy júrip ótýge ketken kúsh-qairatyńdy basqaǵa jumsaǵan durys.
Ekinshiden, mundai jeńildetilgen nesieni alý úshin kásipkerler jemqorlyqtyń batpaǵyna batýyna týra keledi. Muny jasyrýdyń jón joq shyǵar? Sondyqtan kásibimdi damytý barysynda memlekettiń jeńildetilgen nesiesin alýǵa asa qatty qumartpadym.
Kásibine ómirin arnaǵan kez kelgen azamat birinshi orynǵa adaldyqty qoiady. Al jeńildetilgen nesieni alý úshin bireýge «shapkasyn» berýińe týra keledi. Osydan keiin ar-ojdanyńa daq túsedi.
Tek pandemiia kezinde ǵana kásipkerlerdi qoldaýǵa baǵyttalǵan nesieni alyp, ony tez arada ótep tastadym. Óz basym memlekettiń jeńildetilgen nesiesin kásipkerler kedergisiz, aǵa-kókesiz alýy kerek dep esepteimin.
– Saiasatqa qatysty taǵy bir suraq. Siz sailaýǵa qatysatynyńyzdy jariia etkende talai qandastarymyz qýanyshyn jasyrmady. Táýelsizdik jyldary elimizge shetelden millionnan astam qandasymyz kóship keldi. «Respublica» partiiasynda qandastardyń múddesin kózdeý máselesi qarastyrylǵan ba?
– 1991 jyldan beri elimizge kóship kelgen qandastardyń sany millionnan asty. Solardyń arasynan bir depýtat, bir ministr bolatyndai adam kezdespedi degenge kim senedi. Sondyqtan qandastardyń arasynan zań shyǵarýshy organda bir emes, birneshe depýtat bolýy kerek dep esepteimin. Bul jait elge qaitýdy josparlap júrgen myńdaǵan qandasymyzdyń Qazaqstanǵa oralýyna dem beretini anyq.
Sońǵy jyldary elimizde Qazaq kóshi aitarlyqtai saiabyrsyp qaldy. Osy kóshtiń qaita jandanýyna múddeli qandastarymyzdyń Májiliske baryp, biik minbede másele kóterýi kerek dep esepteimin.
Qazirgidei qiyn kezeńde bir el turmaq, bir aýyldan kelesi bir aýylǵa kóshýdiń ózi muńǵa ainalǵany jasyryn emes. Syrtta júrgen qandastarymyzǵa «elge kóshińder» degen eki aýyz sóz jetkiliksiz. Bul istiń tigisin jatqyzyp, júzege asyrý úshin keshendi jumystar atqarylýy kerek. Al qandastardyń máselesin elge kelgen qandastardyń ainalysýyna múmkindik bergen jón. Sol kezde jumys alǵa basatyn bolady.
Osyǵan deiin elge kelgen qandastarymyz jaǵdailarynyń joqtyǵynan Qazaqstanǵa kóship kelgen joq. Olar tarihi Otanyna kelgende Qazaqstanymyzdy kórkeiteiik degen oiymen shekaranyń arǵy jaǵyndaǵy tirshiligin tastap, elge oraldy.
Sol qandastarymyz sońǵy 30 jylda biliktiń shaýjaiyna jarmasyp, saiasatqa aralasqan joq. Bári qońyrtóbel tirshiligin kúittep, memleketke salmaq salmai kúnin kórdi.
Búginde Almaty oblysynan bastap, Shyǵys Qazaqstanǵa deiingi aýyl-aimaqtarǵa syrttan kelgen qandastarymyz qonystanyp, mal sharýashylyǵyn órkendetip jatyr. Búginde olardyń keibiri kásibin damytý úshin jaiylym jer tappai birqansha qiyndyqtarmen betpe-bet kelýde. Aldaǵy ýaqytta osy máselelerdiń bárin kezek kúttirmei sheshý kerek dep esepteimin.
– Qańtar oqiǵasynan keiin elimizde biraz ózgerister bastalyp ketkeni belgili. Qasiretti qańtar sizdiń ómirińizge qalai áser etti. Bul jaǵdai oryn almaǵanda saiasat sahnasyna shyǵar ma edińiz?
– Sóz joq, Qańtar oqiǵasy elimizge úlken ózgerister ákeldi. Biraq onyń quny óte joǵary bolǵanyn eshqashan umytpaýymyz kerek.
Dál sol ýaqytta talai jastyń qany tógilip, elimiz úlken qaýip-qatermen betpe-bet keldi. Aldaǵy ýaqytta tarihshylar Qańtar oqiǵasyna óz baǵasyn beretinine senimdimin.
Al «Qańtar oqiǵasy oryn almaǵanda saiasat sahnasyna shyǵar ma edińiz» degen suraqqa jaýap bersem. Meniń anyq biletin dúniem – Qasiretti qańtar ózim sekildi jigitterdiń saiasatpen ainalysýyn jedeldetti. Qańtar bizdi ortaq múddege biriktirip, kúresýimizge negiz boldy. Eger bul oqiǵa oryn almaǵanda birimiz erte, birimiz kesh saiasatpen ainalysar edik. Biraq onyń áseri búgingidei bolmas edi.
