2026 جىلعى 15 ناۋرىزدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارىنىڭ بٸرٸ – تۇرعىن ٷيگە قول سۇعىلماۋشىلىق كەپٸلدٸگٸنٸڭ كٷشەيتٸلۋٸ بولدى. وسىلايشا, نەگٸزگٸ زاڭدا تۇرعىن ٷيدەن شىعارۋ تەك سوت شەشٸمٸ بويىنشا عانا جول بەرٸلەتٸنٸ تٸكەلەي بەكٸتٸلەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
سونىمەن قاتار, بۇل نورمانىڭ قازاقستان زاڭناماسى ٷشٸن جاڭالىق ەمەس ەكەنٸن تٷسٸنۋ قاجەت. بۇل ەرەجە 1997 جىلدان بەرٸ ٶزگەرٸسسٸز «تۇرعىن ٷي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭدا رەتتەلگەن. وسىلايشا, تۇرعىن ٷيدەن شىعارۋ سوت تەرتٸبٸمەن شامامەن 20 جىل بويى مەنشٸك يەلەرٸنە دە, جالعا الۋشىلارعا دا قاتىستى قولدانىلىپ كەلەدٸ.
وعان كونستيتۋتسييالىق مەرتەبە بەرۋ مەملەكەت تاراپىنان ازاماتتاردى نەگٸزسٸز تۇرعىن ٷيدەن شىعارىپ جٸبەرۋدەن قورعاۋدى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلىسىن عانا راستايدى.
سونىمەن بٸرگە, زاڭ بويىنشا تۇرعىن ٷي يەسٸ ٶز مٷلكٸن باسقارۋعا, سونىڭ ٸشٸندە ونى بوساتۋدى تالاپ ەتۋگە باسىم قۇقىققا يە. مىسالى, ەگەر جالعا الۋشى شارت تالاپتارىن بۇزسا – جالداۋ اقىسىن تٶلەمەسە, تٶلەم مەرزٸمدەرٸن بۇزسا نەمەسە مٷلٸككە زييان كەلتٸرسە, وندا مەنشٸك يەسٸ شارتتى بۇزىپ, تۇرعىن ٷيدٸ بوساتۋدى تالاپ ەتۋگە تولىق قۇقىلى. مەجبٷرلەپ شىعارۋ زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپپەن سوت ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى.
بۇدان بٶلەك, تۇرعىن ٷي قاتىناستارى ازاماتتىق شارت نەگٸزٸندە قۇرىلادى. زاڭ مەنشٸك يەسٸنە ارتىقشىلىق بەرەدٸ – ول شارتتا ادال ەمەس جالعا الۋشىلاردى شىعارۋ ٷشٸن كەز كەلگەن نەگٸزدەردٸ ٶزٸ بەلگٸلەي الادى. زاڭ, ٶز كەزەگٸندە, جالعا الۋشى ٶز مٸندەتتەمەلەرٸن ساقتاماعان جاعدايدا, مەجبٷرلەپ شىعارۋ ٷشٸن سوت تاقىلاۋىنىڭ مەحانيزمٸنە كەپٸلدٸك بەرەدٸ. سوندىقتان كەلٸسٸمشارت تاراپى جالداۋ شارتتارىنىڭ تالاپتارىنا مۇقييات بولۋ كەرەك.
نەگٸزٸنەن, سوت ارقىلى شىعارۋ رەسٸمٸ – بۇل مەنشٸك يەسٸنٸڭ ەركٸن جەنە جالعا الۋشىنىڭ تۇرۋ شارتتارىن ساقتاۋىن راستايتىن رەسمي پروتسەسس, ال بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان جاعدايدا مەنشٸك يەسٸنە ٶز تۇرعىن ٷيٸن زاڭدى تٷردە بوساتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وسىلايشا, جاڭا كونستيتۋتسييالىق كەپٸلدٸك بٸر جاعىنان مەنشٸك يەسٸنٸڭ قۇقىقتارىنىڭ باسىمدىعىن ەڭ جوعارى دەڭگەيدە تٷپكٸلٸكتٸ بەكٸتەدٸ, تۇرعىن ٷيدەن شىعارۋ پروتسەسٸن بارلىق تاراپتار ٷشٸن اشىق ەرٸ بولجامدى ەتەدٸ, ال ەكٸنشٸ جاعىنان – ازاماتتاردى نەگٸزسٸز تۇرعىن ٷيدەن شىعارىپ جٸبەرۋدەن قورعايدى.
