الداعى 15 ناۋرىز 2026 جىلى وتەتىن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم قارساڭىندا قوعام وكىلدەرى ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرۋدە. دەپۋتاتتار، زيالى قاۋىم وكىلدەرى، مەديسينا سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن عالىمدار جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىنا قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
العاشقى بولىپ ءسوز العان ق ر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولاتبەك ناجمەتدين ۇلى جاڭا اتا زاڭ جوباسىنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، قۇجاتتىڭ قاراپايىم ءارى تۇسىنىكتى تىلدە جازىلۋى – ماڭىزدى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى.
«بۇعان دەيىنگى كونستيتۋسيا ءوز كەزەڭىندە ەل دامۋىنا قىزمەت ەتتى. الايدا ۋاقىت وزگەرگەن سايىن زاڭ دا جەتىلدىرىلىپ وتىرۋى ءتيىس. ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭا جوبا جالپىعا تۇسىنىكتى تىلدە جازىلعان. سونىمەن قاتار، قازىرگى زامان تالابىنا ساي قالىپتاسقان جاڭا ۇعىمدار مەن قۇندىلىقتار دا ناقتى كورىنىس تاپقان»، – دەدى دەپۋتات.
ءوز كەزەگىندە دەپۋتات نۇرسۇلتان بايتىلەس ادام قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان نورمالاردىڭ كۇشەيتىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«جاڭا جوبادا «ميراندا ەرەجەسىنىڭ» ەنگىزىلۋى – ماڭىزدى قادام. بۇل نورما بويىنشا جاۋاپتى ورگاندار كۇدىكتىنى ۇستاعان كەزدە ونىڭ قۇقىقتارىن تولىق تۇسىندىرۋگە مىندەتتى. ەگەر بۇل تالاپ ساقتالماسا، جۇرگىزىلگەن تەرگەۋ ارەكەتتەرى زاڭسىز دەپ تانىلۋى مۇمكىن. مۇنداي تەتىك ازاماتتاردى نەگىزسىز قىسىمنان قورعاپ، ادىلدىك قاعيداتىن نىعايتادى»، – دەدى ول.
ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى روزا مۇقانوۆا تىلگە قاتىستى باپتار قوعامدا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارالۋى كەرەكتىگىن ايتتى.
«ەندى تىلگە بايلانىستى، 9 باپ بار، تىلگە بايلانىستى دا قوعامدا وتە جاۋاپكەرشىلىكپەن، كەڭدىكپەن، اقىلمەن، كەرەك دەسەڭىز ايلامەن شەشىلۋ كەرەك بۇل نارسە. اتا زاڭدا تايعا تاڭبا باسقانداي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى قازاق ءتىلى دەپ انىق ايتىلادى. وسى انىقتىق ءبىزدىڭ ارى قاراي داۋىرلەۋىمىزگە، ارى قاراي جاڭعىرۋىمىزعا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر بەردى. بۇل الدىڭعى اتا زاڭدا دا وسىلاي بولعان. سونىڭ ارقاسىندا ءبىز قازاق تىلىندە گازەت-جۋرنالدارىمىزدى، قازاق تىلىندەگى مەملەكەتتىك تەلەارنالاردىڭ كوبەيۋىن قامتاماسىز ەتتىك. سودان كەيىن تاريح قويناۋىنداعى تىيىم سالىنعان دۇنيەلەردىڭ اشىلۋى. وسىنىڭ بارلىعى قازاق ءتىلىنىڭ مۇددەسى. قازاق ۇلتىنىڭ مۇددەسى. مەنىڭ نەگىزگى ءبىر ايتا كەتەتىن ويىم، مىناۋ ءتىل ماسەلەسىندە بىزگە ەشقاشاندا جەڭىلتەكتىككە جول بەرمەۋ كەرەك جانە ونى ساياسي قۇرال رەتىندە پايدالانۋ ءبىرقاتار قاتەرلەرگە الىپ كەلۋى مۇمكىن. بىزگە بابالاردان قالعان ءسوز بار. وسى ۇلى دالا قالاي ساقتالدى؟ ءقايتىپ ساقتالدى؟ باتىرلىقپەن دە، دانالىقپەن دە، ايلالىقپەن دە، اقىلمەن ساقتالدى. ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ “تاۋەلسىزدىكتەن قىمبات ەشتەڭە جوق!” دەگەن ءسوزىن تۇپكى ماقساتىمىز دەپ بىلەمىز. سوندىقتان ءتىل، تاۋەلسىزدىك – بۇل تۇراقتىلىق، ءتىل دە بىزدەن تۇراقتىلىقتى تالاپ ەتەدى!»، - دەدى ول.
