مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇرىلتاي سايلاۋى قارساڭىنداعى ٷندەۋٸندە الداعى جەكسەنبٸدە ٶتەتٸن جاڭا بٸرپالاتالى قۇرىلتايدىڭ العاشقى سايلاۋىن ەل تاريحىنداعى ماڭىزدى وقيعا دەپ باعالادى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, بۇل سايلاۋ اۋقىمدى ساياسي رەفورمالاردىڭ جالعاسى بولىپ, قازاقستاننىڭ دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭگە جول اشۋى تيٸس. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى سايلاۋالدى ناۋقاننىڭ اشىق, بەسەكەلٸ ەرٸ مازمۇندى ٶتكەنٸن اتاپ, ساياسي پارتييالاردىڭ ٶز باعدارلامالارىن قوعامعا كەڭٸنەن تانىستىرۋىنا مٷمكٸندٸك بولعانىن ايتتى.
قۇرىلتاي سايلاۋىنىڭ ساياسي جٷيەدەگٸ ورنى, سايلاۋالدى ناۋقانداعى بەسەكەلەستٸك دەڭگەيٸ جەنە ازاماتتىق قوعامنىڭ بەلسەندٸلٸگٸ تۋرالى ەزەربايجاندىق ساراپشى فارحاد مامەدوۆ ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ.
ساياساتتانۋشى فارحاد مامەدوۆ قۇرىلتاي سايلاۋىنىڭ ەلدەگٸ ساياسي جاڭعىرۋ ٷدەرٸسٸندەگٸ ماڭىزىنا توقتالىپ, جاڭا بٸرپالاتالى زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ نەگٸزگٸ فۋنكتسييالارى, ساياسي بەسەكەنٸڭ دەڭگەيٸ جەنە ازاماتتىق قوعامنىڭ ساياسي پروتسەسكە قاتىسۋى جٶنٸندەگٸ پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ.
- قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ قۇرىلتاي سايلاۋىن قازاقستاننىڭ ساياسي جاڭعىرۋىنداعى «جاڭا كەزەڭنٸڭ» باستاۋى رەتٸندە باعالادى. سٸزدٸڭشە, قۇرىلتايدىڭ جاڭا ساياسي جٷيەدەگٸ نەگٸزگٸ فۋنكتسيياسى قانداي بولماق?
- قۇرىلتاي سايلاۋى – جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ قابىلدانۋىنان باستالعان اۋقىمدى ساياسي رەفورمالار توپتاماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق كەزەڭٸن اياقتايتىن ماڭىزدى قادام. بۇل رەفورمالار ەلدٸڭ ساياسي جٷيەسٸن تولىق قايتا فورماتتاۋدى, جاڭا ينستيتۋتتاردى ەنگٸزۋدٸ, سونداي-اق بۇرىنعى بٸرقاتار ينستيتۋتتاردى قىسقارتۋدى جەنە كەيبٸرٸن جويۋدى كٶزدەيدٸ.
ياعني ساياسي رەفورمالاردىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق بٶلٸگٸندە قۇرىلتاي سايلاۋىن وسى ٷدەرٸستٸڭ قورىتىندى كەزەڭٸ دەپ ايتۋعا بولادى. بۇدان ەرٸ ساياسي جٷيەنٸڭ جاڭا ينستيتۋتتارىن قالىپتاستىرۋ جەنە ولاردىڭ ٶزارا تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ پروتسەسٸ باستالادى. وسى تۇرعىدان العاندا, ەڭ الدىمەن, پارلامەنت پەن ٷكٸمەت اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ جاڭا مودەلٸ قالاي قالىپتاساتىنى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى.
