2026 جىلعى 15 ناۋرىزدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان جاڭا كونستيتۋسيانىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارىنىڭ ءبىرى – تۇرعىن ۇيگە قول سۇعىلماۋشىلىق كەپىلدىگىنىڭ كۇشەيتىلۋى بولدى. وسىلايشا، نەگىزگى زاڭدا تۇرعىن ۇيدەن شىعارۋ تەك سوت شەشىمى بويىنشا عانا جول بەرىلەتىنى تىكەلەي بەكىتىلەدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
سونىمەن قاتار، بۇل نورمانىڭ قازاقستان زاڭناماسى ءۇشىن جاڭالىق ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنۋ قاجەت. بۇل ەرەجە 1997 جىلدان بەرى وزگەرىسسىز «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭدا رەتتەلگەن. وسىلايشا، تۇرعىن ۇيدەن شىعارۋ سوت تارتىبىمەن شامامەن 20 جىل بويى مەنشىك يەلەرىنە دە، جالعا الۋشىلارعا دا قاتىستى قولدانىلىپ كەلەدى.
وعان كونستيتۋسيالىق مارتەبە بەرۋ مەملەكەت تاراپىنان ازاماتتاردى نەگىزسىز تۇرعىن ۇيدەن شىعارىپ جىبەرۋدەن قورعاۋدى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلىسىن عانا راستايدى.
سونىمەن بىرگە، زاڭ بويىنشا تۇرعىن ءۇي يەسى ءوز مۇلكىن باسقارۋعا، سونىڭ ىشىندە ونى بوساتۋدى تالاپ ەتۋگە باسىم قۇقىققا يە. مىسالى، ەگەر جالعا الۋشى شارت تالاپتارىن بۇزسا – جالداۋ اقىسىن تولەمەسە، تولەم مەرزىمدەرىن بۇزسا نەمەسە مۇلىككە زيان كەلتىرسە، وندا مەنشىك يەسى شارتتى بۇزىپ، تۇرعىن ءۇيدى بوساتۋدى تالاپ ەتۋگە تولىق قۇقىلى. ماجبۇرلەپ شىعارۋ زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن سوت ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
بۇدان بولەك، تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى ازاماتتىق شارت نەگىزىندە قۇرىلادى. زاڭ مەنشىك يەسىنە ارتىقشىلىق بەرەدى – ول شارتتا ادال ەمەس جالعا الۋشىلاردى شىعارۋ ءۇشىن كەز كەلگەن نەگىزدەردى ءوزى بەلگىلەي الادى. زاڭ، ءوز كەزەگىندە، جالعا الۋشى ءوز مىندەتتەمەلەرىن ساقتاماعان جاعدايدا، ماجبۇرلەپ شىعارۋ ءۇشىن سوت تاقىلاۋىنىڭ مەحانيزمىنە كەپىلدىك بەرەدى. سوندىقتان كەلىسىمشارت تاراپى جالداۋ شارتتارىنىڭ تالاپتارىنا مۇقيات بولۋ كەرەك.
نەگىزىنەن، سوت ارقىلى شىعارۋ ءراسىمى – بۇل مەنشىك يەسىنىڭ ەركىن جانە جالعا الۋشىنىڭ تۇرۋ شارتتارىن ساقتاۋىن راستايتىن رەسمي پروسەسس، ال بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان جاعدايدا مەنشىك يەسىنە ءوز تۇرعىن ءۇيىن زاڭدى تۇردە بوساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وسىلايشا، جاڭا كونستيتۋسيالىق كەپىلدىك ءبىر جاعىنان مەنشىك يەسىنىڭ قۇقىقتارىنىڭ باسىمدىعىن ەڭ جوعارى دەڭگەيدە تۇپكىلىكتى بەكىتەدى، تۇرعىن ۇيدەن شىعارۋ پروسەسىن بارلىق تاراپتار ءۇشىن اشىق ءارى بولجامدى ەتەدى، ال ەكىنشى جاعىنان – ازاماتتاردى نەگىزسىز تۇرعىن ۇيدەن شىعارىپ جىبەرۋدەن قورعايدى.