شىمكەنت قالالىق №1 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى باقىتجان پوزيلوۆ تا رەفەرەندۋمعا قاتىستى ازاماتتىق ۇستانىمىن ءبىلدىردى.
«مەن دارىگەر رەتىندە الداعى 15 ناۋرىز 2026 جىلى وتەتىن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى ءوز ويىمدى بولىسكىم كەلەدى. كونستيتۋسيا – ول ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭى. ول ءار ازاماتتىڭ قۇقىعى مەن مىندەتىن، مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ايقىندايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىنىڭ نەگىزى. كونستيتۋسيادا ازاماتتاردىڭ مەديسينالىق كومەككە قۇقىعى، الەۋمەتتىك قورعاۋ ماسەلەلەرى ايقىن كورسەتىلەدى. بۇل ءبىز دارىگەرلەر ءۇشىن عانا ەمەس، ءار وتباسى ءۇشىن ماڭىزدى. ءار ازامات ءوز بولاشاعىنا بەيجاي قاراماۋى كەرەك. رەفەرەندۋم – بۇل ءوز ۇستانىمىڭىزدى زاڭدى تۇردە بىلدىرۋگە مۇمكىندىك. ءار ادام كونستيتۋسيا جوباسىمەن تانىسىپ، سانالى تۇردە تاڭداۋ جاساۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.»
عالىم اسقار جۇمادىلدايەۆ قوعامداعى ءتىل تاقىرىبى توڭىرەگىندەگى پىكىرتالاستارعا قاتىستى ويىن ءبىلدىردى.
«ءبىزدىڭ زيالى قاۋىم بوستان-بوسقا بولمايتىن اڭگىمەنى ايتىپ، پروبلەمانى كوتەرىپ، شۋلاپ ءجۇر. ونىڭ كەرەگى جوق. ءسىز شىنىمەن دە ءتىل جاناشىرى بولساڭىز… وتىرىك جاناشىر ەمەس، شىن جاناشىر بولساڭىز، جاساندى ينتەللەكتكە كىرىڭىز، سۇراق بەرىڭىز. سول جاۋابىن تەكسەرىڭىز. قاتەسى بولسا، تۇزەڭىز. سوندا ماشينا ۇيرەنەدى. ۇيدە جاتىپ الىپ، جۇرتتىڭ ءبارىن “وي، اناۋ دۇكەندە بىرەۋ ورىسشا ايتىپ قويىپتى. بالەنباي-تۇگەنباي دەپتى” دەگەندەر – قىرتىمباي اڭگىمە. دۇنيەدە 100 مىڭ دۇكەن بار. 100 مىڭ كافە بار. وندا ميلليون ادام جۇمىس ىستەيدى. سول ميلليوننىڭ ىشىنەن ءبىر “اقىماق” (ۆيدەودا وريگ. «دۋراك») شىقپاي ما؟ ءبىر “اقىماقپەن” كەزدەسىپ قالىپ، “اقىماق” بولىپ جۇرەسىڭ بە؟ ونداي اڭگىمەنى قويۋ كەرەك.»
رەفەرەندۋم قارساڭىندا قوعامدا ءارتۇرلى كوزقاراستار ايتىلىپ جاتىر. ءبىرى زاڭنىڭ تۇسىنىكتىلىگى مەن زاماناۋي تالاپتارعا ساي بولۋىن ماڭىزدى دەسە، ەندى ءبىرى ادام قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋى مەن قۇقىقتىق كەپىلدىكتەردىڭ كۇشەيۋىن قولدايدى. زيالى قاۋىم ءتىل ماسەلەسىندە سالماقتىلىق پەن تۇراقتىلىقتى العا تارتادى. مەديسينا سالاسىنىڭ وكىلدەرى كونستيتۋسياداعى الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردىڭ ماڭىزىن اتاپ وتەدى.
ورتاق وي – ءار ازامات كونستيتۋسيا جوباسىمەن تانىسىپ، سانالى ءارى جاۋاپتى شەشىم قابىلداۋى ءتيىس. رەفەرەندۋم – ەل بولاشاعىنا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى قادام.