سونىمەن قاتار, بٸر پالاتالى قۇرىلتايدىڭ بۇرىن ەكٸ پالاتالى پارلامەنت اتقارعان فۋنكتسييالاردى قانشالىقتى تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرا الاتىنى دا ماڭىزدى مەسەلە. ونىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتٸ, ٷكٸمەتپەن ٶزارا بايلانىسى جەنە مەملەكەتتٸك شەشٸمدەردٸ قابىلداۋ پروتسەسٸندەگٸ رٶلٸ جاڭا ساياسي جٷيەنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ايقىندايتىن نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸ بولماق.
الداعى كەزەڭدە قۇرىلتايدىڭ قىزمەتٸنە بەرٸلەتٸن باعا ەڭ الدىمەن ونىڭ ناقتى نەتيجەسٸنە, جۇمىس تيٸمدٸلٸگٸنە جەنە قوعام مٷددەسٸن قانشالىقتى ساپالى بٸلدٸرە الاتىنىنا بايلانىستى بولادى.
- مەملەكەت باسشىسى بۇل سايلاۋ ناۋقانىن «ەڭ تارتىستى ناۋقانداردىڭ بٸرٸ» دەپ اتاپ, پارتييالاردىڭ باعدارلامالارىن اشىق تانىستىرۋىنا مٷمكٸندٸك بولعانىن ايتتى. وسى ناۋقان قازاقستانداعى ساياسي بەسەكەنٸڭ ساپاسى ارتقانىن قانشالىقتى كٶرسەتتٸ? مۇنى قانداي ناقتى كٶرسەتكٸشتەرمەن باعالاۋعا بولادى?
- شىن مەنٸندە, سايلاۋالدى ناۋقان بەسەكەلٸ ورتادا ٶتتٸ. ناۋقان بارىسىندا جالپىۇلتتىق ماقساتتار ايقىندالىپ, ەربٸر ساياسي پارتييا, ونىڭ قاشان قۇرىلعانىنا جەنە قانداي رەسۋرستارعا يە ەكەنٸنە قاراماستان, پرەزيدەنت بەلگٸلەگەن ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋ جولدارى جٶنٸندەگٸ ٶز كٶزقاراسىن قوعامعا جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك الدى.
بۇل – ماڭىزدى فاكتور. ٶيتكەنٸ, بٸرٸنشٸدەن, قوعام ساياسي كٷشتەردٸڭ ۇستانىمدارىنداعى ايىرماشىلىقتاردى كٶرە الدى. ەكٸنشٸدەن, كٶپتەگەن تىڭ يدەيالار مەن ۇسىنىستار ايتىلدى. بولاشاقتا قانداي دا بٸر ساياسي كٷش قاجەتتٸ داۋىس سانىن جيناي الماعان كٷننٸڭ ٶزٸندە, ونىڭ ۇسىنعان يدەيالارى قوعامدا كەڭ قولداۋ تاۋىپ, تانىمال بولۋى مٷمكٸن. سونداي-اق بەلگٸلٸ بٸر تاريحي كەزەڭدە ٶزەكتٸ بولعان مۇنداي يدەيالار ٸس جٷزٸندە قولدانىلىپ, مەملەكەتتٸك ساياساتتا پايدالانىلۋى ىقتيمال.
ياعني سايلاۋالدى ناۋقاننىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى, بٸرٸنشٸدەن, ساياسي كٷشتەردٸڭ ۇستانىمدارىن تانىستىرۋ بولسا, ەكٸنشٸدەن, قازاقستان قوعامىن تولعاندىراتىن كەڭ اۋقىمدى مەسەلەلەر بويىنشا جاڭا يدەيالار مەن ۇسىنىستاردى قالىپتاستىرۋ ەكەنٸ سٶزسٸز.
- ٷندەۋدە جاستاردىڭ, كەسٸپكەرلەردٸڭ, كەسٸبي قاۋىمداستىق ٶكٸلدەرٸنٸڭ قوعامدىق پٸكٸرتالاسقا بەلسەندٸ ارالاسقانى ايتىلدى. بۇل ٷردٸس قازاقستانداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ ساياسي شەشٸمدەر قابىلداۋعا ىقپالى كٷشەيٸپ كەلە جاتقانىن بٸلدٸرە مە, ەلدە سايلاۋ ناۋقانى كەزەڭٸمەن عانا شەكتەلەتٸن قۇبىلىس پا?