– Ótkende Saýda ministri Serik Jumanǵarin elimizdegi qymbatshylyq úshin ákimderdi kinálady? Shaǵyn jáne orta biznes salasynda uzaq jyl tájiribe jinaǵan maman retinde aityńyzshy, qymbatshylyqpen qalai kúresýge bolady?
– Óz basym ministrdiń elimizdegi qymbatshylyq úshin ákimderdi kinálaǵanyn durys dep aita almaimyn. Shetelden óndiriletin halyqqa qajetti taýarlardy elimizge ákimder ákelip jatqan joq qoi.
Bul jerde bizdiń Úkimet ulttyq valiýtamyzdyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýi kerek. Sol kezde qymbatshylyqty aýyzdyqtaýǵa bolady.
Budan basqa, elimizdegi kásipkerlerge beriletin nesieniń paiyzdyq mólsherlemesi tym joǵary. Búginde jyldyq paiyzdyq mólsherlemesi 23 paiyz bolatyn nesiemen qymbatshylyqpen kúresý múmkin emes.
Sodan keiin temirjol salasyndaǵy jemqorlyqty túbegeili joiý kerek. «Qazaqstan temir joly» kompaniiasy jemqorlyqtyń uiyǵyna belsheden batqan. Mysaly, kásipkerler ishkeri Qytaidan taýardy shekaramyzǵa deiin ońai, ári arzan baǵada jetkizedi.
Al elimizdiń shetine kelgen taýardy qalalarǵa jetkizý kezinde jeń ushynan jalǵasqan jemqorlyq jolyńdy kes-kestei beredi. Bul da qymbatshylyqtyń bas kóterýine sebepshi bolatyn faktor ekenin jasyrýdyń jóni joq.
Sondyqtan bul rette ministr Serik Jumanǵarinniń qymbatshylyq úshin ákimderdi jazǵyrǵansha, keden men temirjol salasyndaǵy jemqorlyqqa kóbirek nazar aýdarýy kerek dep esepteimin.
Óitkeni bizde halyqtyń kúndelikti tutynatyn taýarlarynyń kópshiligi syrt elderde óndiriledi. Eger biz sol taýarlardy ózimiz óndirmesek, sol taýarlardy el ishine tez jetkizip, tiimdi baǵamen taralýyna jaǵdai jasaýǵa tiispiz. Sol kezde qymbatshylyqty aýyzdyqtaýǵa bolady.
– Qazir elimizde kásipkerlik salanyń qyr-syryn úiretetin «motivatorlar» kóbeiip ketti. Budan elimizde tez tabysqa kenelgisi keletin jurttyń kóp ekenin baiqaýǵa bolady. Bizneste jetistikke jetý úshin ne isteý kerek. Is-tájiribesi mol kásipker retinde oiyńyzdy ortaǵa salsańyz.
– Sóz joq, sońǵy kezderi elimizde biznes motivatorlar kóbeiip ketti. Budan jurttyń bári kásipker bolyp ketken joq.
Qarapaiym halyq sol motivatorlardyń aldyna baryp dáris tyńdardyń aldynda, ol adamynyń bizneste qandai jetistikke jetkenin saralap alýy kerek. Sol kezde kóptegen jaittar belgili bolady.
Menińshe, is týrasynda aitatyn adamnan emes, kúndelikti is istep, qiyndyqty eńserip júrgen azamattardyń oi-pikirine qulaq asqan jón.
Búginde kóptegen adamdar tez arada tabysqa kenelip, baiyp ketýdi armandaidy. Shyndyǵynda, tabysqa kenelýdiń astarynda úlken eńbek jatyr.
Sol úshin kásipkerlikpen ainalysýǵa ańsary aýǵan azamattarǵa baǵytyn aiqyndap sol jolda erinbei, jalyqpai eńbek etýge keńes beremin. Tabysqa jetýdiń «motvatorlar» aitatyndai qupiiasy joq. Kez kelgen jetistik úlken eńbekpen keledi. Sony umytpaýymyz kerek.
Suhbattasqan, Nazgúl ǴIZATQYZY
Osy tusta:
https://dalanews.kz/kogam/86803-aqzholdyqtardyng-tarazdagy-kezdesu
https://dalanews.kz/kogam/86781-auyldarda-36-medicinalyq-nysan-ashylady
Qazaqstanǵa Blinken kele jatyr: Aqorda AQSh-tyń yqpaldy sheneýnigimen aýyr áńgime órbitedi, tolyǵyraq: https://t.me/dalainside/1169
https://dalanews.kz/news/86772-amanat-tyng-saylaualdy-shtaby-shalgaydagy-auy
https://dalanews.kz/sadak/86740-blinken-kele-zhatyr-zhanga-qazaqstan-aqsh
