Maýsym aiynyń basynda Qazaqstanda ipoteka boiynsha jyldyq tiimdi syiaqy mólsherlemesin (JTSM) 25 paiyzdan 20 paiyzǵa deiin tómendetý týraly sheshim kúshine endi. Alaida, úkimettiń bul qadamy naryqty jandandyrýdyń ornyna keri áser etken: eldegi eń iri bankter ipotekalyq baǵdarlamalaryn birinen soń biri toqtata bastady. Bul týraly belgili ekonomist ári bankir Ǵalym Qusaiynov aitty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Digital Business basylymyna bergen suqbatynda qarjyger-maman atalǵan daǵdarysty másele týyndaitynyn aldynda boljap, bankterdiń mundai jaǵdaida ipotekany jappai qysqartýǵa májbúr bolatynyn eskertkenin de aitady. Biraq soǵan qaramastan tiisti organdardyń bul sheshimi óz kúshine enedi. Mamannyń boljamy da aidai keledi.
Ipotekalyq nesie berýdi Halyk Bank, Bank TsentrKredit, Nurbank, tipti memlekettik "Otbasy bank" te ýaqytsha toqtatýǵa birden májbúr boldy. Resmi túrde bul sheshimdi bankter "tehnikalyq jumystardyń júrgizilýi sebepti" degen sipatta túsindirgenimen, shyn máninde basty másele, ipotekadan túsetin marjanyń kúrt tómendep ketýinde edi.
Agenttik nege artqa shegindi?
Jaǵdaidyń ýshyqqanyn túsingen Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi asyǵys túrde jańa qujat qabyldap, ipotekanyń JTSM deńgeiin 25 paiyzǵa deiin ustap turý merzimin 2025 jyldyń 1 qarashasyna deiin uzartty.
Ǵalym Qusaiynov bul jait máseleni sheshpeidi, tek ony keiinge shegerip qoidy degen pikirde.
"Bul jaǵdaidyń osylai bolatyny, áýel bastan belgili edi. Bankter mundai tómen marjamen ipoteka berýge daiyn emes. Sondyqtan, retteýshi bankterdiń narazylyǵyn eskerip, sheginis jasaýǵa májbúr boldy. Alaida, bul máseleni túbegeili sheshpeidi", – deidi sarapshy.
Shekteý naryqty tunshyqtyrady
Ǵalym Qusaiynov ipoteka naryǵyndaǵy baǵany tek naryqtyń ózi retteýi tiis ekenin alǵa tartady. Onyń pikirinshe, memleket ipotekalyq syiaqy mólsherlemesin ákimshilik jolmen tómendetýdiń ornyna, bankterdiń kepilge qoiǵan múlikti qaitaryp alý protsedýrasyn jeńildetýi qajet. Sonda bul bankterdiń táýekelin azaityp, paiyzdyq mólsherlemeni tabiǵi túrde tómendetýge yqpal eter edi.
"Baǵany retteýge kez kelgen ákimshilik aralasý bankterdiń táýekeldi klientterge nesie berýin kúrt qysqartady. Nátijesinde ipotekanyń jalpy qoljetimdiligi tómendeidi", – deidi ol.
Bankterdiń ipotekadan bas tartýynyń sebebi tek marjada emes. Sarapshynyń pikirinshe, qazir bankter jańa erejelerge bailanysty skoringtik modelderdi qaita qaraýǵa jáne táýekelderdi basqasha baǵalaýǵa májbúr.
Ipoteka: naryq qalai ózgerýi múmkin?
Qusaiynov aldaǵy ýaqytta ipotekanyń tolyq joiylmaitynyn, biraq burynǵydan áldeqaida qoljetimsiz bolatynyn aitady.
"Bankter nesieni tek joǵary tólem qabileti bar klientterge ǵana bere bastaidy. Budan bólek, bankter ipotekaǵa balama retinde jyldam ári tiimdi tutynýshylyq nesie túrlerine basymdyq bere bastaidy degen de boljam bar. Nátijesinde, turǵyn úi nesieleri keide tutynýshylyq nesie túrinde de rásimdelip ketýi múmkin. Naryq oiynshylary bul jaǵdaida qol qýsyryp qarap otyrmaidy, mindetti túrde osyndai túrli joldar izdeidi. Tipti, keibir bankter ipoteka naryǵynan múlde ketip, tek baǵaly qaǵazdar naryǵynda ǵana jumys istei bastaýy yqtimal", – deidi sarapshy.
Qazir ipotekalyq nesie alýǵa qolaily kezeń be?
Digital Business tilshisiniń "Qazir ipotekaǵa úi alatyn naǵyz qolaily ýaqyt pa?" degen saýalyna ekonomist birden: "Qazir ipotekalyq nesiege úi rásimdeitindei qolaily ýaqyt emes", – dep jaýap berdi.
"Bir-eki jyl kútken jón. Bazalyq mólsherleme tómendegen soń ǵana ipotekalyq nesie rásimdeý tiimdi bolady. Al, ázirge aqshany jinaqtaǵan durys. Óitkeni qazirgi bazalyq mólsherleme tym joǵary kezde teńge túrindegi depozittiń tabystylyǵy turǵyn úi baǵasynyń ósiminen áldeqaida joǵary bolmaq", – dep sózin túiindedi Ǵalym Qusaiynov.
Buǵan deiin saitymyzda "Bankterdiń ipotekalyq nesie berýdi doǵaratyny ras pa - sarapshy pikiri" degen maqala jariialanǵan bolatyn. Sondai-aq bizde "Qazaqstan “ipotekalyq skandal” aldynda tur — DALA INSIDE derekkózi" atty material da jariialanǵan bolatyn.
