Qazaqstanda qosylǵan qun salyǵynyń standartty mólsherlemesi 12 paiyzdan 16 paiyzǵa kóterilgenine segiz ai ótti. Salyq reformasynyń alǵashqy nátijeleri biýdjet kórsetkishterinen baiqala bastady. Alaida túsimniń artýyn tek jańa mólsherlememen bailanystyrýǵa áli erte, deidi Qazaq Expert Club sarapshysy, salyq keńesshisi Raýshan Tasshoinova, dep habarlaidy dalanews.kz.
2026 jyldyń alǵashqy jartysynda biýdjetke túsken QQS kólemi ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 43,1 paiyzǵa nemese 1,2 trln teńgege artqan. Al transfertterdi eseptemegendegi respýblikalyq biýdjet kirisi 24,6 paiyzǵa ósip, 8,5 trln teńgege jetti. Bul – bir jyl burynǵy kórsetkishten 1,7 trln teńgege kóp.
Degenmen qosymsha túsken 1,2 trln teńgeni túgeldei QQS mólsherlemesiniń kóterilýinen túsken kiris dep baǵalaýǵa bolmaidy. Óitkeni birinshi jartyjyldyqtyń statistikasynda burynǵy jáne jańa mólsherlememen jasalǵan tólemder qatar qamtylǵan. Buǵan qosa, salyq júiesiniń ózge de talaptary ózgerdi.
"Qazir naqty qorytyndy jasaýǵa áli erte. 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap QQS mólsherlemesimen birge mindetti tirkeý shegi de ózgerip, 10 myń AEK bolyp belgilendi. Alǵashqy jartyjyldyqta QQS tóleýshiler sany 135,8 myńnan 158,2 myńǵa deiin ósti. Iaǵni olardyń qatary 22 myńnan astam sýbektige tolyqty", – dedi Raýshan Tasshoinova.
Sarapshy keltirgen derekke sáikes, osy kezeńde elektrondy shot-faktýralar júiesindegi ainalym da shamamen 12 paiyzǵa nemese 10,8 trln teńgege kóbeigen.
Osylaisha, QQS túsiminiń ósýine mólsherlemeniń ulǵaiýymen qatar taýarlar men qyzmetter ainalymynyń artýy, salyq tóleýshiler sanynyń kóbeiýi jáne ákimshilendirý tártibiniń ózgerýi áser etken.
"Qosymsha 1,2 trln teńgeni ázirge QQS túsiminiń jalpy ósimi retinde qarastyrǵan durys. Ony biýdjetke tek mólsherlemeni kóterýdiń arqasynda túsken qarajat deýge bolmaidy. Reformanyń nátijesin ádil baǵalaý úshin ár faktordyń yqpalyn jeke-jeke saralaý qajet", – dep túsindirdi sarapshy.
Tasshoinovanyń aitýynsha, salyq reformasyn júrgizýdegi negizgi maqsattardyń biri – biýdjettiń derbes kiris kózderin nyǵaityp, Ulttyq qordan bólinetin transfertterge táýeldilikti azaitý.
Qazaqstanda QQS mólsherlemesi uzaq jyldyq úzilisten keiin alǵash ret kóterildi. 1995 jyly onyń deńgeii 20 paiyz bolǵan. Keiin birtindep tómendetilip, 2009 jyly 12 paiyzǵa deiin tústi. Bul mólsherleme 17 jyl boiy ózgerissiz saqtalyp, 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap 16 paiyz bolyp belgilendi.
Sarapshy keltirgen Halyqaralyq valiýta qorynyń baǵalaýynsha, QQS-ty 16 paiyzǵa deiin kóterý memlekettik kiristi jalpy ishki ónimniń shamamen 1,5 paiyzyna teń kólemde arttyrýy múmkin.
QQS mólsherlemesin bolashaqta taǵy kóterý máselesi talqylansa, Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymy elderindegi ortasha kórsetkishtiń 19,3 paiyz bolýy negizgi ýájderdiń birine ainalýy yqtimal. Alaida Raýshan Tasshoinova memleketterdi tek salyq mólsherlemesi boiynsha salystyrý durys emes ekenin atap ótti. Biýdjet túsimine salyq bazasynyń aýqymy, jeńildikter sany, ekonomikanyń qurylymy jáne salyqtyq ákimshilendirý sapasy da tikelei yqpal etedi.
"Kórshiles Ózbekstan basqa joldy tańdady. Onda QQS mólsherlemesi 2019 jyly 20 paiyzdan 15 paiyzǵa, al 2023 jyldan bastap 12 paiyzǵa deiin tómendetildi. Sonymen birge ákimshilendirý tártibi ózgerip, salyq bazasy keńeitildi. Halyqaralyq tájiribe kiristi arttyrýdyń jalǵyz joly mólsherlemeni kóterý emes ekenin kórsetedi", – dedi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, qazirgi 16 paiyzdyq mólsherlemeni 18 nemese 20 paiyzǵa aparatyn aralyq kezeń retinde baǵalaý orynsyz. Aldymen qabyldanǵan reformanyń tolyq nátijesin zerdeleý qajet.
"Fiskaldyq áser qazirdiń ózinde baiqalady. Endigi basty másele – bul nátijeniń qanshalyqty turaqty bolatyny. Memleket úshin bir kezeńde kóbirek kiris alý ǵana emes, salyq júktemesin únemi arttyrmai-aq, salyq bazasyn keńeitip, túsimderdiń jinalý deńgeiin kóterý mańyzdy", – dep qorytyndylady Raýshan Tasshoinova.
