Freedom Inside '26

Quqyqtyq tárbieden – mádenietti ultqa: Qazaqstan qoǵamynyń ózekti máselesi

Quqyqtyq tárbieden – mádenietti ultqa: Qazaqstan qoǵamynyń ózekti máselesi

Quqyqtyq mádeniettiń joǵary deńgeii – kez kelgen órkenietti eldiń turaqty damýy men zań ústemdigin qamtamasyz etýdiń basty kepili. Bul týraly professor, zań ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblikasynyń Qurmetti bilim berý qyzmetkeri Almaz Eshanov áńgimelep berdi

Onyń aitýynsha, quqyqtyq mádeniet – adamnyń zańǵa degen ishki qurmeti men kúndelikti ómirde quqyqtyq normalardy saqtaýǵa umtylýy.

«Quqyqtyq mádeniet – bul adamnyń memleket bekitken quqyqtyq qundylyqtarǵa degen qarym-qatynasyn beineleitin jáne zańdylyq pen tártipti ustaný arqyly kórinetin rýhani qundylyqtar júiesi», – dedi ol.

Ǵalymnyń pikirinshe, bul mádeniet birden qalyptaspaidy, ony ýaqytpen, júieli tárbie men bilim arqyly sińirý qajet. Quqyqtyq mádeniet – uzaq jáne kúrdeli protsess. Ol azamattardyń quqyqtyq sanasyna, quqyqtyq saýattylyǵyna jáne zań shyǵarýshy organdardyń sapaly zańnama daiyndaýyna tikelei bailanysty.

Almaz Eshanov quqyqtyq mádeniettiń úsh negizgi quramdas bóligin atap ótti:

  • Quqyqtyq sana – adamnyń zańdardy bilýi men túsinýi;
  • Quqyqtyq ádet – zańǵa sai áreket etýge beiimdilik;
  • Quqyqtyq belsendilik – óz quqyqtaryn tiimdi paidalaný men zańdy qorǵaýǵa umtylý.

«Quqyqtyq sana – bul tek zańdardy jattap alý emes. Bul – quqyqty túsiný, ony seziný, qoǵamdaǵy rólin baǵamdai alý», – deidi professor.

Ǵalymnyń aitýynsha, quqyqtyq mádeniet otbasynan, balabaqshadan, mektepten bastalýy tiis. Quqyqtyq tárbie keshendi júrgizilýi qajet. Bul – tek quqyq pánin oqytý emes. Bul – balalardy ádilettilikke, jaýapkershilikke, zańǵa qurmetpen qaraýǵa baýlý.

Alaida, Almaz Eshanov qazirgi qoǵamda quqyqtyq nigilizmniń beleń alǵanyn atap ótti. Azamattardyń keibiri zańǵa senbeidi, al zańdardy ainalyp ótýdi qalypty jaǵdai dep qabyldaidy. Onyń paiymynsha, bul – keńestik kezeńdegi quqyqtyq tárbieniń osaldyǵynyń saldary.

«Quqyqtyq saýatsyzdyq – bul tek jeke adamnyń problemasy emes. Bul – búkil qoǵamǵa áser etetin faktor. Zańdy bilmei, ony saqtaý múmkin emes», – dedi professor.

Ǵalym quqyqtyq mádenietti arttyrý úshin mynadai naqty usynystar berdi:

  • Konstitýtsiia men quqyq negizderin mektep qabyrǵasynan bastap júieli túrde oqytý;
  • Quqyqtyq aqparatty túsindirýde BAQ pen áleýmettik jelilerdiń rólin kúsheitý;
  • Otbasylyq tárbie men ulttyq dástúrler negizinde patriottyq jáne quqyqtyq qundylyqtardy qatar tárbieleý;
  • Mektepter men JOO-larda quqyqtyq saýattylyqty arttyratyn arnaiy baǵdarlamalardy engizý.

Sondai-aq, Almaz Eshanovtyń aitýynsha, quqyqtyq mádenietti kóterýdiń mańyzdy sharty – azamattardyń quqyqtyq belsendiligin arttyrý. Bul degenimiz – óz quqyqtary men bostandyqtaryn bilý, olardy zańdy jolmen qorǵaý jáne basqa azamattardyń da quqyǵyn qurmetteý.

«Quqyqtyq mádeniet – bul jai ǵana zańdardy saqtaý emes. Bul – azamattyń qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiligi, adamgershilik ustanymy jáne ádiletke degen senimi. Quqyqty sezine otyryp ómir súretin qoǵam ǵana shyn máninde ádiletti ári órkenietti bola alady», – dep qorytyndylady Almaz Eshanov.