- كٷمەن جوق, جاستار مەن كەسٸپكەرلەر بەلسەندٸ ەلەۋمەتتٸك توپقا جاتادى. ولاردىڭ سايلاۋالدى ناۋقانعا بەلسەندٸ قاتىسۋى قازاقستانداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ ساياسي ٶمٸرگە قانشالىقتى تارتىلىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. بٸز ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ٷنەمٸ قوزعالىستا بولاتىنىن جەنە قوعامدىق كٶڭٸل كٷيدٸ كٶرسەتەتٸنٸن تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك.
بۇل ينستيتۋتتار قانشالىقتى مىقتى بولسا, قوعام دا ٶزەكتٸ مەسەلەلەر جٶنٸندەگٸ سيگنالداردى ٷكٸمەتكە سوعۇرلىم جەدەل جەتكٸزٸپ, شەشٸمدەر قابىلداۋ پروتسەسٸنە قاتىسا الادى. سوندىقتان جەكەلەگەن ەلەۋمەتتٸك توپتاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ ارتۋى جەنە ولاردىڭ اقپاراتتى ٷكٸمەتكە جەتكٸزەتٸن ينستيتۋتتارىنىڭ قالىپتاسۋى – قازاقستان پرەزيدەنتٸ جٷرگٸزٸپ وتىرعان ساياسي رەفورمالاردىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بٶلٸگٸ.
- پرەزيدەنت «قۇرىلتاي ەرتٷرلٸ كٶزقاراستار مەن ۇلت كەلەشەگٸ جولىنداعى ۇمتىلىستار توعىساتىن بٸرتۇتاس الاڭ بولۋعا تيٸس» دەدٸ. وسى ماقسات جٷزەگە اسۋى ٷشٸن قۇرىلتايدا قانداي ساياسي مەدەنيەت پەن پٸكٸر الۋاندىعى قالىپتاسۋى كەرەك? ونىڭ تيٸمدٸلٸگٸن العاشقى جىلدارى قانداي ٶلشەمدەر ارقىلى باعالاۋعا بولادى?
- ەرينە, قۇرىلتايداعى ساياسي ەرالۋاندىلىق سايلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا قالىپتاسادى. ياعني بەرٸ قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ساياسي پارتييالارعا قالاي داۋىس بەرەتٸنٸنە بايلانىستى بولادى. ەرينە, پارلامەنتتەگٸ تۇراقتىلىق ماڭىزدى. سونىمەن قاتار قۇرىلتايدىڭ كٷن تەرتٸبٸنە شىعارىلاتىن ماڭىزدى مەسەلەلەر بويىنشا مازمۇندى ەرٸ ناقتى پٸكٸرتالاستىڭ بولۋى دا اسا ماڭىزدى.
قۇرىلتاي – زاڭ شىعارۋشى ورگان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ٷكٸمەتتٸڭ قىزمەتٸن بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە قاداعالايتىن ٶزٸندٸك باقىلاۋ ورگانى. ياعني پارلامەنتتٸڭ اتقاراتىن فۋنكتسييالارى كٶپ. سول فۋنكتسييالاردى قانشالىقتى تيٸمدٸ جٷزەگە اسىراتىنى دا تٸكەلەي پارلامەنتكە بايلانىستى. بۇل رەتتە ونىڭ جۇمىسى قوعامنىڭ ساياسي پروتسەستەردٸ قابىلداۋىمەن دە ٷيلەسۋٸ تيٸس.
سوندىقتان كٶپ نەرسە سايلاۋ قورىتىندىسىنا جەنە ساياسي پارتييالاردىڭ قانشا داۋىس جينايتىنىنا بايلانىستى بولادى.
