Aldaǵy 15 naýryz 2026 jyly ótetin respýblikalyq referendým qarsańynda qoǵam ókilderi óz pikirlerin bildirýde. Depýtattar, ziialy qaýym ókilderi, meditsina salasynyń qyzmetkerleri men ǵalymdar jańa Konstitýtsiia jobasyna qatysty oilaryn ortaǵa saldy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Alǵashqy bolyp sóz alǵan QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Bolatbek Najmetdinuly jańa Ata zań jobasynyń basty erekshelikterine toqtaldy. Onyń aitýynsha, qujattyń qarapaiym ári túsinikti tilde jazylýy – mańyzdy jańalyqtardyń biri.
«Buǵan deiingi Konstitýtsiia óz kezeńinde el damýyna qyzmet etti. Alaida ýaqyt ózgergen saiyn zań da jetildirilip otyrýy tiis. Usynylyp otyrǵan jańa joba jalpyǵa túsinikti tilde jazylǵan. Sonymen qatar, qazirgi zaman talabyna sai qalyptasqan jańa uǵymdar men qundylyqtar da naqty kórinis tapqan», – dedi depýtat.
Óz kezeginde depýtat Nursultan Báitiles adam quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan normalardyń kúsheitilgenin atap ótti.
«Jańa jobada «Miranda erejesiniń» engizilýi – mańyzdy qadam. Bul norma boiynsha jaýapty organdar kúdiktini ustaǵan kezde onyń quqyqtaryn tolyq túsindirýge mindetti. Eger bul talap saqtalmasa, júrgizilgen tergeý áreketteri zańsyz dep tanylýy múmkin. Mundai tetik azamattardy negizsiz qysymnan qorǵap, ádildik qaǵidatyn nyǵaitady», – dedi ol.
QR eńbek sińirgen qairatkeri Roza Muqanova tilge qatysty baptar qoǵamda erekshe jaýapkershilikpen qaralýy kerektigin aitty.
«Endi tilge bailanysty, 9 bap bar, tilge bailanysty da qoǵamda óte jaýapkershilikpen, keńdikpen, aqylmen, kerek deseńiz ailamen sheshilý kerek bul nárse. Ata zańda taiǵa tańba basqandai Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik tili qazaq tili dep anyq aitylady. Osy anyqtyq bizdiń ary qarai dáýirleýimizge, ary qarai jańǵyrýymyzǵa úlken múmkindikter berdi. Bul aldyńǵy ata zańda da osylai bolǵan. Sonyń arqasynda biz qazaq tilinde gazet-jýrnaldarymyzdy, qazaq tilindegi memlekettik telearnalardyń kóbeiýin qamtamasyz ettik. Sodan keiin tarih qoinaýyndaǵy tyiym salynǵan dúnielerdiń ashylýy. Osynyń barlyǵy qazaq tiliniń múddesi. Qazaq ultynyń múddesi. Meniń negizgi bir aita ketetin oiym, mynaý til máselesinde bizge eshqashanda jeńiltektikke jol bermeý kerek jáne ony saiasi qural retinde paidalaný birqatar qaterlerge alyp kelýi múmkin. Bizge babalardan qalǵan sóz bar. Osy uly dala qalai saqtaldy? Qaitip saqtaldy? Batyrlyqpen de, danalyqpen de, ailalyqpen de, aqylmen saqtaldy. Biz memleket basshysynyń “Táýelsizdikten qymbat eshteńe joq!” degen sózin túpki maqsatymyz dep bilemiz. Sondyqtan til, táýelsizdik – bul turaqtylyq, til de bizden turaqtylyqty talap etedi!», - dedi ol.
Shymkent qalalyq №1 qalalyq klinikalyq aýrýhanasynyń bas dárigeri Baqytjan Pozilov ta referendýmǵa qatysty azamattyq ustanymyn bildirdi.
«Men dáriger retinde aldaǵy 15 naýryz 2026 jyly ótetin Respýblikalyq referendým týraly óz oiymdy bóliskim keledi. Konstitýtsiia – ol elimizdiń negizgi zańy. Ol ár azamattyń quqyǵy men mindetin, memleket pen qoǵam arasyndaǵy qarym-qatynasty aiqyndaidy. Densaýlyq saqtaý salasy halyqtyń ómir sapasynyń negizi. Konstitýtsiiada azamattardyń meditsinalyq kómekke quqyǵy, áleýmettik qorǵaý máseleleri aiqyn kórsetiledi. Bul biz dárigerler úshin ǵana emes, ár otbasy úshin mańyzdy. Ár azamat óz bolashaǵyna beijai qaramaýy kerek. Referendým – bul óz ustanymyńyzdy zańdy túrde bildirýge múmkindik. Ár adam Konstitýtsiia jobasymen tanysyp, sanaly túrde tańdaý jasaý kerek dep esepteimin.»
Ǵalym Asqar Jumadildaev qoǵamdaǵy til taqyryby tóńiregindegi pikirtalastarǵa qatysty oiyn bildirdi.
«Bizdiń ziialy qaýym bostan-bosqa bolmaityn áńgimeni aityp, problemany kóterip, shýlap júr. Onyń keregi joq. Siz shynymen de til janashyry bolsańyz… Ótirik janashyr emes, shyn janashyr bolsańyz, jasandy intellektke kirińiz, suraq berińiz. Sol jaýabyn tekserińiz. Qatesi bolsa, túzeńiz. Sonda mashina úirenedi. Úide jatyp alyp, jurttyń bárin “Oi, anaý dúkende bireý oryssha aityp qoiypty. Bálenbai-túgenbai depti” degender – qyrtymbai áńgime. Dúniede 100 myń dúken bar. 100 myń kafe bar. Onda million adam jumys isteidi. Sol millionnyń ishinen bir “aqymaq” (videoda orig. «dýrak») shyqpai ma? Bir “aqymaqpen” kezdesip qalyp, “aqymaq” bolyp júresiń be? Ondai áńgimeni qoiý kerek.»
Referendým qarsańynda qoǵamda ártúrli kózqarastar aitylyp jatyr. Biri zańnyń túsiniktiligi men zamanaýi talaptarǵa sai bolýyn mańyzdy dese, endi biri adam quqyqtarynyń qorǵalýy men quqyqtyq kepildikterdiń kúsheiýin qoldaidy. Ziialy qaýym til máselesinde salmaqtylyq pen turaqtylyqty alǵa tartady. Meditsina salasynyń ókilderi Konstitýtsiiadaǵy áleýmettik kepildikterdiń mańyzyn atap ótedi.
Ortaq oi – ár azamat Konstitýtsiia jobasymen tanysyp, sanaly ári jaýapty sheshim qabyldaýy tiis. Referendým – el bolashaǵyna tikelei yqpal etetin mańyzdy qadam.
