Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Quryltai sailaýy qarsańyndaǵy úndeýinde aldaǵy jeksenbide ótetin jańa birpalataly Quryltaidyń alǵashqy sailaýyn el tarihyndaǵy mańyzdy oqiǵa dep baǵalady, dep habarlaidy dalanews.kz.
Prezidenttiń aitýynsha, bul sailaý aýqymdy saiasi reformalardyń jalǵasy bolyp, Qazaqstannyń damýyndaǵy jańa kezeńge jol ashýy tiis. Sonymen qatar Memleket basshysy sailaýaldy naýqannyń ashyq, básekeli ári mazmundy ótkenin atap, saiasi partiialardyń óz baǵdarlamalaryn qoǵamǵa keńinen tanystyrýyna múmkindik bolǵanyn aitty.
Quryltai sailaýynyń saiasi júiedegi orny, sailaýaldy naýqandaǵy básekelestik deńgeii jáne azamattyq qoǵamnyń belsendiligi týraly ázerbaijandyq sarapshy Farhad Mamedov óz pikirin bildirdi.
Saiasattanýshy Farhad Mamedov Quryltai sailaýynyń eldegi saiasi jańǵyrý úderisindegi mańyzyna toqtalyp, jańa birpalataly zań shyǵarýshy organnyń negizgi fýnktsiialary, saiasi básekeniń deńgeii jáne azamattyq qoǵamnyń saiasi protseske qatysýy jónindegi pikirin bildirdi.
- Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Quryltai sailaýyn Qazaqstannyń saiasi jańǵyrýyndaǵy «jańa kezeńniń» bastaýy retinde baǵalady. Sizdińshe, Quryltaidyń jańa saiasi júiedegi negizgi fýnktsiiasy qandai bolmaq?
- Quryltai sailaýy – jańa Konstitýtsiianyń qabyldanýynan bastalǵan aýqymdy saiasi reformalar toptamasynyń uiymdastyrýshylyq kezeńin aiaqtaityn mańyzdy qadam. Bul reformalar eldiń saiasi júiesin tolyq qaita formattaýdy, jańa institýttardy engizýdi, sondai-aq burynǵy birqatar institýttardy qysqartýdy jáne keibirin joiýdy kózdeidi.
Iaǵni saiasi reformalardyń uiymdastyrýshylyq bóliginde Quryltai sailaýyn osy úderistiń qorytyndy kezeńi dep aitýǵa bolady. Budan ári saiasi júieniń jańa institýttaryn qalyptastyrý jáne olardyń ózara tiimdi jumys isteýin qamtamasyz etý protsesi bastalady. Osy turǵydan alǵanda, eń aldymen, Parlament pen Úkimet arasyndaǵy ózara is-qimyldyń jańa modeli qalai qalyptasatyny erekshe qyzyǵýshylyq týdyrady.
Sonymen qatar, bir palataly Quryltaidyń buryn eki palataly Parlament atqarǵan fýnktsiialardy qanshalyqty tiimdi júzege asyra alatyny da mańyzdy másele. Onyń zań shyǵarý qyzmeti, Úkimetpen ózara bailanysy jáne memlekettik sheshimderdi qabyldaý protsesindegi róli jańa saiasi júieniń tiimdiligin aiqyndaityn negizgi faktorlardyń biri bolmaq.
Aldaǵy kezeńde Quryltaidyń qyzmetine beriletin baǵa eń aldymen onyń naqty nátijesine, jumys tiimdiligine jáne qoǵam múddesin qanshalyqty sapaly bildire alatynyna bailanysty bolady.
- Memleket basshysy bul sailaý naýqanyn «eń tartysty naýqandardyń biri» dep atap, partiialardyń baǵdarlamalaryn ashyq tanystyrýyna múmkindik bolǵanyn aitty. Osy naýqan Qazaqstandaǵy saiasi básekeniń sapasy artqanyn qanshalyqty kórsetti? Muny qandai naqty kórsetkishtermen baǵalaýǵa bolady?
- Shyn máninde, sailaýaldy naýqan básekeli ortada ótti. Naýqan barysynda jalpyulttyq maqsattar aiqyndalyp, árbir saiasi partiia, onyń qashan qurylǵanyna jáne qandai resýrstarǵa ie ekenine qaramastan, Prezident belgilegen maqsattarǵa qol jetkizý joldary jónindegi óz kózqarasyn qoǵamǵa jetkizýge múmkindik aldy.
Bul – mańyzdy faktor. Óitkeni, birinshiden, qoǵam saiasi kúshterdiń ustanymdaryndaǵy aiyrmashylyqtardy kóre aldy. Ekinshiden, kóptegen tyń ideialar men usynystar aityldy. Bolashaqta qandai da bir saiasi kúsh qajetti daýys sanyn jinai almaǵan kúnniń ózinde, onyń usynǵan ideialary qoǵamda keń qoldaý taýyp, tanymal bolýy múmkin. Sondai-aq belgili bir tarihi kezeńde ózekti bolǵan mundai ideialar is júzinde qoldanylyp, memlekettik saiasatta paidalanylýy yqtimal.
Iaǵni sailaýaldy naýqannyń negizgi maqsaty, birinshiden, saiasi kúshterdiń ustanymdaryn tanystyrý bolsa, ekinshiden, Qazaqstan qoǵamyn tolǵandyratyn keń aýqymdy máseleler boiynsha jańa ideialar men usynystardy qalyptastyrý ekeni sózsiz.
- Úndeýde jastardyń, kásipkerlerdiń, kásibi qaýymdastyq ókilderiniń qoǵamdyq pikirtalasqa belsendi aralasqany aityldy. Bul úrdis Qazaqstandaǵy azamattyq qoǵamnyń saiasi sheshimder qabyldaýǵa yqpaly kúsheiip kele jatqanyn bildire me, álde sailaý naýqany kezeńimen ǵana shekteletin qubylys pa?
- Kúmán joq, jastar men kásipkerler belsendi áleýmettik topqa jatady. Olardyń sailaýaldy naýqanǵa belsendi qatysýy Qazaqstandaǵy azamattyq qoǵamnyń saiasi ómirge qanshalyqty tartylyp kele jatqanyn kórsetedi. Biz azamattyq qoǵam institýttarynyń únemi qozǵalysta bolatynyn jáne qoǵamdyq kóńil kúidi kórsetetinin túsinýimiz kerek.
Bul institýttar qanshalyqty myqty bolsa, qoǵam da ózekti máseleler jónindegi signaldardy Úkimetke soǵurlym jedel jetkizip, sheshimder qabyldaý protsesine qatysa alady. Sondyqtan jekelegen áleýmettik toptardyń belsendiliginiń artýy jáne olardyń aqparatty Úkimetke jetkizetin institýttarynyń qalyptasýy – Qazaqstan Prezidenti júrgizip otyrǵan saiasi reformalardyń mańyzdy quramdas bóligi.
- Prezident «Quryltai ártúrli kózqarastar men ult keleshegi jolyndaǵy umtylystar toǵysatyn birtutas alań bolýǵa tiis» dedi. Osy maqsat júzege asýy úshin Quryltaida qandai saiasi mádeniet pen pikir alýandyǵy qalyptasýy kerek? Onyń tiimdiligin alǵashqy jyldary qandai ólshemder arqyly baǵalaýǵa bolady?
- Árine, Quryltaidaǵy saiasi áralýandylyq sailaý qorytyndysy boiynsha qalyptasady. Iaǵni bári Qazaqstan azamattarynyń saiasi partiialarǵa qalai daýys beretinine bailanysty bolady. Árine, Parlamenttegi turaqtylyq mańyzdy. Sonymen qatar Quryltaidyń kún tártibine shyǵarylatyn mańyzdy máseleler boiynsha mazmundy ári naqty pikirtalastyń bolýy da asa mańyzdy.
Quryltai – zań shyǵarýshy organ ǵana emes, sonymen qatar Úkimettiń qyzmetin belgili bir deńgeide qadaǵalaityn ózindik baqylaý organy. Iaǵni Parlamenttiń atqaratyn fýnktsiialary kóp. Sol fýnktsiialardy qanshalyqty tiimdi júzege asyratyny da tikelei Parlamentke bailanysty. Bul rette onyń jumysy qoǵamnyń saiasi protsesterdi qabyldaýymen de úilesýi tiis.
Sondyqtan kóp nárse sailaý qorytyndysyna jáne saiasi partiialardyń qansha daýys jinaitynyna bailanysty bolady.
